Erdogan kleineert Von der Leyen met stoelendansje

Sofagate De Turkse president Erdogan had in Ankara een verrassing voor Europese Commissievoorzitter Von der Leyen: hij had geen stoel voor haar laten klaarzetten.

President Erdogan ontving dinsdag Commissievoorzitter Ursula von der Leyen (rechts) en voorzitter Charles Michel van de Europese Raad (links) in Ankara.
President Erdogan ontving dinsdag Commissievoorzitter Ursula von der Leyen (rechts) en voorzitter Charles Michel van de Europese Raad (links) in Ankara. Foto EPA

Gedrieën wandelden de Turkse president Erdogan, Europese Raadspresident Charles Michel en de Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen dinsdag Erdogans immense werkvertrek binnen voor topoverleg over de vaak gespannen relatie tussen Brussel en Ankara.

Vervolgens speelde zich een curieuze stoelendans af. Er stonden twee stoelen klaar, waarop Erdogan en Michel zonder aarzeling afkoersten en plaats namen. Von der Leyen, die zich zo tot haar verbazing naar de tweede rang zag gemanoeuvreerd, kon voor de camera’s een duidelijk hoorbaar ‘ehm’ niet onderdrukken.

Ze bleef nog even staan om vervolgens, net als de ook aanwezige Turkse minister van Buitenlandse Zaken, maar op een van de sofa’s op ruimere afstand van de stuurs kijkende gastheer te gaan zitten.

Het incident, al snel ‘sofagate’ gedoopt, leidde tot geprikkelde reacties in Brussel, waar velen het uitlegden als een opzettelijke belediging van de Commissievoorzitter én van vrouwen. „De voorzitter van de Commissie was duidelijk verrast”, luidde de nog tamelijk diplomatieke formulering van Von der Leyens woordvoerder Eric Mamer. „De voorzitter had op dezelfde manier moeten zitten als de president van de Europese Raad en de Turkse president.”

Michel verroerde geen vin

De woede richtte zich deels op Erdogan maar ook op Michel, die geen vin verroerde bij dit affront aan het adres van de Commissievoorzitter. De Nederlandse Europarlementariër Sophie in ’t Veld (D66) twitterde verontwaardigd: „En nee, het was geen toeval, het was opzettelijk.” Ze voegde er nog de vraag aan toe waarom Charles Michel niets had gedaan en publiceerde er een foto bij van een eerder overleg in Brussel met Erdogan, waarbij de toenmalige Raadspresident Donald Tusk en Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker elk op een zelfde stoel zaten.

Sergey Lagodinsky, Europarlementariër namens de Duitse Groenen, verklaarde op Twitter dat ‘Ehm’ nu de nieuwe aanduiding is van ‘dat is niet hoe de verhouding tussen de EU en Turkije moet zijn’.

Lees ook: ‘Wij zullen niet gehoorzamen’, roepen Turkse vrouwen

De verdenking rees direct dat Erdogan Von der Leyen wilde kleineren na de kritiek die ze vorige maand had geuit op diens besluit om zijn land terug te trekken uit de Istanbul Conventie voor vrouwenrechten. „Vrouwen verdienen een sterk kader om hen te beschermen”, zei ze toen en ze belde ook nog eens met de president om haar ongenoegen te onderstrepen over deze stap.

Zuiver formeel kunnen de Turken zich beroepen op internationaal protocol. „In het buitenland geldt dat de Raadspresident de hoogste Europese functionaris is”, zegt Bengt-Arne Hulleman, directeur van het Protocolbureau in Den Haag, een commerciële aanbieder van protocoldiensten. „Wel voelen de voorzitters van het Europees Parlement, de Commissie en de Raadspresident in Brussel zich elkaars gelijken.” Maar ook Hulleman erkent dat niets de Turken belet zou hebben een derde stoel voor Von der Leyen aan te schuiven.

Waarover Hulleman zich verbaast is de kennelijke verbijstering bij Von der Leyen over de stoelenschikking. „Dit is typisch iets dat je van tevoren uitonderhandelt, zodat alle betrokkenen weten waar ze aan toe zijn.” Een Commissiewoordvoerder liet naderhand weten dat Von der Leyens protocolteam – anders dan dat van Michel – niet was meegereisd om het risico op coronabesmettingen te voorkomen. Het is overigens het gastland dat uiteindelijk beslist wat er gebeurt.

Eigenaardige structuur

De vraag wie nu precies de Europese Unie vertegenwoordigt, leidt wel vaker tot complicaties door de eigenaardige structuur van de Europese instellingen. Zoals bij de uitreiking van de Nobelprijs voor de Vrede aan de EU in 2012. Wie moest deze onderscheiding in ontvangst nemen? Uiteindelijk werd een compromis bereikt. Elk van de drie mocht iets in ontvangst nemen: de een het diploma, een ander de medaille en de derde de bijbehorende cheque.

Maar diplomatiedeskundige Jan Melissen van de Leidse universiteit meent dat Erdogan er wel degelijk op uit was Von der Leyen op haar nummer te zetten. „Zo kon Turkije visueel een punt maken”. Hij hekelt ook Michels gedrag. „In zo’n geval sta je op en zegt iets als ‘laten we er nog een stoel bij trekken’. Het was klungelig van Michel zo te blijven zitten. Nu wordt dit een historisch plaatje dat overal breed zal worden uitgemeten.”

Michel zelf liet pas ‘s avonds laat via Facebook van zich horen. Hij ontkende dat de situatie hem onverschillig zou hebben gelaten, maar hij had geen scène willen schoppen over zo’n protocolaire kwestie. Die was vooral aan de Turken te wijten, stelde hij.

Vervelend genoeg voor Michel lieten Turkse functionarissen op hun beurt weten dat het protocol van tevoren was doorgenomen met Michels functionarissen. Na het incident hadden de Turken een andere tafelschikking bij de lunch aangeboden, waarbij Von der Leyen naast Michel tegenover Erdogan zou zitten. Dit was door de staf van Michel echter afgewezen.

Lees ook: EU-leiders hopen na bezoek aan Erdogan op ‘deëscalatie’ in band