Formatieblog

Informateur Tjeenk Willink spreekt eerst met voorzitters kleine fracties

Na de mislukte verkenning is Herman Tjeenk Willink deze week aangesteld als informateur. In dit blog houden we het laatste nieuws bij over de formatie. Luister hier de podcast Haagse Zaken en schrijf je hier in voor nieuwsbrief De Haagse Stemming.

Dit blog is gesloten

Dit blog is gesloten. Het belangrijkste nieuws van vandaag was de verkiezing van Vera Bergkamp (D66) tot nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. Ze won van Khadija Arib (PvdA) en Martin Bosma (PVV).

Ook liet informateur Herman Tjeenk Willink weten donderdag en vrijdag te spreken met alle fractievoorzitters. Eerst spreekt hij met de kleinste partijen omdat zij volgens hem „een frisse blik” hebben.

Volg het laatste nieuws rond de formatie in ons nieuwe blog

Nep NRC-artikel over Bergkamp verspreid op sociale media

Op sociale media gaat woensdag een screenshot rond van een nep NRC-nieuwsbericht over de nieuwe Kamervoorzitter Vera Bergkamp (D66). In het nepartikel, dat afkomstig lijkt te zijn uit 2016, staat dat Bergkamp een skivakantie à 2.500 euro heeft gedeclareerd als zakenreis.

Het bericht en het screenshot zijn in 2016 bij wijze van experiment gemaakt door een student Journalistiek van de Universiteit van Amsterdam voor haar scriptie (pdf). Het bericht is opgemaakt in de stijl van NRC en daardoor moeilijk te onderscheiden van een echt nieuwsbericht. De inhoud is echter helemaal fictief. Toch wordt de informatie de afgelopen uren veelvuldig gedeeld op sociale media als waarheid. Twitteraars die het screenshot delen, noemen het dubieus dat Bergkamp ondanks dit ‘schandaal’ Kamervoorzitter is geworden.

Sanne Kruikemeier, de toenmalige begeleider van UvA-student Marloes Rensen die de scriptie maakte, reageert woensdagavond telefonisch verbaasd dat het screenshot rondgaat en noemt het „vervelend” dat de scriptie op deze manier wordt „misbruikt”. Ze benadrukt dat de thesis op ethische wijze tot stand is gekomen. Zo wordt in het onderzoeksverslag beschreven dat het opgestelde artikel fictioneel is. Kruikemeier weet niet wie het screenshot op sociale media heeft geplaatst. Alle scripties van de UvA zijn openbaar.

Deze Twitteraar factcheckte het screenshot.

Factcheck: Er wordt een screenshot van NRC rond getwitterd over Vera Bergkamp van D66 en een gedeclareerde skivakantie. Dit bericht is niet waar, het betreft namelijk een gemanipuleerd screenshot afkomstig uit een afstudeerscriptie van een studente journalistiek aan de UvA. pic.twitter.com/eyfYTsURXp

— seven (@seven__) April 7, 2021

Informateur Tjeenk Willink spreekt eerst met voorzitters kleine fracties

Informateur Herman Tjeenk Willink gaat vanaf donderdag in gesprek met de fractievoorzitters. Dat gebeurt allereerst met de kleinste partijen, omdat zij volgens hem „een frisse blik” hebben. De eerste ontmoeting is om 09.00 uur met BIJ1-leider Sylvana Simons. Donderdag en vrijdag zal hij alle zeventien fractieleiders uitnodigen voor een individueel gesprek; hij sluit vrijdag af met VVD-leider en demissionair premier Mark Rutte. Dat heeft de informateur woensdagavond bekendgemaakt tijdens een persconferentie.

Verder zei Tjeenk Willink dat hij voorstander is van een regeerakkoord waarin „niet alles dichtgetimmerd is”. Een dergelijk dik, afgebakend akkoord „blokkeert het politieke debat, zet de oppositie buitenspel en hindert de tegenmacht”, aldus de informateur. Al langer is er kritiek op de dikke regeerakkoorden die de Tweede Kamer weinig ruimte geven om aanpassingen aan te brengen op de kabinetsplannen.

Sowieso zei Tjeenk Willink dat hij zich zal inzetten voor een andere bestuursstijl, met „meer dualisme en macht en tegenmacht”. Hij benadrukte in reactie op vragen van de pers dat demissionair premier Mark Rutte (VVD) niet de enige verantwoordelijke is voor de heersende bestuursstijl. „Het is een ontwikkeling van vele jaren en ik herinner eraan dat iedere maandag fractievoorzitters bij elkaar kwamen om de bestuursstijl van vandaag te bestendigen.”

