Hugo de Jonge heeft er weer een moeilijk dilemma bij: wel of niet doorgaan met prikken?

Europees Geneesmiddelenbureau De EMA concludeert dat er een verband is tussen het vaccin en een zeldzame bijwerking van stolsels en een verlaagd aantal bloedplaatjes.

Demissionair minister Hugo de Jonge reageert op de conclusies van het EMA over het AstraZeneca-vaccin.
Demissionair minister Hugo de Jonge reageert op de conclusies van het EMA over het AstraZeneca-vaccin. Foto ANP/Laurens van Putten

Alsof demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) als ‘chef corona’ niet genoeg zorgen had, sinds woensdag heeft hij er een moeilijk dilemma bij. Het Europees Geneesmiddelenbureau concludeerde woensdag dat een combinatie van bloedstolsels en een verlaagd aantal bloedplaatjes moet worden opgenomen als zeldzame bijwerking in de bijsluiter van het AstraZeneca-vaccin. Juist het AstraZeneca heeft een belangrijke rol in de Nederlandse vaccinatiestrategie.

De Jonge legde de vaccinatie met AstraZeneca eind maart al stil, toen de eerste meldingen van de mogelijke bijwerking in Nederland en andere Europese landen binnenkwamen. Nadat de EMA het vaccin vorige maand veilig had verklaard, werd er weer met AstraZeneca geprikt, maar afgelopen week legde De Jonge het vaccineren met dit vaccin opnieuw stil voor mensen onder de 60. Er moesten tienduizenden afspraken afgezegd worden, voor zestig-plussers werd doorgeprikt.

Lees ook: Zo gaat het nu met het vaccineren

De EMA stelt na nader onderzoek dat de bijwerking zeer zeldzaam is, het risico is grofweg 1 op de 100.000. De EMA baseert zich op 86 meldingen die tot 22 maart zijn binnengekomen. Daarvan zijn 18 personen overleden. De EMA stelt dat er te weinig gegevens zijn om specifieke risicogroepen aan te wijzen. De meldingen kwamen met name binnen van vrouwen onder de 60, maar dat beeld kan vertekend worden door de vaccinatiestrategie, waarbij zorgmedewerkers voorrang krijgen.

Nieuwe afweging

De Jonge had er juist voor gekozen om 60-plussers te blijven prikken in afwachting van het oordeel van de EMA. De minister en de Gezondheidsraad, die het kabinet adviseert over de volgorde van vaccineren, moeten nu een nieuwe afweging maken. De Jonge stelde woensdagavond dat de veiligheid van het vaccin „boven iedere twijfel verheven” moet zijn maar dat ook het risico van een coronabesmetting moet worden meegewogen.

Lees ook: Korte prikstop legt zwakheden in vaccinatiestrategie opnieuw bloot

De EMA noemt de bijwerking erg zeldzaam en stelt dat de voordelen van het vaccin - het voorkomen van nieuwe coronabesmettingen - opwegen tegen het risico van de bijwerking. De Jonge zou met die uitspraak in de hand ervoor kunnen kiezen om ‘gewoon’ de oude strategie aan te houden, en naast 60-plussers ook zorgmedewerkers en mensen van jongere leeftijd met een medische indicatie te vaccineren met het AstraZeneca-vaccin.

Een andere optie is alleen 60-plussers te vaccineren met AstraZeneca omdat zij een grotere kans hebben om ernstig ziek te worden van Covid-19. Op dit moment worden 60 tot 65-jarigen met AstraZeneca gevaccineerd terwijl zeventigers voornamelijk met Pfizer worden ingeënt.

Er zijn nog zo’n twee miljoen zestigers en zeventigers die geen prik hebben gehad en waarvan een deel dus AstraZeneca zou kunnen krijgen. Het Verenigd Koninkrijk kiest er juist voor om mensen jonger dan dertig jaar een ander vaccin aan te bieden.

Grote gevolgen

Als het inzetten van AstraZeneca daadwerkelijk wordt beperkt tot bepaalde doelgroepen kan dat grote gevolgen hebben voor de snelheid van vaccineren. Met name omdat er een forse tijd tussen de eerste en de tweede dosis mag zitten – tot drie maanden.

Daardoor kunnen veel vaccins worden ingezet om mensen een eerste prik te geven, die al enige bescherming biedt. Bij Pfizer moet er binnen zes weken een tweede prik worden gezet, waardoor er minder vaccins overblijven om meer mensen een eerste prik te geven.

De Gezondheidsraad komt naar verwachting donderdag met een nieuw advies. Dan volgt ook het besluit van het kabinet. Tot dan worden 60-plussers wel geprikt, maar zijn alle afspraken met andere doelgroepen afgezegd.