Ramadan is méér dan alleen niet eten en drinken

Ramadan De islamitische vastenmaand is een moment voor bezinning. „Het is een tijd om je bewust te worden van je slechte gewoontes.” Acht moslims doen hun verhaal.

Illustratie Fien Rijks

Zo ziet Hanina Ajarai het zelf

Mindful vasten tijdens de ramadan. Is dat een pleonasme, een paradox of geen van beide? De vraag dient zich aan, omdat ik een naam zoek voor het streven dat ik heb deze vastenmaand. In de maand ramadan is het voor elke volwassen moslim verplicht (uitzonderingen daargelaten) zich te onthouden van eten, drinken en geslachtsgemeenschap. Van zonsopgang tot zonsondergang, daarna mag het weer. Dat klinkt moeilijker dan het is. Als ik minder wil eten en snoepen omdat ik wil afvallen, hou ik dat nauwelijks vol. Als ik het voor God doe, is er geen moment dat het zwaar wordt. Je kunt bovendien makkelijk je dag zo indelen dat je een half etmaal niet aan eten hoeft te denken. Een veelvoorkomende tactiek is om je dag-nachtritme een maand om te gooien. Als je alleen in het donker mag eten, is het verleidelijk om de nachten door te halen en daarna een gat in de (vasten)dag te slapen. Heerlijk om dan wakker te worden en te beseffen dat je ‘nog maar’ vier uur moet. De resterende uurtjes zijn zo voorbijgevlogen met wat hulp van Netflix of sociale media. Dit werkt overigens alleen als je geen werk hebt of als je vakantiedagen opneemt. Anderen storten zich juist op hun werk en blijven extra lang op kantoor. Of deze, vooral onder vrouwen bekend: al in de ochtend met de voorbereidingen beginnen voor de iftarmaaltijd, de maaltijd om het vasten mee te verbreken, hoe ingewikkelder hoe beter.

Maar dichter bij God kom je er niet van, heb ik gemerkt na deze tactieken uitvoerig te hebben getest. Het voelt namelijk toch als gedachteloos consumeren van tijd, ook al krijg je niks binnen. Het vasten in de islam is nu juist bedoeld om los te raken van alles waarvan je jezelf hebt overtuigd dat je het nodig hebt. Om zelfdiscipline te ontwikkelen. Of zoals een kennis dat zei: „Om die connectie met God te maken, moet je jezelf helemaal afpellen. Afstand creëren van je gedachten en gewenningen tot je de kern bereikt.” Dus dat is mijn streven deze ramadan. Mindful vasten. Dat betekent voor mij: een maand lang geen Netflix of tv. De leegte niet vullen maar voelen. Niet afzien maar zien. De tijd niet doorkomen maar benutten.

Nahid El Bouk (33) uit Amsterdam: ‘De eerste dagen zijn altijd moeilijk’

„Ik heb altijd muziek aan op de achtergrond of in de auto. Voornamelijk motown en andere seventies- en eightiesmuziek. Elk jaar neem ik me voor om in de ramadan te detoxen en in plaats van naar muziek te luisteren de Koran uit te lezen. Ik vind dat belangrijk want je weet nooit of je de volgende ramadan zal meemaken. Als ik de Koran lees, voel ik me meer verbonden met Hem.

„De eerste dagen zijn altijd moeilijk want dan moet ik nog afkicken van cafeïne en dan ben ik zo moe dat ik in slaap val boven de Koran. De eerste jaren was ik de eerste paar dagen altijd fanatiek, maar merkte ik gaandeweg dat ik minder strikt werd. Dan zei ik tijdens een lange autorit tegen mezelf: misschien kan ik wel muziek luisteren, als het een liedje is waarvan de teksten niet vulgair zijn. Of een lied met levenslessen. Lauryn Hill of Alanis Morissette. Dus niet een raplied waarin je verrot wordt gescholden.

