Limburg kon niet blijven ‘poetsen met een vieze bezem’

Gedeputeerde Staten Het voltallige Limburgse provinciebestuur, inclusief gouverneur Theo Bovens, is afgetreden. Reden: de zoveelste integriteitsaffaire.

De Limburgse gouverneur Theo Bovens maakte vrijdag zijn aftreden bekend.
De Limburgse gouverneur Theo Bovens maakte vrijdag zijn aftreden bekend. Foto Jean-Pierre Geusens/ANP

De PVV heeft CDA’er Theo Bovens – die vrijdag opstapte als commissaris van de koning in Limburg – gemaakt en gebroken.

In 2011 werd Bovens commissaris dankzij de politieke partij van Geert Wilders. De andere kandidaat voor het ambt, de huidige eurocommissaris Frans Timmermans (PvdA), had zich kritisch uitgelaten over de PVV. Bovens was milder, en dus stemde de PVV-fractie in Limburg voor Bovens.

Vrijdag was het dezelfde partij die een einde maakte aan zijn baan als commissaris. Een van de redenen: zijn mildheid in de aanpak van de integriteitsproblemen in het provinciebestuur.

Het was PVV-fractievoorzitter René Claassen die aan het begin van het negen uur durende debat een motie van wantrouwen aankondigde. Tegen de middag was duidelijk dat die op een meerderheid kon rekenen, en trok de ‘gouverneur’ zijn conclusies. Ook de vijf resterende gedeputeerden kondigden hun vertrek aan. Twee gedeputeerden van het CDA traden twee weken geleden al af.

Aanleiding is de affaire rond stichting IKL en haar directeur, oud-CDA-gedeputeerde Herman Vrehen. NRC meldde op 23 maart hoe hij via constructies subsidiegeld van onder meer de provincie Limburg naar zijn eigen bv’s sluisde. Hij huurde medewerkers voor IKL in via zijn eigen bedrijven, verkocht producten van de die ondernemingen via de stichting en liet zichzelf inhuren tegen een te hoog tarief. De IKL-kwestie is de vierde integriteitsaffaire rond het CDA in Limburg in korte tijd.

Provinciale Staten achtten Bovens en de vijf gedeputeerden niet in staat om schoon schip te maken en een uitweg te vinden uit de bestuurlijke chaos die is ontstaan door de IKL-affaire.

Gebroken stem

Bovens kondigde met gebroken stem in een muisstille Statenzaal zijn vertrek aan, maar zei aan te blijven tot een opvolger is benoemd. Voor die termijn is met de fractievoorzitters maximaal zes maanden afgesproken. Bovens heeft vrijdagmiddag overleg gehad met demissionair minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66).

In zijn afscheidstoespraak zei Bovens geraakt te zijn door de aankondiging van een motie van wantrouwen. Hij herkent zich niet in de kritiek. De gouverneur betreurde het dat de indruk kan ontstaan „dat ik zélf onderwerp van een integriteitskwestie zou zijn”. Volgens hem is er na zijn vertrek „ruimte voor een nieuwe start”. Hij kreeg na afloop applaus.

In de statements van de aftredende bestuurders klonk verbittering door. Gedeputeerde Andy Dritty (Lokaal-Limburg): „Wij betreuren dat wordt geoordeeld over college en gouverneur zonder waarheidsvinding.” Gedeputeerde Carla Brugman (ex-GroenLinks): „Buiten staat de wereld in brand en hier zijn we met dit soort dingen bezig.”

In de Statenzaal hekelden bijna alle fracties daarvoor „de jarenlange machtspolitiek van het CDA in Limburg”, zoals de SP het noemde. „We kunnen niet blijven poetsen met een vieze bezem”, vond de PVV. Volgens de VVD was het tijd om „afscheid te nemen van elke vorm van vriendjespolitiek.” De PvdA maakte het af met de constatering dat een „schaduwbestuur van CDA’ers” Limburg regeert met „netwerkcorruptie”.

Te veel CDA-representant

De Staten vonden dat het provinciebestuur onvoldoende werk gemaakt heeft van het voorkomen en aanpakken van integriteitskwesties. Sommigen vonden Bovens ook te veel een representant van het CDA. De nu afgetreden gouverneur zat in het verleden bij jongerenafdeling CDJA, was voor de christendemocraten wethouder in Maastricht en voorzitter van de afdeling Limburg. Als jonge voorzitter van de CDA-fractie in Maastricht constateerde hij tijdens de corruptieaffaires in de jaren negentig dat zijn stad uit „het affaire-moeras” krabbelde. „De mist trekt op”, zei hij. Graag zag hij dat verder „geen ouwe koeien” meer uit de sloot werden gehaald.

Of de minister van Binnenlandse Zaken binnen een half jaar nog een waarnemer voor Bovens benoemt of dat er meteen een opvolger wordt gezocht, is nog onduidelijk. Het is aan de Limburgse politiek om op korte termijn nieuwe gedeputeerden te benoemen. Mogelijk wordt dat, net als het opgestapte college, een extraparlementaire coalitie. Het CDA heeft al gezegd daarvoor geen kandidaten te willen leveren.