Recensie

Recensie Theater

Theater in een doos van Noord Nederlands Toneel: een feestje

Online theater Met NITE Delivery presenteren het Noord Nederlands Toneel en Club Guy & Roni een grootschalig kunst- en theaterproject, goed voor acht weken lang twee nieuwe voorstellingen per week on demand.

Adam Peterson: ‘You’re invited!’
Adam Peterson: ‘You’re invited!’ Foto Jelmer Buitenga

Het is een enorme doos die wordt thuisbezorgd – de NITE Delivery Box van het Noord Nederlands Toneel en Club Guy & Roni. Zwaar, een meter breed en 50 cm hoog en diep. Bij opening blijkt het een grabbelton: uit een berg van zwarte stukjes piepschuim steken in zwart glimpapier verpakte cadeautjes omhoog.

Het gezelschap biedt het publiek bij NITE Delivery tickets voor acht weken lang twee nieuwe voorstellingen per week, van steeds andere makers, films met theater, dans, muziek en poëzie. Bij dit grootschalige en ambitieuze project krijg je behalve toegang tot in totaal zestien nieuwe theaterfilms onder meer brieven van makers thuis, een tas en contextprogramma’s. Dat krijg je bij aanschaf van de ‘NITE Delivery Bag’. The Box is de luxe variant, waarbij je ook die grote doos met kunstgeschenken ontvangt.

NITE Delivery: de doos. Foto Noord Nederlands Toneel

Afgelopen vrijdag ontving Guy Weizman, artistiek leider van het Noord Nederlands Toneel en Club Guy & Roni, en verantwoordelijk voor dit project, als talkshowhost de betrokken kunstenaars bij de films van week 1 en de makers van enkele bijbehorende kunstwerkjes uit de doos. Alles speelt zich af in het NITE Hotel, op de site van het NNT, de virtuele omgeving met gangen en kamers die het NNT vorig jaar voor zijn digitale presentaties heeft ontworpen.

Flessenpost

Elke week heeft zijn eigen, bijpassende kunstwerkjes, van 1 tot 8. Het eerste pakje is meteen raak: flessenpost. Een fenomeen waarover je alleen leest in romantische boeken. In een beugelflesje zitten losse woorden, Engels en Nederlands, ‘snippers van bestaande gedichten’. Een kaart met uitleg bevat de uitnodiging zelf een nieuw gedicht te maken, als ‘oefening in toevalligheid en vertraging’.

Mijn eerste impuls is te bedenken of ik de bestaande gedichten herken. Dichters hebben zich woorden als het ware toegeëigend. Bij het woord ‘rivieren’ denkt iedere Nederlander aan Marsman, bij ‘kroos’ aan Nijhoff. ‘Copyrettes’ hoort bij Menno Wigman, ‘zachtwang’ is bedacht door Judith Herzberg, ‘koelkastlicht’ ingepalmd door Rodaan Al Galidi. De meest specifieke woorden in de fles zijn ‘windmolens’, ‘conversaties’, ‘misantroop’ en ‘kathedraal’. Helaas, geen idee van welk gedicht die kunnen komen. (Maar Google brengt me bij ‘De misantroop’ van Charles Bukowski).

Door de ruim honderd stukjes papier willekeurig onder elkaar en op rijen te leggen, een zenuwslopend werkje, creëer ik een experimenteel gedicht. Het wonder van de taal is dat er enkele bijna grammaticale woordcombinaties ontstaan. Van mijn achttien dichtregels bevallen me er twee: ‘Ik ben kabbel mijn leven nauwelijks dood kakkerlak’ en ‘Van welk is been tot vanavond misantroop het zelden eindelijk’. Een prima ready made. Dat kan ik zelf niet beter.

Lees ook: Interview met Guy Weizman: ‘Het digitale theater is de toekomst’

Deze oefening in toevalligheid is een voorspel voor de verfilming van Klaagliedjes van Judith Herzberg door Guy Weizman. Een link met wachtwoord geeft de bezoeker toegang tot zijn film van negentien minuten.

In de Bijbel hebben de Klaagliederen betrekking op een vernielde stad, die wordt voorgesteld als weduwe. In een gesprek met Weizman vooraf vertelt de schrijfster: „Ik dacht: ik draai het om en neem de stad als metafoor voor de vrouw, die als weduwe of verlatene overblijft.” Zo begint ook het eerste gedicht in de film: „Als een vernielde stad die ooit vol pracht/ en leven was, zit zij daar, verloren, armlastig.”

Actrice Bien de Moor draagt de tekst voor, bijna alle gedichten uit het oorspronkelijke werk (gebundeld in 2011). De camera filmt haar in close-up of toont haar lopend en liggend op een vloer met een laag water in een donkere ruimte. Ook begeeft ze zich in een bos. Geregeld komen er mensen in beeld die, gevangen in dikke touwen, boven de watervloer bungelen.

‘Klaagliedjes’ van Judith Herzberg, verfilmd door Guy Weizman, met Bien de Moor.

Foto Maarten van Rossem & Pierre Rezus

Herzbergs tekst laat zich niet in een keer veroveren en de verstilde beelden vertellen ook nog eens hun eigen verhaal. Het vergt een tweede keer kijken om dit troostende gezang over rouw, taal en gemis binnen te laten komen.

