Opinie

Ook vreemdelingen verdienen een menselijke maat

Vreemdelingenbeleid

Commentaar

Streng, strenger, strengst. Het vreemdelingenbeleid in Nederland wordt al jaren restrictiever. Dat geldt voor de regels over wie Nederland toelaat, de voorwaarden waaraan nieuwkomers moeten voldoen. En de inperking van ‘ontsnappingsroutes’ voor gevallen die schrijnend zijn en daarom individueel maatwerk vereisen.

Een belangrijk doel daarvan is om vluchtelingen en migranten zoveel mogelijk af te schrikken om naar Nederland te komen. Dat blijkt ook uit de politieke retoriek met een nadruk op ‘massa-immigratie’, ‘overlastgevers’ en ‘aso-azc’s’ – termen gemunt door rechts, die maatschappijbreed zijn overgenomen. Maar de bijwerkingen zijn verstrekkend: er is een diep wantrouwen ontstaan, in politiek, bestuur én maatschappij, tegen vreemdelingen. De menselijke maat in het vreemdelingenbeleid is praktisch verdwenen.

En dat heeft grote gevolgen, zoals blijkt uit het ‘zwartboek’ met schrijnende casussen uit het vreemdelingenrecht, dat drie advocaten maandag aanboden aan Tweede Kamerleden. De beschreven gevallen laten zien hoe vreemdelingen in Nederland sneller als fraudeurs worden behandeld wanneer zij bijvoorbeeld vergeten bepaalde informatie door te geven. Ze worden veelal gezien als potentiële lastpakken of leugenaars en krijgen bij voorbaat de meest strenge behandeling denkbaar.

Waar dat aan doet denken? Juist: de Toeslagenaffaire. De bundel volgt niet voor niets op een themanummer in het Nederlandse Juristenblad, waarin wetenschappers van het Centrum voor Migratierecht, onderdeel van de Radboud Universiteit, hun zorgen uiten over de manier waarop vreemdelingen worden behandeld in Nederland. „Ook in vreemdelingenzaken is sprake van ongekend onrecht”, schrijven zij, verwijzend naar het rapport van de parlementaire ondervragingscommissie over de Toeslagenaffaire, ‘Ongekend onrecht’.

Het gaat, net als bij de Toeslagenaffaire, om een groep die kwetsbaar is. Vreemdelingen met een tijdelijke verblijfsvergunning zijn de taal vaak (nog) niet machtig. Vluchtelingen zijn bovendien soms getekend door trauma.

In de praktijk betekent het ook dat rechters de Vreemdelingenwet „dwingender en restrictiever” interpreteren dan dat de wet feitelijk is, schrijven de migratie-experts. „Om fraude met toeslagen te voorkomen, zijn de regels streng”, zei een van de advocaten die het zwartboek samenstelde, Barbara Wegelin, tegen NRC. „Tot zover is er weinig mis. Maar als jouw situatie nét niet binnen de regels valt, is er geen enkele mogelijkheid om af te wijken. Dát is het probleem.” Want: niets mis met een streng systeem, mits het rechtvaardig is. Met ruimte voor individuele toetsing.

Het zwartboek laat zien dat de overheid ook op andere terreinen een systeem heeft gecreëerd dat vooral kwetsbare groepen benadeelt. Een systeem dat in de praktijk onderscheid maakt tussen eerste- en tweederangsburgers, tussen ‘wij’ en ‘zij’. Het geïnstitutionaliseerde wantrouwen, gevat in keiharde wetgeving en fraudejacht zonder oog voor het individuele verhaal, heeft ook in het vreemdelingenbeleid talloze levens verwoest.

Met het aftreden van het kabinet-Rutte III heeft de politiek de belofte gedaan dit systeem aan te pakken. Het is van groot belang dat de overheid daarbij niet alleen maar naar de belastingdienst, maar ook naar de IND kijkt. En wie weet naar welke andere uitvoeringsorganisaties nog meer.

Lees ook:Het systeem veroorzaakt schrijnende gevallen