Van geheimtaal tot ‘matchfixing’

Woord Gokken behoorde lange tijd tot de dieventaal. Inmiddels spekt het ook online de schatkist, ziet .

Toen Eva in het paradijs aan Adam vroeg om een appel te plukken, nam ze een gok. Immers, Adam had „nee” kunnen zeggen. Toen Adam vervolgens de appel plukte, nam ook hij een gok – met de zondeval als gevolg.

Logische conclusie: sinds de schepping zit gokken de mens in het bloed. Toch duurde het nog lang voordat we voor die karaktereigenschap in het Nederlands een woord bedachten. Op de vraag wanneer mag u een bedrag inzetten: A. Gedurende de Middeleeuwen; B. In de negentiende eeuw; C. In de twintigste eeuw.

Het goede antwoord is: B.

Gokken is een woord uit de dieventaal. Het is in 1844 voor het eerst opgetekend, op een lijstje van een advocaat die het had opgetekend uit de mond van gevangenen. Hij wilde aantonen dat ook Nederlandse criminelen een geheimtaal gebruikten. De oorspronkelijke betekenis van gokken is ‘spelen, kaarten’. Daarnaast werd het gebruikt voor ‘spelen om geld’. Net als veel andere Bargoense woorden gaat het terug op het Jiddisch, waar chokken niet alleen werd gebruikt voor ‘spelen’ en ‘wedden’, maar ook voor ‘lachen’ en ‘schertsen’.

Veel Bargoense woorden kwamen in de bovenwereld terecht. Bij gokken duurde dat even. In romans krijgen lang alleen volkse of criminele personages het in de mond gelegd. Bordewijk gebruikte het in 1938 in Karakter in zijn beschrijving van de nietsontziende deurwaarder Dreverhaven: „Als Dreverhaven de balans der afgeloopen jaren opmaakte rezen voor zijn herinnering verliezen die zijn hart deden bloeden, maar hij had de ziel van den speculant, hij kon het gokken niet laten.”

Inmiddels is het woord gokken zo algemeen geaccepteerd dat de vernieuwde Wet op de Kansspelen in brede kring de „Nieuwe Gokwet” wordt genoemd. Die wet ging in op 1 april j.l. (geen grap) en heeft onder meer tot gevolg dat online gokken per 1 oktober legaal wordt. Achterliggende motivatie: de Nederlandse schatkist liep te veel geld mis. Dat online gokken straks in reclames zal worden gestimuleerd en dus zal leiden tot meer gokverslaafden neemt de overheid voor lief.

Gokkers spelen graag vals. In het Bargoens werd dat loens gokken genoemd, een nieuwe variant die steeds vaker voorkomt is matchfixing. Voetballers, darters, basketballers en vast nog veel meer sporters laten de uitslag van een wedstrijd door gokkers bepalen. In het Nederlands kennen we het woord matchfixing pas sinds 1994, het verschijnsel is al een stuk ouder. Zo schreef het dagblad Het Vaderland al in 1908: „De treffende uitslagen blijven voortduren: elke week staan we weer opnieuw met den mond vol tanden. En wat zal dat gokkantoor zoodoende een zaken maken: ’t lijkt heusch wel of de spelers ’t er om doen.”

Overigens is dit de vroegste vindplaats voor het woord gokkantoor.