Tjeenk Willink eerder deze week op het Binnenhof. Foto Bart Maat/ANP

Kamerleden feliciteren Bergkamp met Kamervoorzitterschap

Meerdere Tweede Kamerleden hebben Vera Bergkamp (D66) zojuist via Twitter gefeliciteerd met haar benoeming als Kamervoorzitter. Sigrid Kaag, haar partijleider, schrijft: „Met jou krijgt de Tweede Kamer een gedreven en verbindend voorzitter.”

Twitter avatar SigridKaag Sigrid Kaag Van harte gefeliciteerd @Vera_Bergkamp. Met jou krijgt de Tweede Kamer een gedreven en verbindend voorzitter. En heel veel dank aan @Khadijaarib voor de uitstekende wijze waarop jij 5 jaar lang boegbeeld van onze democratie bent geweest. #D66

GroenLinks-voorman Jesse Klaver wenst Bergkamp „heel veel succes, wijsheid en veel plezier toe” en demissionair premier Mark Rutte (VVD) schrijft uit te kijken naar „een goede samenwerking”.

Twitter avatar jesseklaver Jesse Klaver Van harte gefeliciteerd @Vera_Bergkamp met de eervolle functie van Kamervoorzitter. We wensen je heel veel succes, wijsheid en veel plezier toe.
Twitter avatar MinPres Mark Rutte Vijf jaar lang bekleedde @khadijaArib de rol van Kamervoorzitter met waardigheid, respect en onafhankelijkheid. Ik wil haar bedanken voor haar enorme inzet voor onze democratie en wens haar veel succes voor de toekomst.

Ook demissionair minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) heeft de nieuw verkozen Kamervoorzitter zojuist gefeliciteerd. Hij stelt dat Bergkamp „als gezicht van onze democratie” de controlerende taak van het parlement moet gaan waarborgen.

ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers bericht „alle vertrouwen” te hebben dat de nieuw verkozen Kamervoorzitter haar functie goed zal uitoefenen. Datzelfde schrijft Rob Jetten (D66), die zijn partijgenoot kent als „een betrokken Kamerlid”.

Verder wordt voormalig Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA) meermaals bedankt, onder meer voor „haar enorme inzet voor onze democratie” (Rutte), hoeveel ze voor het parlement en Nederland heeft betekend (Klaver), en de manier waarop ze „vakkundig” vergaderingen heeft voorgezeten (Segers). Ook haar eigen partij bedankt Arib: de PvdA beschrijft haar als „een voorzitter van ons allemaal”.

Twitter avatar PvdA Partij van de Arbeid Uitgesproken en onafhankelijk. Een voorzitter van ons allemaal. Het is ontzettend teleurstellend dat een nieuwe termijn als Kamervoorzitter haar niet gegund is. Bedankt voor je tomeloze inzet en bijdrage aan onze democratie, @khadijaArib!🌹 https://t.co/gbDw75RhpI

D66’er Vera Bergkamp verkozen tot nieuwe voorzitter Tweede Kamer

Vera Bergkamp (D66) is verkozen tot nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. In de eerste en enige stemronde werden 139 geldige stemmen uitgebracht, waarvan 74 op Bergkamp, 38 op Khadija Arib (PvdA) en 27 op Martin Bosma (PVV).

Er zijn 144 stemmen uitgebracht, waarvan 139 geldige stemmen. Stembriefjes kunnen ongeldig worden verklaard als ze niet goed zijn ingevuld of als er meer stembriefjes in de bus worden gevonden dan er leden zijn. Als geen van de kandidaten in de eerste ronde een absolute meerderheid had behaald, zou een tweede stemmingsronde hebben plaatsgevonden.

Bergkamp zei het kort na de uitslag „zeer eervol” te vinden om de functie van Kamervoorzitter te mogen bekleden en beloofde haar „vreselijke best” te doen. Ze bedankte haar medekandidaten en in het bijzonder Arib voor haar voorzitterschap de afgelopen jaren. Verder stelde ze zich te realiseren voor wat voor opgave ze de komende jaren staat: de Toeslagenaffaire, de verhuizing van de Tweede Kamer, de zeventien fracties en dat allemaal gedurende de coronapandemie - „een enorme uitdaging”, aldus Bergkamp.

Lees ook dit profiel: Kamervoorzitter Vera Bergkamp wil meer aandacht voor kleine partijen

Vera Bergkamp werd met 74 stemmen verkozen. Foto David van Dam

Eerste stemmingsronde begonnen

De eerste stemmingsronde voor een nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer is begonnen. Vanwege de coronamaatregelen zijn de Kamerleden verdeeld in drie groepen van vijftig. De leden moeten hun handen desinfecteren voordat zij hun stembriefje naar voren brengen.

