De revival van psychedelica: ‘Er komt ontzettend veel los’

Psychedelica Ayahuasca en truffels beleven een revival. „Met psychedelica ervaren mensen: ik maak deel uit van een groter geheel.”

Foto Getty Images

Op het eerste oog lijkt de website van Synthesis Retreat op een promotiesite zoals wel meer start-ups die hebben: strak design, mooie foto van Amsterdamse grachten met een roze Instagram-achtig filtertje eroverheen, icoontjes met puntige, wervende teksten over de geleverde diensten. „Ready to start your journey?

De dienst die ze verkopen is alleen ietsje anders.

„Onze retraites draaien om ceremonieel gebruik van hoge doseringen legale truffels die psilocybine bevatten.” En verderop: „We hebben een ervaring ontworpen die het beste van oeroude wijsheid met cutting-edge wetenschap combineert.” De psychedelische truffels kunnen leiden tot hoger welzijn, meer verbondenheid met jezelf, andere mensen en de natuur en minder stress, valt op de website te lezen.

De verkoop van truffels is, anders dan de bovengrondse paddenstoelen van dezelfde hallucinogene schimmels, niet verboden in Nederland. Synthesis werkt samen met onderzoekers van universiteiten zoals Imperial College in Londen, om de ervaring zo prettig en veilig mogelijk te maken. Daarnaast levert het bedrijf data voor onderzoek – er is de laatste tijd een opleving in het onderzoek naar de gunstige werking van psychedelica op psychische klachten.

„Wij waren vier jaar geleden wereldwijd de tweede of derde start-up op dit gebied, en er zijn er nu meer dan 250”, zegt oprichter Martijn Schirp aan de telefoon. „Er is een goldrush rondom psychedelica. De vraag is geëxplodeerd.”

Schirp is niet de enige die over psychedelica praat in termen als goldrush of „renaissance”. Psychedelica zijn sinds de jaren zestig nooit helemaal weggeweest, maar de laatste tijd valt op hoe ze in uiteenlopende subculturen opduiken, van Zuidas-advocaten tot start-upmedewerkers en van klimaatactivisten tot mensen die zich bezighouden met cryptovaluta’s.

Psychedelica, de geestverruimende plantenbrouwsels zoals ayahuasca, iboga, peyote en San Pedro-cactus, maar ook truffels en soms middelen als lsd, worden vaak in groepsverband gebruikt. Het gebeurt in uiteenlopende settings, van gecontroleerde wetenschappelijke experimenten tot in het bos onder toezicht van een ‘sjamaan’ die rituele kleding draagt, mantra’s zingt, en de ervaring begeleidt, maar ook gewoon binnen vriendengroepjes.

Het bewijs groeit dat psychedelica in bepaalde gevallen kunnen helpen tegen verslaving, depressies, angsten en trauma’s, schreef onder meer Nature onlangs. Maar ook cultureel beginnen ze een grotere rol te spelen.

Betrouwbare cijfers zijn er niet, het Trimbos-instituut registreert het gebruik niet structureel. „Omdat het gebruik van deze middelen zich afspeelt in specifieke groepen, zoals ‘psychonauten’ [zo noemen sommige gebruikers zichzelf] en religieuze en culturele groepen”, zegt onderzoeker Charlotte van Miltenburg.

Intense ervaring

Psychedelica werken heel anders dan partydrugs zoals cocaïne of speed. Ze geven een veel intensere psychologische ervaring, die vergezeld gaat van heftige visioenen, die vaak als levensecht worden beleefd.

Een trip kan vele uren duren en is zo heftig dat de meeste mensen niet snel weer toe zijn aan een nieuwe. Psychedelica zijn niet verslavend. De risico’s zitten hem met name in het ontsporen van het psychologische gedeelte van de ervaring. Tijdens de trip kan angst een overheersende rol spelen, en in zeldzame gevallen worden psychiatrische ziektes zoals depressie en psychose vergergerd - al blijkt uit cijfers dat de gezondheidsrisico’s van psychedelica veel kleiner zijn dan van andere drugs en alcohol.

„Ik zie het gebruik veel om me heen”, zegt Constance Scholten. Zij is directeur van een Amsterdams investeringsfonds dat in diverse startups investeert. In die gemeenschap ziet ze psychedelica op verschillende manieren opkomen. In zogeheten microdoseringen bijvoorbeeld – chocolaatjes met een beetje truffel erin, „voor persoonlijke groei, bredere perceptie en creativiteit”. Tot aan uitgebreidere truffel- of ayahuascaceremonies onder begeleiding, „waardoor mensen vaak diepe, heldere gedachtes krijgen over zaken als klimaatverandering”. Scholten denkt dat de opmars van de middelen nog wel even door zal gaan, ze investeert ook in psychedelicabedrijfjes op de beurs.