„Als mijn zus bij mij in de auto stapte, zei ze: ‘Aha, het is dus weer niet echt gelukt hè, met die onthouding.’ Nu heb ik daar ook een oplossing voor. Ik zet leerzame podcasts op. Ze hoeven niet eens iets met de islam te maken te hebben, als ze maar informatief zijn. Het werkt.” (HA)

Oumaima (25) uit Amsterdam: ‘Het is een oefening in zelfreflectie’

„Ik geloof dat onze zintuigen bepalen wie we zijn. Wat je met je handen doet, waar je naartoe gaat met je benen en wat je uitspreekt met je mond. God zegt ook dat we daar verantwoording over zullen af moeten leggen. Dus ik ga in de ramadan vasten en mijn aandacht richten op de tong. Me bewuster worden van de dingen die ik zeg. Wat ik zeg, moet van toegevoegde waarde zijn. Want soms wil je gewoon deelnemen aan een gesprek en dan zeg je dingen om maar wat te zeggen.

„Voor mij betekent die keuze: beter luisteren, de tijd nemen om iets te overdenken. Je bent tenslotte geen Siri. En leren samenvatten: wat is er precies gezegd en heb ik het goed begrepen. Soms ben ik in gesprek met iemand en aan het einde lijkt het alsof we twee verschillende gesprekken hebben gevoerd. Als je andere woorden gebruikt, daarin creatiever wordt, merk je dat mensen beter naar je luisteren en je beter begrijpen. Het is ook een oefening in zelfreflectie. De maand ramadan biedt gelegenheid om slechte patronen te doorbreken. Ik wil groeien als mens en dat kan het beste met de hulp van Allah.” (HA)

Ali (32) uit Eindhoven: ‘Ik vraag: zit ik op het goede pad?’

„Ik vind dat ik te weinig tijd besteed aan mijn geloof. Ik bid wel vijf keer per dag, maar dat is een gewoonte geworden, je staat er weinig bij stil. De ramadan is de beste periode om daar bewuster mee om te gaan. Het is voor mij echt een tijd voor bezinning. Ik leg mezelf langs de meetlat van de islam: ben ik nog de mens die ik wil zijn? Zit ik op het goede pad, en waar wil ik naartoe? Sta ik genoeg voor anderen klaar?

„Om daar écht op te focussen, stop ik met gamen. Ik speel regelmatig op de Playstation, vooral spellen zoals Fifa, Call of Duty. Ik vind het ontspannend om tegen andere mensen ergens op de wereld te spelen. Ik stop in de ramadan ook met Netflix. Het is een kwestie van discipline. Het is echt een tijd om je bewust te worden van je slechte gewoontes. En je tijd zoveel mogelijk te vullen met nuttige dingen. Ik lees de Koran en laat me inspireren. De eerste week is echt moeilijk want je neigt ernaar de tijd te doden met gamen. Maar ik vind zelfdiscipline trainen belangrijk, leren om je behoeften te onderdrukken. De laatste week gun ik mezelf weer wat meer. Eigenlijk zou ik daarna moeten doorpakken, want ik merk dat alles weer langzaam naar het oude terugkeert na de ramadan.” (HA)

Ibtissam Maazouzi (34) uit Rotterdam: ‘Het is een reset voor de geest’

„Ik probeer eenvoudig te eten in de ramadan. Alle luxe probeer ik te laten. Het vasten breek ik met een voedzaam soepje, wat water en dadels. Later op de avond neem ik een smoothie. Deegwaren probeer ik te vermijden. Ik draag ook een maand lang geen make-up, ik beschouw dat als een luxe, ik kan best even zonder. Wel een crèmepje. Maar geen bezoekjes aan de schoonheidssalon of de kapper en ik ga zelfs niet shoppen.

„Ik wil het zo goed mogelijk doen en echt voelen hoe arme mensen zich voelen. Al is het voor hen veel zwaarder natuurlijk, omdat ik weet dat ik het eigenlijk allemaal wél heb en wél kan. Ramadan is eigenlijk de enige maand dat je van alles voor God doet en laat. Mijn streven is om de Koran helemaal te lezen. Het is wel veel. En ik luister naar islamitische lezingen, zoals die van Omar Suleiman. Ik slaap weinig en bid veel. Het is fijn om dat samen te doen als familie, we motiveren elkaar. De maand gebruik ik ook als een reset voor mijn geest. Je kijkt wat je allemaal hebt en je denkt daarbij: heb ik het allemaal wel nodig? Een mens heeft eigenlijk niet zoveel nodig om gelukkig te zijn en het leven te waarderen. Je maakt jezelf zo afhankelijk van dingen. En na de ramadan waardeer je alles meer. De vanzelfsprekendheid is er even af. Zelfs water smaakt heerlijk.” (SK)