De griffier roept de namen van alle Kamerleden op, waarna deze hun stembriefje in de daarvoor bestemde bus doen. Stembriefjes kunnen ongeldig worden verklaard als ze niet goed zijn ingevuld of als er meer in de bus worden gevonden dan dat er leden zijn.

Als geen van de kandidaten in de eerste stemronde een absolute meerderheid van de stemmen behaalt, komt er een tweede stemronde met dezelfde kandidaten; Khadija Arib (PvdA), Vera Bergkamp (D66) en Martin Bosma (PVV).

Kamervoorzitter Arib (PvdA) wil ervaring inzetten tijdens volgende termijn

Khadija Arib (PvdA) mocht haar motivatie om het Kamervoorzitterschap de komende jaren voort te zetten woensdagmiddag als laatste toelichten. Ze stelde dat ze zich verantwoordelijk voelt om de ervaring die ze de afgelopen jaren heeft opgedaan, ook in een volgende termijn in te zetten.

Een goede Kamervoorzitter is volgens de PvdA’er autonoom, onafhankelijk en „een beetje lastig”. Ook vertegenwoordigt deze persoon de belangen van de Kamer boven die van de eigen partij. De voorzitter is daardoor niet altijd een allemansvriend: dat je niet altijd aardig wordt gevonden, hoort bij de functie, zo stelde Arib. Een van haar positieve eigenschappen zou zijn dat ze „vergevingsgezind” is, zo zei ze in de Kamer, terwijl haar ongeduld een verbeterpunt zou zijn.

Kritiek op het handelen en de positie van de volksvertegenwoordiging uitte ze niet; ze stelde dat Nederland een „sterk parlement” heeft. Een verbeterpunt is volgens haar de informatievoorziening aan de Kamer, een hiaat in de communicatie tussen regering en parlement die ze naar eigen zeggen de afgelopen jaren heeft geprobeerd te verbeteren door kabinetsleden meermaals daarop aan te spreken. Mocht ze worden herkozen als Kamervoorzitter, zal ze die inspanning blijven leveren, zo beloofde Arib.

Khadija Arib (PvdA) heeft zich kandidaat gesteld voor het Kamervoorzitterschap. Foto David van Dam

Bosma wil lid van de oppositie als nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer

De tweede kandidaat voor het Kamervoorzitterschap, Martin Bosma (PVV), sprak zich woensdagmiddag kritisch uit over de Kamer en stelde dat het parlement zelden nog een plek is waar het volk spreekt tegen de regering. In plaats daarvan is het volgens hem een plek waar de regering spreekt tegen het volk. „Zijn we een parlement, of spelen we alleen een parlement: leuk voor de toeristen , maar relevant voor niemand?”, aldus Bosma.

Volgens de PVV’er kenmerkt de Kamer zich momenteel door monisme, terwijl er volgens hem dualisme zou moeten heersen. Daarom komt er als het aan hem ligt een volledige rehabilitatie van de volksvertegenwoordiging.

Daarnaast stelde hij het belangrijk te vinden dat iemand van de oppositie de nieuwe voorzitter wordt van de Tweede Kamer. Een aantal Kamerleden vroeg zich af hoe hij die functie rijmt met bepaalde standpunten van de PVV, zoals het schrappen van het stemrecht van Nederlanders met een tweede nationaliteit. Bosma stelde daarop nooit lid te zijn geweest van de PVV en de partij zelfs „een beetje op afstand te houden”. Mocht iemand bovendien voorstellen een moskee in het Kamergebouw te plaatsen, zou hij zich daar naar zijn zeggen niet tegen verzetten en hij zou deze „misschien zelfs wel openen”.

Daarnaast is de „voorbeeldig neutrale” houding van de huidige Kamervoorzitter Khadija Arib zijn voorbeeld, zo zegt hij. Verder roept hij parlementariërs op om eens vaker in „simpel Nederlands” te spreken, zoals „Henk en Ingrid”.

Khadija Arib (PvdA) en Martin Bosma (PVV) tijdens een debat waarin wordt gestemd over de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. Foto Remko de Waal/ANP

Bergkamp wil ‘onpartijdige’ voorzitter zijn: ‘Ik kan aanjager van nieuwe bestuurscultuur zijn’

Vera Bergkamp, namens D66 kandidaat voor het voorzitterschap van de Tweede Kamer, heeft zich woensdagmiddag als „vasthoudend en verbindend” gepresenteerd. Bergkamp zei een „onpartijdig en onafhankelijke” voorzitter te willen zijn, die „politiek kleurenblind” is. „Daarom maakt het niet uit of de voorzitter uit de coalitie of oppositie komt”, reageerde ze op de kritiek van onder meer de PVV, die suggereerde dat haar kandidatuur was bedisseld door de huidige kabinetspartijen.

