Zuid-Amerika zet electorale ‘superzondag’ door, midden in een nieuwe coronagolf

Stemmen in pandemie Chili stelde verkiezingen uit nu in heel Zuid-Amerika de besmettingen oplopen, maar in Peru, Ecuador en Bolivia werd zondag wel gestemd. Corruptie en wanbestuur waren voor veel kiezers een groter thema dan corona.

Peruaanse kiezers staan zondag in de rij voor een stembureau in hoofdstad Lima.
Peruaanse kiezers staan zondag in de rij voor een stembureau in hoofdstad Lima. Foto Martin Mejia/AP

Terwijl in heel Zuid-Amerika de zorgen toenemen over de opmars van nieuwe, uit Brazilië afkomstige besmettelijkere varianten van het coronavirus, hebben drie landen op het continent hun burgers deze zondag naar de stembus laten gaan. Chili stelde verkiezingen voor een nieuwe grondwetgevende assemblee onlangs nog uit vanwege het oplopende aantal besmettingen, maar Peru, Ecuador en Bolivia zetten de electorale ‘superdomingo’ door.

Peru stelde vorig jaar tijdens de eerste golf nog een van de langdurigste en strengste lockdowns ter wereld in. Begin dit jaar moest opnieuw een confinamiento worden ingesteld en in de zwaarst getroffen regio’s geldt op zondagen zelfs een uitgaansverbod van een etmaal. Maar zondag moesten 25 miljoen kiesgerechtigde Peruanen juist naar buiten om een nieuwe president en een nieuw Congres te kiezen.

Lees ook Peru greep streng in, toch slaat het coronavirus hard toe - wat gaat er mis?

Stemmen was verplicht: wie niet komt opdagen, krijgt een boete, variërend van 22 sol (omgerekend 5 euro) voor inwoners van ‘extreem arme wijken’ tot 88 sol in ‘niet-arme buurten’. Ook waren ruim een half miljoen Peruanen via loting aangewezen als medewerker van een stembureau. Verzaken van die burgerplicht kost 220 sol (50 euro). Het gemiddelde loon in de hoofdstad Lima bedraagt momenteel circa 1.500 sol – een daling van ruim 12 procent vergeleken met het salarisniveau van vlak voor de pandemie, berekende statistiekbureau INEI recentelijk.

Uitstel van de verkiezingen was in Peru geen serieuze optie. De stembusgang moet een uitweg bieden uit de diepe politieke impasse die de afgelopen jaren is ontstaan. Corona is ook niet de voornaamste zorg van de kiezers: dat is met grote afstand de corruptie. Verscheidene schandalen (rond bouwreus Odebrecht en recentelijk over vaccins voor ‘voordringende’ prominente Peruanen) hebben het Zuid-Amerikaanse land onbestuurbaar gemaakt. Presidenten volgen elkaar in hoog tempo op en ook het Congres versplintert nu politici en hun partijen amper nog vertrouwd worden.

Lees ook: Zuid-Amerika zakt weg in een corruptiemoeras

De implosie van het politieke establishment spreekt uit de bonte verzameling kandidaten die zich meldde voor het presidentschap. Onder hen waren de opmerkelijke buitenstaanders, zoals de oud-doelman van de nationale voetbalploeg George Forsyth en de internationaal gerenommeerde econoom Hernando de Soto. Volgens eerste prognoses zou de tweede kiesronde, op 6 juni, gaan tussen de ultralinkse kandidaat Pedro Castillo (een basisschoolleraar en vakbondsleider) en de rechts-conservatief Keiko Fujimori (dochter van de autoritaire ex-president Alberto Fujimori).

Lees ook dit bericht met de eerste uitslagen uit de Andeslanden

In Ecuador vond de tweede ronde plaats tussen de jonge, linkse presidentskandidaat Andrés Arauz (36) en de centrum-rechtse oud-bankier Guillermo Lasso. Arauz wordt gezien als leerling van de populistische ex-president Rafael Correa, die zich sinds een corruptieveroordeling in Leuven verschanst. Lasso won uiteindelijk met 52,5 procent door te waarschuwen dat Ecuador onder Arauz een ‘tweede Venezuela’ zou worden.

Tijdens de eerste ronde op 7 februari was het virus in Ecuador reeds aan een opmars bezig. Sindsdien is de besmettingscurve verder opgelopen en werden nieuwe maatregelen van kracht. Ook voor Ecuadorianen gold een stemplicht, zij het niet voor kiezers boven de 65 jaar, en stembureaumedewerkers werden er vooral geworven onder studenten.

Bolivia, dat eind 2019 in een diepe politieke crisis belandde toen president Evo Morales op de vlucht sloeg na aantijgingen van kiesfraude, hield verkiezingen voor gouverneurs en burgemeestersposten. Naar verwachting zou de socialistische regeringspartij MAS van de inmiddels teruggekeerde Morales terrein winnen.

Een inheemse kiezer in Laja, een plaats even buiten de Boliviaanse hoofdstad La Paz, brengt zondag haar stem uit bij regionale verkiezingen. Foto AIZAR RALDES / AFP

Aanvulling (12 april 2021). Dit artikel is maandagochtend geactualiseerd met de eerste uitslagen en prognoses.