Exemplarisch is wat er de laatste tijd gebeurt in het Mexicaanse Tulum. Daar ontstond de afgelopen maanden, alsof corona er niet meer was, een spontane festivalachtige samenkomst van mensen van over de hele wereld. „Burning Man meets Ibiza”, volgens een Nederlandse aanwezige, die niet met zijn naam in de krant wil omdat zowel psychedelica als buitenlandse vakanties nu te gevoelig liggen.

Duizenden mensen, onder wie investeerders in cryptovaluta’s, mensen uit de yogawereld en spirituele hoek, influencers, creatieven, start-upondernemers en futuristen ontvluchten daar de lockdowns. Het is een diverse mengelmoes, sommigen zijn kritisch op het coronabeleid terwijl anderen met alternatieve ideeën over de pandemie juist niets te maken willen hebben.

Ayahuascaceremonies, die er openlijk plaatsvinden, zijn een belangrijk element van de aantrekkingskracht van Tulum. Er werd met hulp van dat psychedelische brouwsel onder meer diep nagedacht en gefilosofeerd over levensvragen en grote maatschappelijke thema’s, zoals de klimaatcrisis en de de pandemie.

„De meest intense ervaring ooit”, vertelt de aanwezige. „Er waren ook veel andere ceremonies, zonder ‘plantmedicijnen’, om inzichten te verkrijgen in onze relatie met de natuur en met bijvoorbeeld water.” Ook met intense sauna-ervaringen, meditatie en groepsceremonies in de Mexicaanse jungle zijn nieuwe inzichten te verkrijgen, psychedelica zijn slechts één manier, vertelt hij. „Er komt ontzettend veel los.”

Foto Getty Images

‘Neo-sjamanisme’

Wat sowieso opvalt rondom psychedelica is het idealistische taalgebruik. Er ontstaat een beweging die sommigen ‘neo-sjamanisme’ noemen, een nieuwe ecologische en maatschappelijke beweging rondom de rituele psychedelicaceremonies.

De kern is dat een psychedelische trip voor veel mensen een transformerende ervaring is. „Je ziet dat mensen tijdens en na hun retraite diepe vragen beantwoorden: waar gaat het leven eigenlijk over?”, zegt Schirp van Synthesis.

„Wij zijn daar ook best idealistisch over”, zegt hij. „De huidige modus operandi van veel mensen is simpelweg niet houdbaar, niet voor henzelf en niet voor de planeet. Met psychedelica ervaren mensen: ik maak deel uit van een groter geheel. Het kan een snellere weg zijn naar een gezonder en gebalanceerder leven, mits je het op een verantwoorde manier doet.”

Een veelvoorkomende ervaring is bijvoorbeeld dat psychedelicagebruikers de grens tussen zichzelf en de rest van de natuur voelen ‘oplossen’. Gebruikers melden vaak dat ze zich ook lang na hun trip nog meer verbonden voelen met planten, dieren, de planeet.

Lees ook: Trippen tegen klimaatverandering

Schirp ondertekent zijn e-mails met de boodschap: „We zijn golven in dezelfde zee, bladeren van dezelfde boom, bloemen in dezelfde tuin” – een citaat van de Romeinse denker Seneca. Een andere aanbieder van psychedelische retraites, Ayakasha, zegt op zijn website: „Het uiteindelijke doel van Ayakasha is de mens als individu en de mensheid in zijn geheel te laten helen en groeien naar zijn volledige harmonieuze universele potentie.”

Er zit iets elitairs in deze beweging, niet iedereen vliegt zomaar even naar Tulum. Maar sommige andere elementen doen wat denken aan de counterculture die in de jaren zestig en zeventig ontstond; de hippiebeweging. Ook daarbinnen was gebruik van psychedelica gangbaar, net zoals het flower power-achtige taalgebruik over eenheid met de natuur.

Next big thing

De Nederlandse technologie-ondernemer Marc van der Chijs ziet die overeenkomsten met eerdere counterculture-bewegingen ook. Nadat hij in 2005 de videowebsite Tudou had opgericht in China, stapte hij in de cryptovaluta’s. En nu richt hij zich, naast cryptovaluta’s, op psychedelica. „The next big thing”, volgens hem.