Bergkamp liet weten veel ervaring te hebben opgedaan als voorzitter, onder meer bij belangenvereniging COC en in het bedrijfsleven. „Maar - en dit zeg ik als een Bergkamp - dit is wel de Champions League”, zei ze over de rol van Kamervoorzitter. Ze zei het „leuk te vinden” om samen te werken „met veel partijen”. Daarnaast beloofde ze gedisciplineerd op te treden en alle vergaderingen voor de eindtijd af te ronden. Toen de partij Volt vroeg of ze iets wilde veranderen aan de „dichtgetimmerde” regeerakkoorden, reageerde ze dat ze daar „politiek-inhoudelijk” niet op kon ingaan. „Dat is aan de coalitiepartijen.”

Het D66-Kamerlid vindt dat alle fracties meer ambtelijke ondersteuning moeten krijgen. Daar zei ze in te willen investeren. „Er is meer tijd en expertise nodig om wetgeving te behandelen.” Bergkamp noemde zichzelf „een bondgenoot van de Kamerleden om hun informatiepositie te versterken”. „Ik kan een aanjager zijn om de bestuurscultuur te wijzigen.” Op de vraag van Volt of ze voor digitaal stemmen is, zei ze daar voor „open te staan”.

Vera Bergkamp (D66) voor aanvang van de vragen die ze kreeg als kandidaat-Kamervoorzitter. Foto Bart Maat/ANP

Kamerleden ronden ondervraging kandidaat-voorzitters af

De Kamerleden hebben hun vragen aan de kandidaat-voorzitters voor de Tweede Kamer gesteld. De drie kandidaten krijgen nu een uur de tijd om zich voor te bereiden op de beantwoording ervan. Woensdagochtend kregen Khadija Arib (PvdA), Vera Bergkamp (D66) en Martin Bosma (PVV) vragen, adviezen en verzoeken over uiteenlopende onderwerpen. Een vaak terugkerend thema was de bestuurscultuur die volgens vrijwel alle partijen transparanter moet worden, waarbij de Kamer aan invloed moet winnen.

De nieuwe Kamervoorzitter moet in dat proces een leidende rol nemen, vonden veel fracties. Zo vroeg SGP-Kamerlid Roelof Bisschop aan Arib waarom de rol van de Tweede Kamer niet is versterkt in de tien jaar dat zij voorzitter was. Ondertussen kreeg Bergkamp kritiek van de PvdA en PVV vanwege de wijze waarop ze zich gekandideerd zou hebben. Die deed volgens de partijen afbreuk aan de rol van de Kamer ten opzichte van het kabinet.

De PVV-fractie liet weten op de eigen kandidaat Bosma te stemmen. Veel andere partijen hielden de kaarten nog tegen de borst, al lieten nieuwkomers Volt en BIJ1 in elk geval weten niet op Bosma te stemmen. JA21-leider Joost Eerdmans stelde „alleen op kwaliteit” te kiezen en politieke achtergrond daarbij geen rol te laten spelen. De andere nieuwe fractieleider, Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging, zei nog geen keuze te hebben gemaakt.

Nijboer (PvdA) suggereert vooringenomenheid bij CDA en VVD, partijen reageren furieus

PvdA-Kamerlid Henk Nijboer heeft in navolging van de PVV kritiek geuit op de kandidatuur van Vera Bergkamp (D66). Nijboer suggereerde dat coalitiepartijen CDA en VVD na de bekendmaking van haar sollicitatie hadden besloten voor Bergkamp te kiezen en dat ze de afgelopen weken overlegden hoe ze van de huidige Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA) af konden komen. Nijboer zei zich te baseren op een artikel in De Telegraaf, waar volgens hem „een kern van waarheid” in zat.

Beide partijen kwamen in het verweer tegen die beschuldiging. CDA-Kamerlid Anne Kuik liet weten dat er niets van waar was en de VVD-fractie stelde dat de keuze van de Kamervoorzitter een vrije kwestie voor individuele Kamerleden is, die zelf mogen bepalen op wie ze stemmen. Daarop zei Nijboer dat „toe te juichen”, al bleef hij erbij dat de partijen overleg hadden gepleegd over de stemkeuze.

