Na de pilots is er wellicht meer mogelijk

Test-events Binnenkort kunnen mensen zonder klachten op tientallen nieuwe testlocaties van Stichting Open Nederland een sneltest doen. Zo kunnen de cultuur-, sport- en recreatiesector mogelijk sneller open.

Testpaviljoen bij station Amsterdam Sloterdijk.
Testpaviljoen bij station Amsterdam Sloterdijk. Foto Kim van Dam/Hollandse Hoogte

Zin om zaterdag mee te doen aan een squashtoernooi in Utrecht? Of liever een ouderwets bezoekje aan dierentuin Artis, het favoriete theater in je eigen stad of een avondje Holland Casino? Het kan vanaf komend weekend weer, voor diegenen die op tijd een ticket weten te bemachtigen én een negatieve coronatest kunnen overleggen. De komende weken vinden overal in Nederland pilots met ‘toegangstesten’ plaats, die moeten uitwijzen of er vanaf volgende maand ondanks de coronamaatregelen toch weer meer activiteiten op grotere schaal veilig kunnen worden georganiseerd.

Massaal testen is naast vaccineren door demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) steeds benoemd als een belangrijke uitweg uit de coronacrisis. Het doel van de nieuwe pilots is om de cultuur-, sport- en recreatiesector weer „eerder te openen dan zonder testen mogelijk is”, schreef De Jonge dinsdag aan de Tweede Kamer. Grotere groepen mensen bij elkaar laten komen, is met het huidige besmettingsniveau nog te gevaarlijk, vindt De Jonge, maar als ze vooraf allemaal getest zijn kan het „verantwoord”, denkt hij.

Het toegangstesten werkt als volgt: wie een evenement of locatie wil bezoeken, koopt online een ticket bij de organisatie en laat zich uiterlijk 48 uur van tevoren testen bij speciale testlocaties. Met een negatief testbewijs, dat je via CoronaCheck-app of uitgeprint kunt tonen, ga je vervolgens naar de activiteiten, bijvoorbeeld een bezoekje aan een attractiepark, monument, casino of de Keukenhof. De pilots moeten uitwijzen of mensen hiertoe bereid zijn en of het daadwerkelijk veilig is.

Op social media regende het sceptische reacties op de testpilots van De Jonge. Kon hij zijn energie niet beter steken in sneller vaccineren en zijn de proeven geen „zoethoudertjes” om de bevolking voorlopig tevreden te houden? Een direct verband met de trage vaccinatie is er zeker niet: het ministerie werkt al maanden aan de voorbereidingen op het toegangstesten. Wel is het een goede vraag waarom de proeven zo lang op zich hebben laten wachten. Zo vroeg VNO-NCW begin november al om een ambitieus testplan om de samenleving en economie te heropenen.

In Drenthe de minste, in Noord-Holland de meeste evenementen

Testen zonder klachten

VNO hielp vervolgens de GGD om de testcapaciteit flink uit te breiden met extra snelteststraten, naar op dit moment wel 175.000 testen per dag. Maar die gaan dan weer niet voor het toegangstesten worden gebruikt. GGD-voorzitter André Rouvoet zei vorige maand in Trouw dat hij vanuit zijn verantwoordelijkheid niets ziet in het testen van mensen zonder klachten. Rouvoet wilde ervoor waken „dat we onze capaciteit gaan inzetten voor andere doelen dan de virusbestrijding”. Het gevolg is dat veel GGD-capaciteit ongebruikt blijft: vorige maand werden daar zo’n 60- tot 70.000 testen per dag gedaan, ongeveer 100.000 minder dan zou kunnen.

De afgelopen maanden is voor het toegangstesten, wederom met behulp van VNO, een parallelle teststructuur opgebouwd. Op tientallen nieuwe locaties van Stichting Open Nederland kunnen mensen straks zonder klachten een sneltest doen. De bedoeling is dat er vanaf volgende maand 400.000 toegangstesten per dag kunnen worden gedaan. Aan sneltesten is geen gebrek: vorige maand bevestigde De Jonge’s ministerie nog dat er zo’n 26 miljoen sneltesten op voorraad liggen. Een deel daarvan stelt de overheid beschikbaar voor het toegangstesten.

Wetswijziging

Een factor die zeker tot vertraging heeft geleid is een juridische. Voordat sectoren van mensen een negatief testbewijs mogen vragen is een wetswijziging nodig. De Jonge kreeg hierover in januari een advies van de Gezondheidsraad en kwam begin vorige maand met een wetsvoorstel. Dat ligt nu bij de Raad van State en wordt, zo hoopt hij, begin mei in de Tweede Kamer behandeld. Pas na de wetswijziging kunnen de pilots overgaan in het massaler inzetten van toegangstesten in de verschillende sectoren.

Komt de stap naar de testsamenleving nog op tijd? Het kabinet stelde als doel dat eind mei de meest kwetsbare Nederlanders allemaal in elk geval een prik hebben gehad en er toch al versoepelingen zouden volgen. Een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid benadrukt dat pas aan het begin van de zomer alle Nederlanders kunnen zijn gevaccineerd. „Dat zijn nu nog drie maanden waarin je toch op beperkte schaal al dingen mogelijk wil maken, iedereen snakt naar perspectief.”

Eind deze maand wil het kabinet advies vragen aan het Outbreak Management Team (OMT). De hoop is dan dat er in de cultuur-, sport- en recreatiesector sneller meer mogelijk wordt, waarbij ook gekeken wordt naar de resultaten van de ‘field labs’, experimenten met grote evenementen die al deels plaatsvonden. Het kabinet zal de dan beschikbare capaciteit voor toegangstesten over de verschillende sectoren moeten verdelen, dus de vraag is of iedereen die dan met testen open wil, ook al open kan.

VNO-voorzitter Ingrid Thijssen is blij met het vooruitzicht dat in mei weer „heel veel economische activiteiten mogelijk worden”. Ze denkt dat het toegangstesten nog wel even nodig blijft, ook als straks voldoende mensen zijn gevaccineerd. „We weten nog niet of je het virus dan nog kan doorgeven, de situatie is nog zo onzeker. Het is goed die testinfrastructuur nu gewoon te hebben.” Thijssen roept het kabinet op de kosten voor het toegangstesten ook na de pilotfase te blijven vergoeden, daarover is nog niet besloten. „Dat is voor de overheid aantrekkelijk. Want: hoe meer bedrijven kunnen, hoe minder financiële steun ze nog nodig hebben.”