Toezichthouder NVWA stond kwekers gebruik van een verboden middel toe

In tomatensector Telers en kwekers gebruikten jarenlang een verboden middel, ondanks het risico dat agressieve plantenvirussen zouden ontstaan.

Tomatenteelt in een kas. Foto Sander Koning/ANP
Tomatenteelt in een kas. Foto Sander Koning/ANP

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft jarenlang het gebruik van een verboden gewasbeschermingsmiddel onder Nederlandse tomatentelers en tomatenplantkwekers toegestaan. Dit blijkt uit interne stukken die NRC heeft ingezien.

Het gaat om het gewasbeschermingsmiddel V10. Dit middel moet de tomatenplant beschermen tegen het agressieve pepinomozaïekvirus, dat grote schade kan toebrengen aan de tomatenplanten. Die kunnen daardoor nauwelijks nog tomaten produceren. Door de plant met V10 te vaccineren, krijgen ze een zwakke variant van het virus toegediend en bouwen ze weerstand op tegen de meer agressieve variant van deze ziekte. Het virus is onschadelijk voor mensen.

In gepubliceerde onderzoeken hamerden het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en de NVWA op de risico’s die kleven aan V10 voor tomatenplantenkwekers. Door het gebruik van V10 door kwekers kan het virus zich snel verspreiden onder gezonde plantjes en muteren in een agressieve variant van de ziekte, waardoor tomatenplanten doodgaan en telers en kwekers financiële schade oplopen. In ieder geval één keer is er een kas geruimd waarbij de plantjes waarschijnlijk besmet waren met het pepinomozaïekvirus.

Voor 2013 was gebruik van V10 verboden in de tomatenteelt en -kweek. Vanaf juli 2013 tot medio 2018 was het middel alleen tijdens een zeer beperkte periode toegestaan in de tomatenteelt in kassen, maar voor tomatenplantenkwekers, die zaadjes opkweken tot planten en dan doorverkopen, bleef het verboden.

Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) was jarenlang zeer kritisch over toepassing van V10 in de tomatenteelt en -kweek. Toch heeft het college het gebruik van V10 per september 2020 toegestaan in de tomatenkweek en -teelt. Volgens een Ctgb-woordvoerder is onlangs een protocol met hygiënemaatregelen opgesteld waardoor kwekers V10 veilig kunnen gebruiken. „Het protocol biedt voldoende zekerheid om verspreiding van het virus tegen te gaan.” Waarop die zekerheid is gebaseerd, is onduidelijk: volgens het toelatingsbesluit uit 2020 is er geen sprake van nieuw onderzoek.

Uit de interne stukken die NRC heeft ingezien, blijkt dat kwekers en telers het middel op grote schaal gebruikten vanaf 2006. Zo schrijft het ministerie van LNV in 2010: „Sinds enkele jaren introduceert echter een deel van de telers aan het begin van het seizoen het virus opzettelijk in hun teelt. Dit is in strijd met de wet omdat er een niet-toegelaten middel wordt ingezet.”

Al vanaf 2006 gebruikt

In een brief uit 2013 schrijven vier plantenkwekers aan de NVWA dat ze al vanaf 2006 het vaccin toepassen. Een jaar later schrijft brancheorganisatie LTO Noord Glaskracht namens twaalf kwekers aan het ministerie en de NVWA dat kwekers sinds 2006 „in de opkweekfase” V10 gebruiken. De NVWA schrijft terug dat V10 „expliciet niet in de opkweekfase” mag worden gebruikt. Hier is op „Europees niveau geen draagvlak” voor.

Aan de LTO schrijft de NVWA niets over de consequenties van illegaal V10-gebruik. En in andere stukken schrijft ze geen onderzoek in te stellen, maar te zullen waarschuwen voor de risico’s van V10. De toezichthouder houdt zich daardoor niet aan zijn eigen toezichtkader. „Bij opzettelijke overtredingen, fraude en recidive handelt de NVWA stevig en doortastend”, schrijft de autoriteit in 2015.

René van der Vlugt, hoogleraar ecologische plantenvirologie aan de universiteit van Wageningen, wees de NVWA herhaaldelijk op het illegale gebruik van V10 en de daaraan verbonden gevaren, zegt hij. Desondanks werd er niet ingegrepen.

De NVWA schrijft in een schriftelijke reactie te controleren op basis van meldingen en risicoanalyses: „Uit die bronnen waren geen aanwijzingen voor gebruik dat op dat moment niet was toegestaan.” Op de vraag hoe V10 jarenlang illegaal gebruikt kon worden in de tomatenteelt en de -kweek, antwoordt de NVWA niet.

Correctie (8 april 2021): Een eerdere versie van dit artikel bevatte een foto waarop de naam van een telersmerk zichtbaar was. Om ongewenste associatie van dit merk met de inhoud van dit artikel te voorkomen, is de foto vervangen.