D66-leider Sigrid Kaag gaf dinsdag aan dat haar partij overwoog Bergkamp te kandideren voor het voorzitterschap, wat ze aan VVD-voorman Mark Rutte had laten weten in een „persoonlijk gesprek”. Kaag beklemtoonde dat het een vrije keuze „zonder enige verplichting of verwachting” is voor Kamerleden om zich hiervoor beschikbaar te stellen. Rutte bevestigde de gang van zaken. Kaag kreeg daarop kritiek van PVV-leider Geert Wilders en PvdA-leider Lilianne Ploumen.

PvdA-Kamerlid Henk Nijboer hield de woede op zijn hals van de VVD en het CDA. Foto Bart Maat/ANP

Kamerleden vragen kandidaat-voorzitters: hoe organiseert u macht en tegenmacht?

Kamerleden van verschillende fracties hebben woensdagochtend vragen gesteld aan de kandidaat-voorzitters van de Tweede Kamer. Daarbij resoneerden de woorden „macht en tegenmacht” regelmatig door de zaal - zoals vaker de laatste dagen. Onder meer de PVV, Partij voor de Dieren, GroenLinks, SP en Forum voor Democratie wilden weten hoe de nieuwe voorzitter een sterkere rol voor de Tweede Kamer kan bewerkstelligen, zodat zij de regering beter kan controleren.

Vooral fracties met een klein zetelaantal, zoals de ChristenUnie en Partij voor de Dieren, vroegen de kandidaten of ze als voorzitter meer tijd en ruimte wilden inruimen voor kleinere partijen bij het behandelen van wetten. Naast de vragen over praktische zaken als spreektijd en de lengte van de debatten, ontstond er een politiek debat tussen Renske Leijten (SP) en Gidi Markuszower (PVV) over het stemrecht voor moslims.

Tot dusver was alleen de PVV duidelijk over de stemkeuze voor het voorzitterschap: Gidi Markuszower zei voor partijgenoot Martin Bosma te kiezen. Die kandidaat juist uitgesloten door Denk, al maakte die partij niet duidelijk op welke kandidaat ze dan zou stemmen. Tijdens de bijdragen van de Kamerleden maakten de kandidaten notities. Zij zullen later reageren op hun vragen. Daarna stemt de Kamer.

Kamerleden ondervragen kandidaat-voorzitters en stemmen daarna

De Tweede Kamer kiest woensdag een nieuwe voorzitter van het parlement. Daarvoor hebben zich drie kandidaten gemeld: de huidige voorzitter Khadija Arib (PvdA), Vera Bergkamp (D66) en Martin Bosman (PVV). Zij zullen zich eerst presenteren en voorstellen aan de Kamerleden, daarna kunnen die vragen stellen aan de kandidaat-voorzitters over hoe zij hun voorzitterschap willen invullen. Vervolgens is er een schriftelijke, anonieme stemming. Als geen van de kandidaten in de eerste twee stemronden een absolute meerderheid heeft behaald, volgt een derde stemming zonder de kandidaat die de minste stemmen kreeg.

Lees in dit artikel meer over de kandidaten: Kamervoorzitter Arib wil graag de baas blijven

De kandidaat-voorzitters meldden zich woensdagochtend in de Tweede Kamer.
Foto: David van Dam

Welkom in dit blog

In dit blog houdt de redactie van NRC het laatste nieuws bij over de formatie, die na de mislukte verkenning weer op gang is gekomen. Dit waren de belangrijkste ontwikkelingen van dinsdag 6 april:

  • De Tweede Kamer heeft ingestemd met de aanstelling van Herman Tjeenk Willink als informateur. D66-leider Sigrid Kaag had hierover een motie ingediend, nadat er eerder dinsdag informeel overleg was geweest tussen alle zeventien fracties in de Tweede Kamer. Voor de motie stemden alle partijen, behalve PVV, Forum voor Democratie (FVD) en BoerBurgerBeweging (BBB).
  • In het Kamerdebat over de aanstelling van de informateur wilden verschillende oppositiepartijen van Sigrid Kaag (D66) weten hoe haar stevige woorden van vorige week en haar motie van afkeuring tegen Rutte zich verhouden tot haar voorzichtige opstelling nu. Kaag zei VVD-leider Rutte niet te willen uitsluiten van deelname aan een nieuw kabinet, zoals ChristenUnie Gert-Jan Segers zaterdag bijvoorbeeld wel deed. Wilders (PVV), Azarkan (Denk) en andere oppositieleiders vinden dat opmerkelijk, maar Kaag zegt dat ze vooruit wil kijken. „Dat zijn we ook aan de kiezer verplicht”, stelde ze in het Kamerdebat.

Lees hier het hele formatieblog van dinsdag 6 april terug