Bij wat volgt is de energie volstrekt anders. Slagwerk Den Haag, een vaste muzikale partner van het theatergezelschap, speelt twee bruisende songs, vlak voor en vanuit een garage. Het eerste is een Arabisch lied van ud-speler en zanger Nawras Altak, het tweede een filmisch gitaarwerk van een viertal, met een bepalende rol voor de drummer die met zijn vingers zijn pads bespeelt.

Ontboxen

Als recensent krijg ik de kans om ook enkele werken van de komende weken alvast te bekijken. In één moeite door spreek ik het ongeduldige kind in mij aan om door te gaan met ontboxen. Wie kan er onuitgepakte pakjes weerstaan? En dus volgen nu enige spoilers (uitgepakte verrassingen, in goed Nederlands).

Week 2 begint met een flipboekje, bedoeld als trailer van een bijbehorende film, Three (is a crowd). Geinig. Al begrijp je pas wat de drie figuurtjes in het boekje doen na het zien van de korte film (16 minuten) van Veerle van Overloop. Twee mannen en een vrouw in pak laten zien hoe mensen zich woordeloos weten uit te drukken in het sociale verkeer, met gebaren: van amicale boks tot wanhopig de handen voor het gezicht slaan. Daarna zetten ze zich aan een trage dans, langs en over elkaar heen. Hun bewegingen, spaarzaam uitgelicht, worden voorzien van een soundtrack met gedempt geknars en gesputter.

Het effect is bedwelmend, al verflauwt de spanningsboog halverwege enigszins. De man die toch wil praten, druipt uiteindelijk af. Hij is de derde, het teveel, maar ook iemand die de (bewegings)taal niet spreekt. Het einde is kolderiek, net als de bonus na de aftiteling, een kijkje achter de schermen.

Smoor

Week 3 kent het ijzersterke Flipping the Bird, een psychologisch spel met de kijker, een slimme tekst van toneelschrijver Rik van den Bos, uitgesproken met lonkende stem door Julia Akkermans en voorzien van de weelderige natuurfoto’s van Jaap Scheeren. De vrouw spreekt je eerst empathisch toe, verwijt je dan dat je kansen hebt laten lopen – „de poëzie van het ogenblik” hebt ingeruild voor „het proza van de taaie tijd, al een jaar” – om je daarop te vertellen dat je het jezelf niet kwalijk moet nemen en vooruit moet kijken. „Pak mijn hand, kom mee”, fluistert ze.

Ik val er helemaal voor. Het zal de isolatie zijn, maar dit is een jaar om snel verliefd te worden op stemmen. Of, beter gezegd, smoor. Ja, ik raak smoor op de stem van Julia Akkermans.

Lees ook: Interview met Rik van den Bos over zijn script voor Brave New World 2.0

Wat volgt is een wandeling door het bos aan de hand van een serie foto’s. Een boom kan alleen maar zo goed zijn als het bos om hem heen, zegt de vrouw. „En je vraagt je af wat dat over jou zegt”, „met wie jij een bos bent”.

Die aansporing tot introspectie voltrekt zich in een dwingende cadans van de traag voorbijtrekkende, gedetailleerde beelden en een tikkende soundtrack, met goed gedoseerde erupties. Wonderlijk en knap hoe beeld en geluid op elkaar inwerken, en hoe boomringen een Van Gogh oproepen. Voor dit videowerk wil je wel staand applaudisseren.

Het bijpassende pakje onthult een foto van Scheeren, gedrukt op hout. Een ware traktatie.

Paspoppen

Op zijn eigen manier prachtig is de absurdistische en geestige korte film die danser Adam Peterson maakte met zichzelf in de hoofdrol, You’re invited! Hij is te zien als man die naakt ontwaakt in een toiletruimte, zichzelf wast en scheert, en dan een toneel betreedt met louter vrolijk aangeklede paspoppen. De man begint een feestje, drinkend en kletsend met iedereen, zingend en larmoyant-dronken speechend over zijn angsten en dromen.

Als hij intiem danst met een paspop weet deze vreemde snuiter zelfs even te ontroeren. Er is nog een flits van hoe het was of van hoe het had kunnen zijn, met levende mensen, maar wat resteert is eenzaamheid. Onvermijdelijk komt daarbij de associatie met de ontheemding in deze coronatijd bovendrijven, waarop deze film met prettige gekte reflecteert.

„Maar niet te somber!” roept het bijpassende cadeau: een filmposter, twee corsages en zelfs een glittergordijn, waarvan ik kan zeggen dat het een werkkamer behoorlijk opfleurt. „Tot vanavond misantroop!”

De voorlopige conclusie na het zien van vijf van de zestien werken moge duidelijk zijn: NITE Delivery is een feestje. Elk werk is tot nu toe volkomen verschillend van karakter en kleur. Het is nog te vroeg om een thematische lijn te ontwaren, al spreekt uit deze eerste worp wel een neiging tot reflectie, waarbij je het oude achter je laat en hoop voor de toekomst opvat. Helemaal van deze tijd.

Corona veroorzaakt een pauzejaar („kabbel mijn leven”) en de gedwongen stilstand brengt onvermoede creativiteit boven, als een bron én getuigenis van menselijke wendbaarheid in benarde tijden. Het Noord Nederlands Toneel en Club Guy & Roni geven het goede voorbeeld met dit gedurfde, vernieuwende en prikkelende project.