Rahma Hulsman (50) uit Rotterdam: ‘Elke dag een ander persoon te eten geven’

„Ik probeer niet te roddelen. Haha, je probeert natuurlijk nóóit te roddelen, maar in de maand ramadan ben ik er bewuster mee bezig. Het is een kwestie van op je lip bijten. Sinds mijn bekering in 1993 vastte ik elk jaar, maar sinds 2007 mag het niet meer. Mijn gezondheid laat dat niet toe.

„Ik heb gehuild toen het niet meer mocht, want niet eten en drinken is belangrijk om in die spirituele flow te komen. Probeer het toch, zeggen mensen, maar nee, dan breng ik schade toe aan mijn lichaam.

„Elke dag dat ik niet vast, moet ik een ander persoon te eten geven. Zo krijg ik toch het ramadangevoel. Ik zet 150 euro opzij daarvoor en stuur het naar vluchtelingen in Athene. Ze leven veelal op straat en zijn afhankelijk van voedselbonnen, omdat ze maar 70 euro per maand hebben om van te leven. Met de bonnen kunnen ze naar de winkel om zelf eten te kopen. Ik run zelf een islamitische voedselbank in Rotterdam en die stichting voedt ook veel mensen, maar het geld dat naar Griekenland gaat is echt extra.” (SK)

Souad Aitikne (32) uit Rotterdam: ‘Ik verwijderde alle apps’

„In 2018 was ik zwanger in de ramadan dus hoefde ik niet te vasten. Om toch invulling te geven aan het ramadangevoel zocht ik naar andere manieren om te vasten. Ik kwam erachter dat de constante aanwezigheid van sociale media zoals Instagram en Facebook ook als een soort dagelijkse consumptie voelde, die veel van mijn tijd innam.

„Ik kreeg er een vol hoofd van, terwijl de ramadan voor mij juist in het teken staat van vertraging, introspectie, verdieping en bewustzijn. Dus ik verwijderde alle apps tijdelijk van mijn telefoon en zocht offline juist meer de verbinding op door naar de moskee te gaan of af te spreken met vrienden of familie. En ik las de Koran of luisterde naar podcasts. Het was echt afkicken, want naar je telefoon grijpen doe je zo automatisch. Maar het creëerde rust en het beviel me zo goed dat ik het nu elk jaar doe. Bij niet-moslims bestaat soms het beeld dat het afzien is (en in die hete zomerdagen was dat soms ook zo), maar je onthouden van eten en drinken brengt juist focus in je leven.” (SK)

Dimple Sokartara (28) uit Rotterdam: ‘Slechte gewoonten uitbannen’

„Ik ga minder doen tijdens ramadan. Het is een maand van bezinning, je probeert tot rust te komen. Ik ben altijd heel aanwezig op sociale media, dat wordt tijdens ramadan een stuk minder. Best lastig want ik vind het leuk om mensen te laten meekijken bij wat ik doe. Ik ben een moslima van Indonesische afkomst en dat is veel onbekender in Nederland dan moslims met Arabische roots. Rust vinden wordt nog een hele klus want ik heb een drukke baan als communicatiemanager en ik doe daarnaast een studie psychologie. Normaal heb ik ook nog veel sociale activiteiten, dat is door corona een stuk minder. Tijdens de ramadan probeer ik slechte gewoonten zoveel mogelijk uit te bannen. Een betere versie van mezelf te zijn, eigenlijk. En dat vasthouden, ook ná ramadan. Roddelen en snel oordelen over mensen is zo makkelijk. Maar je helpt er niemand mee, ook jezelf niet. Ik eet sowieso graag gezond, maar tijdens ramadan laat ik alle ongezonde dingen staan en eet ik vegetarisch. Ik help graag anderen om dat ook te doen. Ik maak ‘Blissboxen’, met gezonde snacks: duurzame chocolade, gepofte chips, henneprepen, gedroogd fruit. En energyballen.” (SK)