Dansen tegen de aftakeling van het brein

Parkinson Zondag is het Wereld Parkinson Dag. Vanwege de gunstige effecten van dansen op het brein ontwikkelde Marc Vlemmix (48) een dansprogramma voor mensen met parkinson.

De choreografie Dans met de Maan van Marc Vlemmix Dance. Foto Rosan Chinnoe
De choreografie Dans met de Maan van Marc Vlemmix Dance.

Foto Rosan Chinnoe

Dansen doe je vooral met je lichaam, zo wordt vaak gedacht, niet met het hoofd. Maar er bestaat wel degelijk een directe relatie tussen dansen en de kwaliteit van de bovenkamer. Uit wetenschappelijk onderzoek én in de praktijk blijkt dat dansen gunstige effecten heeft op de gezondheid en conditie van het brein. Sterker nog: dansen kan positieve effecten hebben op mensen met de ziekte van Parkinson.

Dansen is, aldus hoogleraar klinische neuropsychologie Erik Scherder, de ultieme vorm van bewegen. Maar zelf dansen? Nee. „Dat zou anti-reclame zijn”, lacht hij. Met enige huiver denkt hij terug aan de danslessen vroeger. „Ik moest over elke beweging altijd ver-schrik-ke-lijk hard nadenken.”

Lees ook: Wat twee elektroden in je brein met je parkinson kunnen doen

En zo is het. Wie danst, zet zijn hersenen aan het werk. Vrijwel alle gebieden zijn erbij betrokken, auditief, motorisch, cognitief en emotioneel. Scherder: „Wie danst moet zijn evenwicht houden, muzikale ritmes leren, zijn spieren gedoseerd aansturen, plannen, timen, bewegingen coördineren, de danspassen en hun ruimtelijke parcours onthouden. Dans biedt een verrijkte omgeving en belangrijke stimuli.”

Scherder heeft een kleine geruststelling voor degenen die niet van huis uit zijn gezegend met het talent of de lust tot dansen: „Zelfs van kijken naar dans wordt je brein al op allerlei gunstige manieren geactiveerd.”

Diagnose

Zelf dansen is uiteraard beter. Marc Vlemmix (48) is daarvan het levende én bewegende bewijs. Wie hem op filmpjes op de website van het pas opgerichte Marc Vlemmix Dance ziet, denkt niet meteen aan een parkinsonpatiënt. Hij beweegt zijn armen met precisie, staat recht overeind, soms op de tenen, en oogt sterk en beweeglijk.

Toch kreeg hij al weer ruim elf jaar geleden de diagnose parkinson. Een enorme klap voor de toenmalig directeur van Station Zuid, de Tilburgse ‘dansvoorziening voor het Zuiden’. Na een periode van ontkenning moest hij door de voortschrijdend effecten van de aandoening op zoek naar mogelijkheden om zich beter te voelen. Gek genoeg realiseerde hij zich niet meteen dat hij die onder handbereik had. Vlemmix: „Dans is wel het laatste waar je voor jezelf aan denkt als je parkinson hebt. Maar balans, kracht, coördinatie enzovoort, de dingen die door deze ziekte steeds moeilijker worden, zijn precies de dingen waar dansers jaren op worden getraind.”

Al snel verbeterde zijn motoriek, tot verrassing van zijn neuroloog. Toen Vlemmix zich in de materie verdiepte, ontdekte hij dat choreograaf Mark Morris in New York al sinds 2001 een dansprogramma ontwikkelde voor mensen met parkinson. In de loop der jaren is in 38 wetenschappelijke studies bewezen dat de training effectief is, en zowel fysiek als mentaal een ‘game changer’ voor veel mensen met parkinson.

Synaptische verbindingen

Driedubbelovergehaalde pirouettes behoren niet tot de oefeningen, wel vloeiende, sierlijke en ritmische bewegingssequenties op muziek, van simpel tot complex, sommige zittend uitgevoerd, andere staand en door de ruimte bewegend. Op de filmpjes op YouTube verraden geconcentreerde en blije gelaatsuitdrukkingen dat er in de bovenkamer allerlei activiteit plaatsvindt, waaronder de aanleg van de broodnodige nieuwe synaptische verbindingen.

Vertrekkend vanuit deze Dance for PD (Parkinson’s Disease), zoals Morris’ methode heet, ontwikkelde Vlemmix in samenwerking met dansdocent Andrew Greenwood een trainingsprogramma dat zij in 2012 landelijk uitrolden. Op het hoogtepunt volgden mensen in 35 steden de lessen van Dance for Health, waarin elementen van verschillende danstechnieken werden toegepast.

In de choreografie Dans met de Maan dansen twaalf dansers met parkinson of andere neurologische aandoeningen langs de oevers van de Maas.

Foto Rosan Chinnoe

Het sociale element bleek voor de deelnemers minstens even belangrijk als het fysieke en esthetische. „Parkinson is verlies”, zegt Vlemmix. „Verlies van je identiteit, het contact met je lijf, met de maatschappij. In de studio, met de docenten en de andere dansers ben je veilig.” Door dans vinden mensen niet alleen in hun lichaam, maar ook in zichzelf iets terug wat ze al heel lang kwijt waren. „Ze durven de deur weer uit, maken plezier en bewegen weer zonder schaamte.”

Positief effect

Dance for Health was een succes. Er ontstond zelfs een samenwerking met Scapino Ballet Rotterdam. Door een combinatie van bewust laaggehouden lestarieven en wegvallende subsidies was het programma echter financieel niet meer overeind te houden. Greenwood, die Vlemmix zijn eerste danslessen gaf, zette in 2016 Sw!tch2move op, eveneens gericht op mensen met neurodegeneratieve ziektes als parkinson, MS en dementie. Dat programma, een mix van dans, mindfullness en fysiotherapie, is het afgelopen jaar noodgedwongen omgeschakeld naar ‘virtuele’ danslessen. Covid-19 heeft hier nou eens een positief effect: de switch naar online heeft voor een groei met wel 30 procent van het aantal deelnemers gezorgd.

Thuis danst Vlemmix zelf nog dagelijks. Niet zonder opstartproblemen – ‘s ochtends kan hij nauwelijks uit bed komen. Pas als zijn medicijnen hun werk doen, kan hij zijn oefeningen doen. Daarnaast danst hij met zijn gezelschap, een ‘thuishaven voor podium- en mediaprojecten over moed, schoonheid, liefde en hoop’. Vlak voor de coronacrisis uitbrak nam Marc Vlemmix Dance de choreografie Dans met de Maan op, waarin twaalf dansers met parkinson of andere neurologische aandoeningen dansten langs de oevers van de Maas. Ze buigen hun torso’s, maken spiraalbewegingen, tekenen cirkels met hun armen. Genietend van de namiddagzon, en van hun dansende lijf.