Miljardenbod op Toshiba: hoe Japanse uitvinders in de uitverkoop belandden

Technologie Met een bod van 20,8 miljard dollar kan Toshiba van de beurs. Het Japanse concern staat zwaar onder druk van beleggers.

Toshiba-topman Nobuaki Kurumatani. De 64-jarige Japanner ligt onder vuur vanwege een onderzoek naar zijn herverkiezing als topman vorig jaar.
Toshiba-topman Nobuaki Kurumatani. De 64-jarige Japanner ligt onder vuur vanwege een onderzoek naar zijn herverkiezing als topman vorig jaar. Foto Tomohiro Ohsumi/Bloomberg

Een onverwacht bod van 20,8 miljard dollar blaast het tobbende Toshiba nieuw leven in. De koers van het Japanse technologieconcern schoot dinsdag met 22 procent omhoog en steeg woensdag opnieuw. De aanleiding: private equityinvesteerder CVC Capital Partners wil omgerekend 17,5 miljard euro betalen om Toshiba van de beurs te halen. Dat is 30 procent boven de meest recente beurswaarde.

Het bod komt op een moment dat activistische beleggers met Toshiba bakkeleien over het lot van de 64-jarige topman Nobuaki Kurumatani. Hij ligt onder vuur vanwege een onderzoek naar zijn herverkiezing als topman. Tijdens een algemene aandeelhoudersvergadering, vorig jaar, zou er met stemmen gesjoemeld zijn. Afgelopen maand slaagden de beleggers erin een onderzoek naar de omstreden herbenoeming af te dwingen. Opmerkelijk, want doorgaans zijn aandeelhouders bij grote Japanse conglomeraten meegaander – om niet te zeggen volgzaam.

Buitenlandse investeerders

Maar Toshiba is een verhaal apart. Het bedrijf worstelde afgelopen jaren met boekhoudschandalen en recordverliezen door grote afschrijvingen. Om een faillissement af te wenden had Toshiba in 2017 dringend een kapitaalinjectie van 5,5 miljard dollar nodig. Dat trok een heel regiment aan kritische beleggers aan.

Zestig buitenlandse investeerders hielden Toshiba overeind, samen hebben ze nog ongeveer 25 procent van het bedrijf in handen. Effissimo Capital Management uit Singapore is met een aandeel van 9,9 procent de grootste activistische belegger in Toshiba.

Net als andere Japanse elektronicaconcerns zoals Hitachi, Sony en Panasonic, heeft Toshiba een rijke geschiedenis. Als je lang genoeg teruggaat zit daar zelfs een Nederlands tintje aan: het bedrijf ontstond in 1939 uit een fusie tussen Shibaura Seisakusho (opgericht in 1875) en Tokyo Denki (1890). Grondlegger Hisashige Tanaka – geboren in 1799 – was een illustere uitvinder en werktuigbouwkundige, die naar verluidt op basis van Nederlandse ontwerpen de eerste Japanse stoommachine bouwde.

Toshiba werd een vooruitstrevend elektronicaconcern dat de eerste Japanse tv's, magnetrons en laptops op de markt bracht. In 1991 kwam Toshiba met NAND Flashgeheugen, een baanbrekende techniek voor computergeheugen. In 2017 werd de geheugendivisie afgestoten.

Het was een van de vele bedrijfstakken die Toshiba verliet. Vorig jaar verkocht Toshiba zijn laatste belang in pc's en laptops – net op het moment dat de vraag naar computers door de coronacrisis weer opveerde.

De divisie huishoudelijke apparaten was in 2016 al aan een Chinees bedrijf verkocht, dat de merknaam Toshiba nog wel gebruikt. Het lijkt op de constructie die Philips koos voor de recente verkoop van zijn huishoudelijkeapparatentak.

Er zijn meer overeenkomsten tussen de historie van Toshiba en Philips. Ook Toshiba was goed in gloeilampen en optische media als dvd’s. Toshiba’s ingenieurs bedachten bovendien de HD-DVD, de technische standaard die met Sony’s Blu-Ray streed om de opvolging van dvd. Sony won die formatenoorlog uiteindelijk.

Lees ook: Apple stilt zijn geheugenhonger met Toshiba

Baanbrekende uitvindingen

Tegenwoordig telt Toshiba nog 125.000 medewerkers en is het actief op het gebied van energiesystemen, infrastructuur, quantumcomputers en lidar-sensoren voor zelfrijdende auto's. Als je het virtuele Toshiba Science Museum bezoekt, is echter te zien dat baanbrekende uitvindingen na het jaar 2000 schaars zijn.

Wat wel blijft hangen zijn de financiële missers. Bijvoorbeeld het boekhoudschandaal in 2015, waarbij voor 1,1 miljard euro aan inkomsten werd verzonnen. De Toshiba-top vertrok daarna met een buiging van bijna een halve minuut als publiek excuus.

Het bedrijf kwam daarna in financiële problemen omdat het Amerikaanse dochterbedrijf Westinghouse miskleunde bij de aankoop van een bouwer van kerncentrales.

Het CVC-bod van 20,8 miljard dollar is voor de belaagde topman Kurumatani waarschijnlijk geen verrassing. Kurumatani is sinds 2018 aan de leiding bij Toshiba, maar was in 2017 nog de baas van CVC Asia Pacific.

Toshiba bezint zich op het bod. De Japanse overheid moet toestemming geven, al was het maar omdat Toshiba leverancier is van het Japanse leger.

Voor de activistische beleggers lijkt dit het moment om eieren voor hun geld te kiezen - al zullen ze vermoedelijk proberen er nog een hoger bod uit te slepen. De koers van Toshiba staat nu op het hoogste punt in zeven jaar. Hoogste tijd om uit te stappen.