Sacha wist al op haar derde: „Als ik later groot ben, dan word ik een meisje.” Beeld uit de documentaire ‘Petite Fille’.

Foto Movies that Matter

Interview

‘Kinderen moet je ruimte geven om zelf te kiezen’

Interview | Sébastien Lifshitz, regisseur Sébastien Lifshitz volgde voor ‘Petite Fille’ een jaar lang de 7-jarige Sacha. Ze is geboren in het lichaam van een jongen, maar voelt zich een meisje. Dat aanvaardt niet iedereen.

Sacha, geboren als jongetje, deelde toen ze drie was haar belangrijkste wens in het leven met haar ouders: „Als ik groot ben, dan word ik een meisje.” Zeker moeder Karine besloot deze bekentenis direct serieus te nemen. Haar missie werd om zich niet alleen binnen, maar ook buiten het gezin hard te maken voor volledige acceptatie van haar dochter: Sacha moet kunnen zijn wie ze is.

De Franse regisseur Sébastien Lifshitz volgde moeder en dochter een jaar lang met zijn camera. Hij oordeelt niet, maar toont hoeveel moeite het kost om de wens van Sacha op balletles of school te realiseren. Ouders van klasgenoten of schoolleiders weigeren hardnekkig mee te gaan in het feit dat Sacha in alles voelt en weet dat ze geen jongetje is. Als een psycholoog stelt dat Sacha’s gevoelens serieus genomen moeten worden, wordt dat genegeerd.

De film werd twee jaar geleden gedraaid. Lifshitz heeft nog steeds contact met het meisje, vertelt hij per telefoon vanuit Frankrijk. „Dat geldt voor alle mensen die ik voor een documentaire heb gevolgd: ook met de hoofdpersonen uit Les Invisibles, Bambi en Adolescentes bel ik nog regelmatig.” Hij wist niet van tevoren tegen welke problemen Sacha zou aanlopen. „De werkelijkheid laat zich nooit voorspellen, daarom hou ik van dit vak. Je kiest een onderwerp dat vermoedelijk een mooi verhaal oplevert, iets waarvan jij vindt dat de wereld daar meer aandacht voor zou moeten hebben.”

Opvoeding en geloof

Sacha is nu tien jaar oud en zit inmiddels op een school die haar wél accepteert zoals ze is. „Het is verschrikkelijk dat er scholen zijn waar het belang van het kind niet voorop wordt gesteld. Maar zo is de menselijke natuur: sommige mensen durven open te staan voor het feit dat niet iedereen gelijk is, anderen niet. Alles is te verklaren, mensen worden wie ze zijn door opvoeding of door geloof. Maar juist kinderen zou je de ruimte moeten geven om te kiezen en te vinden waar ze zelf voor staan in het leven.”

De regisseur mocht overigens op Sacha’s toenmalige school niet draaien; alle confrontaties die daar plaatsvonden, worden genoemd in gesprekken naderhand met Sacha, haar moeder, de kinderpsycholoog of vriendinnen. „Het bestuur heeft haar ouders zelfs geprobeerd te overtuigen te stoppen met de documentaire omdat het volgens hen niet in het belang was van Sacha om haar met een camera te volgen. Ik geloof dat dat het laatste duwtje was voor het besluit op zoek te gaan naar een andere school.”

Lifshitz noemt zichzelf geen activist. „Ik vind het interessant om te snappen waarom Sacha voelt wat zij voelt. Wat voor emoties deze zoektocht met zich meebrengt. Het laatste wat ik wilde is haar benaderen als een curiosum dat nauwkeurig ontleed moet worden.”

Wel denkt Lifshitz dat het goed is als jonge transkinderen op deze manier meer aandacht krijgen en het onderwerp verder wordt genormaliseerd. „Films over queers zijn er inmiddels genoeg en ook over volwassen transpersonen. Maar over jonge kinderen die zich anders voelen, wordt nog nauwelijks gesproken. Transgenders worden snel ook met seks en seksualiteit geassocieerd, iets wat voor een kind van zeven natuurlijk totaal nog geen onderwerp is.”

Gezicht als spiegel

De regisseur vond het meisje via een onlineforum voor ouders van transkinderen. De maandenlange aanwezigheid van Lifshitz en zijn camera vormde een flinke inbreuk op de privacy van het gezin. Toch kostte het weinig moeite Sacha’s ouders te overtuigen. „Ze wilden mijn vorige films zien, daarna durfden ze mij te vertrouwen. Ook Sacha had geen bezwaren.” Het meisje zegt overigens vrij weinig in de film. De kracht van Petite Fille zit in beelden, zoals Sacha’s verslagen houding als mensen haar niet serieus nemen of een balletles waarin ze wel mag meedansen, maar je aan alles merkt dat ze wordt gezien als een uitzondering.

„Sacha is heel verlegen. Maar haar blik en haar lichaamstaal, bijvoorbeeld tijdens gesprekken met haar ouders of de balletlessen, zeggen alles. Haar gezicht is een expressieve spiegel voor haar gevoelens, dat is de manier waarop zij met mij en de kijker praat.”

Petite Fille ging begin 2020 in première op het Filmfestival van Berlijn; ondanks corona woonde Lifshitz de afgelopen maanden – soms virtueel – vertoningen op andere internationale festivals bij. „Ik had misschien meer negatieve reacties verwacht van mensen die niet openstaan voor transpersonen. Maar het gevoel dat je moet vechten om ergens bij te kunnen horen, is veel universeler. Het gevoel dat blijft hangen is hoopvol en positief, al snap ik ook wel dat een kind als Sacha nog genoeg gevaren en barrières gaat tegenkomen in haar leven.”

Petite Fille is (online) te zien tijdens het Movies that Matter-festival. De film zal na de lockdown ook in de bioscopen te zien zijn.