„Via sociale media komen meer mensen in aanraking met de idealistische ideeën rondom psychedelica”, zegt hij aan de telefoon vanuit Canada, waar hij woont. „Dan kom je algauw in een wereld terecht van mensen die heel anders kijken naar de wereld.” Dat zijn volgens hem veelal mensen die kritisch kijken naar de macht van grote multinationals en banken. „Vooral in de start-upscene zitten veel mensen die sowieso al een beetje buiten de gebaande paden willen treden. Mede dankzij psychedelica gaan zij ook nadenken over: hoe zit de wereld in elkaar, hoe functioneren maatschappelijke systemen, instituties. Hoe kan het radicaal anders, beter? Daarin zijn zeker parallellen te vinden met de counterculture van vroeger.”

Van der Chijs heeft zelf ook ervaring met het gebruik van psychedelica, in een gecontroleerde en veilige setting, benadrukt hij. „Die ervaringen doen je blijvend anders naar de wereld kijken. Ik heb altijd al geloofd dat de realiteit die wij zien niet alles is wat er is, maar nu denk ik nog meer dat we in een soort Matrix leven.”

Zo vreemd is de link dan ook niet tussen psychedelica en cryptovaluta’s, zegt Van der Chijs. „Ook rondom cryptovaluta’s zit een groep mensen die al een tijd denkt: met het huidige maatschappelijke en financiële systeem is iets fundamenteel mis.”

Psychedelica worden gebruikt als lucratieve investering, maar dus ook als een soort poort naar radicaal andere ideeën over hoe de wereld ingericht kan worden. Gail Bradbrook, een van de oprichters van milieugroep Extinction Rebellion, riep eerder al eens op dat mensen massaal psychedelica zouden moeten gebruiken. Op die manier zouden mensen zich veel massaler bewust kunnen worden van de ecologische crisis, zegt Bradbrook - die de milieugroep oprichtte na een psychedelische ervaring.

War on drugs

Ook dat enthousiasme, dat evangelisme haast, over het gebruik van psychedelica doet denken aan de jaren zeventig. Destijds werden middelen als lsd uitgebreid gepropageerd door de hippiebeweging en sommige academici, die overtuigd waren van het transformerende potentieel voor de samenleving. Dat viel uiteindelijk politiek niet goed en leidde juist tot een tegenbeweging, een war on drugs. Daardoor kwam het onderzoek en de verdere ontwikkeling van de middelen decennialang stil te liggen.

Van der Chijs denkt niet dat er een vergelijkbare terugslag zal komen als in de jaren zeventig. „Door internet en sociale media verdwijnen deze ideeën en deze sociale beweging erachter echt niet meer zomaar.” De geest krijg je op internet een stuk lastiger terug in de fles dan in een analoge wereld, denkt hij.

Investeerder Constance Scholten denkt bovendien dat er één groot verschil is tussen de jaren zeventig en nu. „De urgentie voor een fundamentele systeemverandering is door de klimaatcrisis nu veel groter dan toen.”

De Amerikaanse staat Oregon heeft gebruik en productie onlangs gedecriminaliseerd, en staat ondernemers en onderzoekers toe om op een veilige manier met de middelen te experimenteren. Het Nederlandse beleid blijft behoorlijk ambigu: ayahuasca, lsd en paddo’s zijn officieel verboden, maar truffels zijn dat niet. Wel vindt ook hier steeds meer wetenschappelijk onderzoek plaats naar toepassingen in de geestelijke gezondheidszorg.

Tegelijkertijd leidt de opvallend grote interesse van investeerders en ondernemers ook tot zorgen bij mensen die psychedelica buiten de invloed van de commercie willen houden. De laatste tijd zijn er grote investeringsbedrijven die bepaalde stoffen en zelfs methodes van toediening en begeleiding patenteren. Dat kan leiden tot te veel macht van het grote geld over psychedelica, vrezen sommigen.

Bezorgdheid over een maatschappelijke terugslag en de gevolgen van doorslaande goudkoorts is waarom ze bij Synthesis voorzichtig met hun diensten omgaan, zegt Schirp. „Tegen ruim 40 procent van de mensen zeggen we: dit is nog niet voor jou, die wijzen we af. Bijvoorbeeld als ze geen mensen in hun omgeving hebben die ze kunnen helpen bij de moeilijke kanten van de ervaring, die er óók vaak zijn. Het echte werk begint pas ná de trip.”

Hij hoopt vooral dat er snel betere wetgeving komt over het begeleide gebruik van psychedelica. „Helemaal verbieden werkt simpelweg niet meer. Maar omdat het nu bijna allemaal ondergronds gebeurt, kunnen er ook nodeloos dingen misgaan.” Dat zou toch zonde zijn van een beweging die zo veelbelovend is, vindt hij.

Correctie (8 april 2021): in een eerdere versie van dit artikel stond geschreven dat het gebruik van hallucinogene paddestoelen verboden zou zijn. Dat klopt niet, het verbod betreft de verkoop ervan. Dat is hierboven aangepast.