Adviesraad bepleit wettelijke plicht om gezondheidskloof laag- en hoogopgeleiden te dichten

Volksgezondheid De Raad voor Volksgezondheid bepleit een omslag in het gezondheidsbeleid van Nederland. In een woensdag gepresenteerd advies zet de raad in op preventie en een wettelijke plicht om de gezondheidsverschillen in Nederland te verkleinen.
Volgens RVS-voorzitter Jet Bussemaker draagt de coronacrisis bij aan de gezondheidsverschillen in Nederland.
Volgens RVS-voorzitter Jet Bussemaker draagt de coronacrisis bij aan de gezondheidsverschillen in Nederland. Foto Remko de Waal/ANP

Er moet een wet komen die de overheid opdraagt de verschillen in gezondheid tussen hoog- en laagopgeleiden kleiner te maken. Daarvoor is een herziening van het volksgezondheidsbeleid en een jaarlijkse investering van 1,7 miljard euro nodig. Dat bepleit het adviesorgaan Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) woensdag. Het geld voor de nieuwe maatregelen moet worden gereserveerd in de begroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, dat nu dertig miljoen euro per jaar uittrekt om de gezondheidsverschillen in Nederland te dichten. RVS-voorzitter Jet Bussemaker schrijft dat de gezondheidsverschillen de afgelopen jaren nauwelijks zijn verkleind.

De RVS wil dat de komende kabinetten zich richten op een grotendeels preventief beleid dat vijftien jaar beslaat, waarbij gemeenten, zorgverzekeraars, maatschappelijk werkers en zorgverleners samenwerken. De raad adviseert om eerst de ongezondste wijken te helpen in de vorm van schuldhulpverlening, renovatie of nieuwbouw van woningen, meer sportfaciliteiten en een verbod op reclame voor ongezond voedsel. De ingrijpendste maatregel in het voorstel is de wettelijke plicht om gezondheidsverschillen te verkleinen.

Lees ook: Maak ongezond eten duurder en gezond eten goedkoper, adviseert RIVM

De raad wijst erop dat „Nederlanders met een kwetsbare maatschappelijke positie”, die vaak wordt „afgemeten aan een laag inkomen en praktische opleiding”, gemiddeld zeven jaar korter leven dan meer theoretisch geschoolden met een hoog inkomen. Bovendien verkeren laagopgeleiden gemiddeld vijftien jaar minder in goede gezondheid. Die verschillen komen volgens de raad door eetgewoonten en levensstijl, maar ook door slecht ontwikkelde woningen, gevoelens van eenzaamheid en sociaal-economische onzekerheid door de flexibele arbeidsmarkt, schulden en veel stress. Volgens de RVS zijn deze problemen generatie-overstijgend en moet de overheid daarom met een lange termijnplan komen.

Coronacrisis

Het adviesorgaan constateert verder dat de coronacrisis de maatschappelijke verschillen heeft uitvergroot, omdat het virus „mensen in een maatschappelijk kwetsbare situatie treft”, doordat ze relatief vaak kleinbehuisd zijn en dus een groter risico op besmetting lopen. Daarnaast verhogen de coronamaatregelen hun kwetsbaarheid, stelt de raad, bijvoorbeeld door verlies van werk of inkomen. De RVS uit daarin ook kritiek op de gekozen partijen in de Tweede Kamer, omdat „de concrete verbinding tussen ongelijkheid, gezondheid en preventie” in de verkiezingsprogramma’s „niet nadrukkelijk werd gemaakt”.

In het rapport adviseert de RVS een sterkere rol voor de overheid om de samenleving gezonder krijgen. Zo moeten er „ruimere wettelijke mogelijkheden” komen om „de markt van verleidingen en ongezond eetgedrag” te doorbreken. Gemeenten moeten bijvoorbeeld de mogelijkheid krijgen om vergunningen voor snackbars en andere overwegend ongezonde restaurants te weigeren om een gezondere leefomgeving te bevorderen. Ook noemt de RVS maatregelen als verlaging van de btw op gezonde producten als groente en fruit en het invoeren van een zogeheten suikertaks, zodat suikerrijk voedsel duurder wordt. Een vergelijkbaar advies deed het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu dinsdag.

Lees ook dit interview met RVS-voorzitter Jet Bussemaker: ‘De hoogste tijd voor een sociaal vaccin’