Opinie

Niet bouwen in Zuidplaspolder!

Net boven Rotterdam moeten 8.000 woningen in het groen verrijzen. Een compleet dorp zes meter onder NAP? Maak het natuurgebied aantrekkelijk om te wandelen én ontwikkel het duurzaam, betogen Jorick Beijer en Hans Leeflang.

Beeld Stella Smienk

Welkom op het laagste punt van Nederland, 6 meter onder NAP: de groene Zuidplaspolder tussen Rotterdam en Gouda. Hier in het Groene Hart moet binnen vijftien jaar een nieuw dorp met 8.000 woningen en een aantal bedrijventerreinen komen. Na jarenlange discussie heeft de gemeente Zuidplas onlangs het masterplan bekendgemaakt. De werknaam is het ‘Vijfde Dorp’, naast de vier bestaande kernen binnen de gemeente.

Het was een ronkend persbericht: „De gemeente Zuidplas toont lef door de regie voor de ontwikkeling van het nieuwe ‘Vijfde Dorp’ in eigen hand te nemen.”

Maar die lef is hier eerder politieke kortzichtigheid. De gemeente denkt onvoldoende na over de ruimtelijke inrichting van dit gebied, wil een kwetsbare polder volbouwen en wentelt alle bijkomende bouwkosten (zoals veel wegen) straks af op de samenleving.

Nu de bestuurlijke overeenkomst bij de Provinciale Staten ligt voor een formele reactie, is het een goed moment dit onzalige masterplan nog eens af te pellen, én te schetsen hoe het anders kan.

Lees het artikel Het is dit jaar 750 jaar geleden dat de dam in de Rotte werd gelegd

Een korte voorgeschiedenis: in 2004 wees de provincie Zuid-Holland dit gebied, een in de negentiende eeuw drooggelegd veenmoeras, aan als ontwikkellocatie voor woningbouw. De gemeente Zuidplas, buurgemeenten en de provincie richtten samen Grondbank Zuidplas op. Doel: grond aankopen, beheren en ontwikkelen.

Tijdens de economische crisis vanaf 2008 hadden marktpartijen geen interesse het gebied te ontwikkelen. Nu de druk op de woningmarkt groter is dan ooit, wil de gemeente haar grond in kapitaal omzetten. In 2019 was de Grondbank Zuidplas 300 hectare groot, met een boekwaarde van ongeveer 100 miljoen euro.

De gemeente Zuidplas krijgt straks dus een berg euro’s, de samenleving een ‘Vijfde Dorp’ in het groen. Plus een berg kosten.

Ten eerste wordt een van de laatste open polderlandschappen van Zuid-Holland volgebouwd. De Rotterdamse landschapsarchitect Adriaan Geuze waarschuwde Noord-Brabant onlangs nog om geen Zuid-Holland te worden. „Je ziet niet waar de stad begint of eindigt.”

De Zuidplaspolder is bovendien de ‘achtertuin’ van Rotterdam en Gouda: met de juiste investeringen in de natuur, kan het een aantrekkelijk gebied worden om te wandelen en te sporten.

Wat daarnaast moeilijk te begrijpen blijft, is dat een compleet dorp wordt gepland op het laagste punt van Nederland. We hebben dijken, maar waterveiligheid is voor heel West-Nederland, een constante opgave. Na jarenlange bodemdaling moet de polder eerst met veel puin worden verhoogd en bouwrijp gemaakt.

Liever zou je hier willen werken aan een gezond landschap dat (zoet)water vasthoudt en meer ecologische diversiteit krijgt. Ook het Planbureau voor de Leefomgeving stelde in een recent rapport dat bodem en water sturend moeten worden bij ruimtelijke ontwikkeling in Nederland.

Een derde misser is de gebrekkige uitwerking van de mobiliteit. Het masterplan suggereert dat inwoners wel kunnen fietsen naar de trein of de metro. Maar vanaf de Zuidelijke Dwarsweg, in het hart van het gebied, is dat 22 minuten fietsen naar station Nieuwerkerk a/d IJssel of 28 minuten naar station Gouda.

In de forensengemeente Zuidplas hebben huishoudens nu gemiddeld 1,16 auto. Ook die bewoners van de 8.000 woningen in het Vijfde Dorp zullen straks allemaal de A16 en A20 opdraaien – en in de file aansluiten.

Verder valt aan het concept als geheel veel af te dingen. Je moet je afvragen of het anno 2021 nog werkt een dorp letterlijk uit het veen te trekken, zonder voort te bouwen op bestaande bewoners, voorzieningen en bedrijvigheid in de buurt. De tijd van plannen maken vóór bewoners, zónder bewoners is voorbij.

De oplossing voor de woningnood in de regio – zonder Vijfde Dorp – is een drietrapsraket. Ten eerste wordt het gebied tussen Rotterdam en Gouda aangewezen als ‘bufferzone’ waar niet gebouwd kan worden. Toen we nog aan nationale ruimtelijke ordening deden, gebeurde dat vaker: denk aan Midden-Delfland tussen Delft en Schiedam, of Spaarnwoude tussen Amsterdam en Haarlem.

Lees het artikel Tegenstrijdige plannen voor de Rottemeren

Vervolgens kun je die 8.000 woningen inpassen rond bestaande OV-knooppunten aan de rand van die bufferzone. Bijvoorbeeld rondom het huidige metrostation Nesselande in het Rotterdamse stadsdeel Prins Alexander, of een nieuw te bouwen station in het verlengde hiervan.

Ook kunnen zwakke bedrijventerreinen, zoals aan de Laan van Magisch Realisme in de wijk Nesselande of aan de Hoofdweg in Nieuwerkerk, worden getransformeerd. Daar liggen sportvelden nu naast de autosloop, terwijl dat ook groene woonwijken kunnen zijn met een stedelijke dichtheid. Dat stimuleert niet alleen gebruik van het openbaar vervoer, maar ook een gezonde levensstijl.

Ten slotte wordt de Zuidplaspolder duurzaam ontwikkeld. Dit voormalige veenmoeras kan opnieuw een plek worden van zoetwaterplassen, broekbossen en open zichtlijnen. Als de Zuidplaspolder weer een spons mag zijn met soms een wat hoger waterpeil, wordt verdere bodemdaling voorkomen en verbetert de waterkwaliteit. Het wordt nieuwe natuur; met een proeftuin waar creatievelingen hun droom kunnen realiseren met kleinschalige woningbouw: drijvend, off the grid of bio-based: building with nature.

Is het Vijfde Dorp de laatste stuiptrekking van een falend beleid, waarin gemeentelijke grondposities bepalen waar gebouwd gaat worden? Of gaan we weer ruimtelijk ordenen met visie en vanuit overzicht? Het nieuwe kabinet staat voor de taak een aantal radicale ruimtelijke keuzes te maken, samen met andere overheden en de samenleving. De Zuidplaspolder kan de markering worden van de nieuwe bestuurscultuur in ons land.

Jorick Beijer is stedenbouwkundige en directeur/oprichter van Blossity.

Hans Leeflang is voormalig rijksambtenaar ruimtelijke ordening en een van de grondleggers van de vinexwijken.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.