Opinie

Het geheim kan niet worden afgeschaft

Stephan Sanders

Mensen willen ergens bij horen. Ik ook. Verstoten worden in sociaal opzicht, weggejaagd worden uit de kring die de jouwe is, leidt tot zelfverlies en soms zelfs tot zelfmoord. Afgelopen weekend gaf ik uitvoerig les aan jonge, aanstormende talenten, toekomstige leiders, bijna allemaal zo’n dertig jaar jonger dan ik. Levende mensen zien en horen helpt erg in deze tijd, waarin we op een sociaal dieet zijn gezet. Maar ik schrok ook: van de angstvalligheid van die jonge mensen. Je kunt ze sociologisch aanduiden als millennials of generatie Z., allemaal geboren ruim na 1980, maar dit trof me het meest: hun voorzichtigheid.

Dat kwam me niet onbekend voor, want zelf was ik op die leeftijd ook erg voorzichtig. Maar ik was toen een uitzondering, ik was ‘lichtgeraakt’, want de hypersensitiviteit moest nog worden uitgedokterd. Ik zie nu dat die geesteshouding school heeft gemaakt. Bang zijn voor fouten, voor het maken van een misstap – het is endemisch geworden.

Want één verkeerde opmerking en je ligt eruit. Er is altijd dat publieke koor, dat over je schouders meekijkt.

Hoe hebben we die dingen ooit ‘sociale media’ kunnen noemen? Je hebt zelf ook nog eens die cipier aangesteld, dus klaar ben je.

Ja, er zijn ook voordelen. Je kan een tweedehands kastje verkopen. Of jezelf bloot geven aan iemand die je toch niet kent.

Transparantie, totale doorzichtigheid; bijna de hele Tweede Kamer wil het, maar elk Kamerlid weet voor zichzelf dat het onleefbaar is. Transparantie betekent ook dat er geen geheim meer is. Het geheim kan God zijn, of overspel, of een dubbele agenda. Hoe kan bijna het hele Nederlandse parlement op het idee komen dat het geheim moet worden afgeschaft? In de politiek nog wel! Het is alsof je afspreekt: wel seks, maar geen fysiek contact graag. Er is een beduidend verschil tussen totale transparantie en verantwoording afleggen. Dat laatste is politiek.

„In de transparante samenleving”, schrijft hoogleraar bestuurskunde Paul Frissen, „is alles duidelijk, omdat alles eenduidig is. Er is geen ambivalentie, geen mysterie en geen dubbelzinnigheid.” Het leven is binair, een 0 of een 1, terwijl iedereen weet dat alles van belang daartussen ligt.

Die jonge academici zijn bang voor de antiracisme-commissie, de gender- en seksballotage. Ze houden zich dus op de vlakte. Feind hört mit. Maar zo hou je een land niet overeind.

Ooit wordt Mark Rutte opgevolgd. Je mag hopen op een kandidaat die niet kopschuw is; op iemand die het idee van totale transparantie weet te relativeren.

Stephan Sanders schrijft elke maandag op deze plek een column.