Vera Morina.

Foto Wouter le Duc

Interview

Toneelschrijver Vera Morina: ‘Ik ben erg vóór hokjesdenken’

Vera Morina, toneelschrijver In haar hoorspel ‘The Harvest’ onderzoekt de Nederlands-Kosovaarse toneelschrijver Vera Morina complexe thema’s zoals afkomst, identiteit en seksualiteit. „In kunst mag het even rechtstreeks over pijn gaan.”

Kunst mag best pijn doen, vindt de jonge Nederlands-Kosovaarse toneelschrijver Vera Morina (1995). Sterker nog: graag zelfs, want in het dagelijks leven is er wat haar betreft weinig ruimte om stil te staan bij grote trauma’s of verdriet.

Morina onderzoekt in haar werk complexe thema’s uit het maatschappelijk debat, zoals afkomst, identiteit en seksualiteit. Op dit moment presenteert Toneelgroep Oostpool haar zesdelige hoorspel The Harvest, met onder anderen Hannah Hoekstra, Vanja Rukavina en Ariane Schluter.

The Harvest is een dystopisch audiodrama waarvan elke dinsdag een nieuwe aflevering verschijnt. Het speelt zich af in de nabije toekomst, waar een rigide grens is opgetrokken tussen de queercommunity en de heterowereld. Op de dag dat haar vader naar het front vertrekt, stuit hoofdpersonage Iphis op een ondergrondse queerclub, een vrijplaats voor iedereen die zich niet herkent in de bovengrondse, hetero-normatieve wereld.

Dat blijkt tegelijkertijd bevrijdend en beklemmend. In haar stuk schetst Morina een gemeenschap die pleit voor vrijheid, maar daar vervolgens in doorschiet. „Alle queer mensen hebben zich onttrokken aan de heterowereld en zijn hun eigen samenleving gestart. Met als gevolg dat daar ook een norm heerst waar lang niet alle queer mensen aan voldoen.”

Dubbele emancipatiestrijd

De thema’s zijn ontsproten uit Morina’s eigen belevingswereld. „Ik ben zelf biseksueel, dus ik behoor ook tot de queercommunity. Ik herken die behoefte aan erkenning: er zijn nog steeds mensen die denken dat biseksualiteit een fase van hetero’s is waarin ze wat willen uitproberen, of een excuus om nog niet ‘echt’ uit de kast te komen.” Het stuk raakt ook aan haar biculturele afkomst, vertelt ze. „Mijn vader komt uit Kosovo, dat door veel andere landen niet als autonoom land wordt erkend. Die dubbele emancipatiestrijd heb ik geprobeerd in het hoorspel te vangen.”

Ze wil met dit stuk de noodzaak tonen om „te vechten voor het bestaan van een hokje”. Want veel mensen hebben daar baat bij, stelt Morina. „Ik ben erg vóór hokjesdenken. Hokjes kunnen mensen een gevoel van bestaansrecht geven. Zodra iets een naam heeft, is het ook meer zichtbaar.” Tegelijkertijd begrijpt ze ook de vrijheid die gepaard gaat met het ontstijgen van hokjes. „Ik herken de behoefte om meer te generaliseren en vooral ook te relativeren – maar persoonlijk ben ik daar nog niet. Sommige mensen hebben langer de tijd nodig om te voelen wie ze zijn en dat ze dat mógen zijn. Een label kan daarbij helpen.”

Dat geldt ook voor haar biculturele achtergrond, die ze het liefst expliciet benoemt in bijvoorbeeld publiciteitsuitingen van haar voorstellingen. „Als ik het podium krijg om zichtbaarheid te geven aan mijn Kosovaarse afkomst, en daarmee aan andere Nederlandse-Kosovaarse mensen in dit land, dan neem ik dat graag. Als ik in mijn jeugd had gezien dat iemand met mijn afkomst op een bepaalde plek kon komen, al is het maar het behalen van een hbo-diploma, had ik dat zeker inspirerend gevonden.”

Lees ook: Wisselvallige theateravond over liefde

Gevoeligheden blootleggen

Ze denkt dat de theatersector een goede slag aan het slaan is wat betreft inclusiviteit. „Er zijn veel goede bedoelingen met slechte uitkomsten, maar ook veel goede bedoelingen met goede uitkomsten. Belangrijk is dat als je een inclusief publiek nastreeft, er meer nodig is dan het casten van acteurs van kleur naast witte acteurs. Pas als theatermakers met een biculturele achtergrond ook de stukken schrijven, voorstellingen regisseren of gezelschappen leiden, krijg je echte inclusiviteit.”

Vraagt ze zich als jonge biculturele theatermaker wel eens af of ze voor een project gevraagd is vanwege haar afkomst? „Ik denk dat veel biculturele makers daarmee worstelen: vertegenwoordig je de behoefte aan diversiteit, of ben je onderdeel van een generatie die gewoon inclusief is? Ik probeer zelf in ieder geval altijd te werken met integere mensen, die niet met mij willen werken uit opportunisme, maar vanuit gedeelde interesse of een artistieke klik.”

Morina hoopt in haar werk gevoeligheden bloot te leggen waar doorgaans weinig ruimte voor is. „Ik vind het mooi als theater – of kunst – over pijn durft te gaan. Ik ervaar het zelf als prettig om de problemen die ik tegenkom, ook in fictie terug te zien. We lopen allemaal grote en kleine trauma’s op, maar er is in het dagelijks leven meestal weinig ruimte om dat te uiten. De kracht van theater is dat het even rechtstreeks over pijn mag gaan, en het dus een opening biedt om die pijn te voelen.”

The Harvest van Toneelgroep Oostpool (regie Jan Hulst) is o.a. te beluisteren via Spotify, Apple Podcasts en Google Podcasts en de NRC Audio app. Inl: toneelgroepoostpool.nl