Opinie

Spin en schreeuw en goed nieuws

Omdat het weer niet meewerkt, gaat Joyce Roodnat internet op. Ze komt er allerlei enerverende berichten over kunst tegen: van Munch via Peru naar Venetië.

Joyce Roodnat

Zit ik landerig te internetten (buiten hagelt het, binnen stop ik mijn voeten onder een kussen), stuit ik op een enerverend bericht over De schreeuw van Edvard Munch – zo’n schilderij dat iedereen kent, ook wie het niet kent. Het kronkelende figuurtje dat de handen voor de oren slaat tegen de krijs uit zijn eigen mond is een zinnebeeld voor oerschrik. Is dit doodsangst? Nee, erger. Het is eenzame angst. Het geeft gezicht aan ontzetting over wat wel gezien maar nooit gezegd kan worden, wel herinnerd maar nooit gedeeld. Het bericht, in The New York Times, neemt aan dat iedereen weet dat linksboven op een van de vier versies van De schreeuw in bijna onzichtbare lettertjes geschreven staat: „Kon alleen geschilderd worden door een gek”. Wist ik niet, maar ik wil het graag weten. Wie schreef dat daar? Munch zelf. Dat blijkt nu uit onderzoek, maar ik zou teleurgesteld geweest zijn als het anders was. Als graffiti was het tuttig commentaar geweest. Van Munch zelf is het waardevolle provocatie: jullie vinden mij een gek? Nou, dat bén ik ook. Wees maar bang voor mij en voor mijn schilderij.

Edvard Munch: De schreeuw (1893).

Buiten sneeuwt het, binnen houd ik stil bij online magazine Hyperallergic, dat de ontdekking van een 3.200 jaar oude muurschildering in Peru meldt. Die verbeeldt een god – ja, ’t zal eens niet. Maar deze god is een reuzenspin die met een mes staat te zwaaien. Onzegbaar eng, althans, dat denk ik nu. 3.200 jaar geleden was het misschien net zulke getemde horror als een man aan het kruis.

Wat het weer nu weer doet? Geen idee, want ik lees geweldig nieuws, in The Art Newspaper: het centrum van Venetië sluit voor cruiseschepen. Eindelijk dan. Eindelijk niet meer voor op het San Marcoplein staan en denken, hé, het weer betrekt, om dan te beseffen dat de zon niet door een wolk wordt afgedekt maar door een zich voorbij wringend cruiseschip. De Venetianen kloegen al heel lang, Unesco dreigde de stad op de schandaallijst ‘Bedreigd Wereld Erfgoed’ te zetten. Veel toeristen, ik ook, maakten zich zorgen over schade door vervuiling en vandalisering van eeuwenoude schoonheid. Venetië is van het soort historische pracht die eerst van Venetië-zelf is en dan van Italië, maar vervolgens van iedereen en die iedereen draagt mede de verantwoordelijkheid voor het behoud van de stad.

Ik beken het maar, ik voer zelf door Venetië aan boord van een cruiseschip. Weliswaar maat Love Boat, maar toch, een monster. En ik kan als ervaringsdeskundige melden: de kick is klein. Venetië glijdt voorbij als een reeks ansichtkaarten, veel meer is het niet. Ik wilde schreeuwen van schaamte. Aan die reling staan was een daad van geweld. Nooit meer doen.