Nederlandse Syriëganger verdwenen

Islamitische Staat De 24-jarige I. voegde zich bij IS in Syrië en zat daarna in kamp Al-Hol. Nu zouden daar geen Nederlandse vrouwen meer zijn.

Vluchtelingenkamp Al-Hol in het noordoosten van Syrië.
Vluchtelingenkamp Al-Hol in het noordoosten van Syrië. Foto Bulent Kilic / AFP

De Nederlandse Ojone I., een vrouwelijke Syriëganger die getrouwd was met een kopstuk van Islamitische Staat (IS), is verdwenen uit het Al-Hol vluchtelingenkamp in Noordoost-Syrië. Dat meldt de Deense publieke omroep DR op basis van een intern kampdocument dat ook door NRC is ingezien.

De 24-jarige I., die een Nederlandse moeder en een Nigeriaanse vader heeft, reisde in 2014 als tiener af naar Syrië en voegde zich daar bij IS. Na de dood van haar eerste man, een IS-strijder afkomstig uit Bangladesh, trouwde ze met de prominente Deense jihadist Bassil Hassan, met wie ze begin 2017 samenwoonde in de Syrische stad Raqqa.

De Deense Hassan geldt als een IS-kopstuk. Na een mislukte moordpoging op islamcriticus Lars Hedegaard in 2013 vluchtte hij via Libanon naar Syrië en groeide hij uit tot een prominente figuur binnen IS. Zo was Bassil verantwoordelijk voor de aanschaf van drones die de terreurgroep gebruikte voor luchtaanvallen en voor het maken van propagandabeelden. Ook was hij het brein achter een geplande aanslag op een passagiersvlucht tussen Sydney en Abu Dhabi in juli 2017. Later dat jaar zou Bassil om het leven zijn gekomen, al zijn die berichten nooit formeel bevestigd.

Lees ook: In de afvoerput van de Syrische oorlog valt amper te overleven

„Hij was een goede man met veel geduld”, verklaarde de Nederlandse I. in september 2019 over haar echtgenoot in een interview met de Deense omroep DR, waarin ze eveneens beweerde dat haar man haar niet vertelde wat hij voor IS deed. Maar volgens Layla Talou, een Yezidi-vrouw die door Hassan als sekslaaf werd gebruikt en ook in aanraking kwam met I., klopt daar niets van. „De vrouwen liegen allemaal als ze zeggen dat ze van niets weten”, zei Talou in Het Parool.

Voormalig IS-gebied

Tijdens het interview met DR zat I. nog in Al-Hol, een vluchtelingenkamp met ruim zestigduizend ontheemden uit voormalig IS-gebied dat onder controle staat van de Koerdische strijdgroep YPG. Maar in het interne kampdocument dat door NRC is ingezien, staat achter haar naam en die van haar 5-jarige zoon en 3-jarige dochter inmiddels het woord ‘non-actief’, wat erop wijst dat de drie zich niet meer in het kamp bevinden.

Volgens André Seebregts, de advocaat van meerdere zogenaamde ‘IS-vrouwen’, zijn er „voor zover bekend” sinds enkele maanden überhaupt geen Nederlandse vrouwen meer in Al-Hol. Een deel van hen vluchtte halverwege 2020 naar de Syrische provincie Idlib, dat in handen is van de soennitische rebellengroep HTS en veel (ex-)jihadisten herbergt. Een ander deel, volgens Seebregts zo’n tien vrouwen (exclusief hun kinderen), werd vorig najaar overgeplaatst naar het eveneens door de Koerden gecontroleerde kamp al-Roj.

Ook in dat kamp valt I. nergens te bekennen, stelt de Deense omroep vast na een recent bezoek aan al-Roj. Eerder lijkt het erop dat de 24-jarige is ontsnapt of weg gesmokkeld. Waarheen precies, is vooralsnog onbekend.

Illegaal naar Turkije

Veel Syriëgangers die uit de Koerdische kampen ontsnappen, trekken illegaal door naar buurland Turkije. Volgens de AIVD bevinden zich in dat land momenteel twintig Nederlandse volwassenen die eerder naar Syrië uitreisden (hun kinderen worden niet meegeteld). Zeven voormalige uitreizigers zochten afgelopen jaar contact met Nederlandse diplomatieke missies in Turkije, waarna zij kunnen terukeren naar Nederland en daar automatisch worden aangehouden. Anderen proberen juist onder de radar te blijven.

Haar huwelijk met Bassil Hassan maakt I. extra gevaarlijk, onderstreept de Amerikaanse contra-terrorisme deskundige Jason Blazakis tegenover DR. „Ze kan gemakkelijk de contacten hebben die Hassan ook had”, aldus de voormalig ambtenaar van het Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken, die Hassan beschrijft als „één van de gevaarlijkste personen ooit” die hij op de Amerikaanse terreurlijst zette.

Dat I. nu op vrije voeten is, is volgens advocaat Seebregts des te wranger daar zijzelf eerder aangaf naar Nederland te willen terugkeren. I. was één van de 23 vrouwen die eind 2019 een kort geding tegen de staat aanspanden om te eisen dat Nederland zou helpen bij terugkeer. Vorige zomer bepaalde de Hoge Raad dat de overheid hier niet toe verplicht is.

„Een gemiste kans”, aldus Seebregts. „Nederland had deze vrouwen op een gecontroleerde manier kunnen terughalen en hen hier kunnen berechten. Het scenario dat zich nu ontvouwt, is in niemands belang.”