Steeds meer bedrijven luisteren naar beleggers: het mag wel een onsje minder met die topbeloningen

Matiging Aandeelhouders gaven de afgelopen jaren diverse bedrijven niet de vereiste steun voor het beloningsbeleid van de top. Ze vroegen versobering. Bedrijven komen nu tot inkeer.

Illustratie Stella Smienk

Vakbonden weten het wel. Beleggers zien het nu ook met eigen ogen: pressie helpt om je doel te bereiken.

Met één verschil. Bonden strijden om hógere lonen, beleggers in dit geval juist om lágere beloningen voor sommige topmanagers.

Verschillende (middel)grote beursgenoteerde bedrijven kregen vorig jaar van hun aandeelhouders niet het verplichte fiat voor het beloningsbeleid aan de top. De boodschap van die aandeelhouders was: het mag wel een onsje minder. Dat overkwam bijvoorbeeld uitgever Wolters Kluwer, financiële intermediair Flow Traders, toeleverancier aan de chipindustrie BE Semiconductors (Besi) en winkeleigenaar VastNed Retail.

Dit jaar moeten die bedrijven hun aandeelhouders opnieuw onder ogen komen. En wat blijkt? Commissarissen en bestuurders zijn tot inkeer gekomen. Ze hebben gesprekken gevoerd met grote beleggers, soms ook met hun ondernemingsraad. ‘Vrijwillige’ matiging staat op de agenda van de aandeelhoudersvergaderingen.

Tussen de vier genoemde bedrijven zijn aanzienlijke verschillen. Het ‘nee’ bij Vastned Retail (90 miljoen euro huurinkomsten, 49 medewerkers) was een stok om de hond te slaan. Grootaandeelhouder Van Herk Investments (25 procent) was al een tijdje ontevreden over het ondernemingsbeleid. De koersval na de uitbraak van de pandemie deed de rest. Hij stemde tegen het beloningsbeleid. Een paar maanden later kondigde directeur Taco de Groot zijn vertrek aan.

Nu staat de beloning van zijn opvolger, financieel directeur Rein Walta, op de agenda. Walta gaat, uiteraard, een hoger salaris (390.000 euro) verdienen dan hij had, maar minder dan zijn voorganger (460.000 euro). De bonus blijft gelijk. Er komt overigens geen nieuwe financieel directeur in de directie.

Kleine knieval

Bij Wolters Kluwer (4,6 miljard euro omzet, 19.200 werknemers) zijn de bedragen een factor zeventien hoger dan bij Vastned. De multinational uit Alphen aan den Rijn maakt een kleine knieval voor zijn beleggers. Zij klaagden de afgelopen jaren, ondanks de gestage stijging van de beurskoers, steeds luider over de royale beloning van bestuursvoorzitter Nancy McKinstry. De bulk van haar beloning bestaat uit drie bonussen. Eentje over het afgelopen jaar (in geld) en twee over de afgelopen drie jaar (in aandelen Wolters Kluwer). Met de aandelenbonussen kan ze maximaal 285 procent van haar jaarsalaris verdienen. De hoogte daarvan zat beleggers dwars. Dus hebben de commissarissen wat gesleuteld. De uitkomst: het maximum van 285 procent gaat in twee stappen omlaag naar 245 procent. Dat moet haar totale beloning onder verder gelijke omstandigheden met ongeveer 10 procent verlagen, zeggen de commissarissen.

Dat roept de vraag op: hoeveel verdiende McKinstry vorig jaar? Het simpele antwoord: 7,5 miljoen euro. Zo staat het in het jaarverslag dat de externe accountant heeft goedgekeurd. Maar lees de kleine lettertjes en je ziet: die 7,5 miljoen zijn de kosten voor Wolters Kluwer op basis van de internationale boekhoudregels.

Die kosten blijken niet hetzelfde als de inkomsten van McKinstry. In haar werkelijke inkomsten zit ook de actuele waarde van de aandelenbonussen. Tel je die marktwaarde mee, dan stijgt de totale beloning naar 12,7 miljoen. Hoe zit dat? Toen McKinstry in 2018 de toezegging kreeg van de aandelenbonus (als ze haar doelen zou halen) was de koers 43,48 euro. Maar eind 2020, toen de bonus zeker werd, was de koers 69,06 euro. De koerswinst heeft als een turbo gewerkt voor haar beloning.

Van harte lijkt de beloningsverlaging overigens niet te gaan. Je proeft in de tekst van het voorstel van de commissarissen een lichte humeurigheid. Zíj vinden de beloningen passend, maar desalniettemin: McKinstry ziet in onderling overleg dit jaar af van een verhoging van haar vaste salaris. Dat besluit wordt als een extra concessie gepresenteerd. En de commissarissen waarschuwen beleggers: als ze nu niet vóór stemmen, blijft het bestaande beleid van kracht en dat strookt, schrijven ze, niet met de opvattingen van diezelfde beleggers. Toch?

Lees ook: Topbeloningen: de een z’n nood is de ander z’n bonus

Bonus én malus

Bij chipindustrietoeleverancier Besi (434 miljoen euro omzet, 1.540 medewerkers) maakten beleggers zich zorgen over een ander aspect van belonen: de vrijheid van de commissarissen om een extra bonus te betalen. Begin 2020 kreeg topman Richard Blickman bijvoorbeeld 103.000 aandelen als extra beloning. Dat leverde hem, naast zijn reguliere beloning plus bonus van 2,7 miljoen euro, nog 3,94 miljoen extra op.

In de beleggerswereld liggen zulke extraatjes gevoelig, uit vrees voor vriendjespolitiek. De angst is dat commissarissen te vrijgevig worden en hun controlerende taak niet meer naar behoren uitoefenen. Met mogelijk negatieve gevolgen voor bedrijf en dus beleggers.

De commissarissen elimineren nu hun vrijheid bij het toekennen van de extra beloning. De beloning blijft, maar wel binnen een heel raamwerk van voorwaarden en doelen die gehaald moeten worden.

Bij nummer vier, Flow Traders (933 miljoen euro inkomsten, 564 werknemers) gaat het wel gewoon om het geld. Flow Traders is een ongewoon bedrijf dat zijn geld verdient door 24 uur per dag een markt te onderhouden in bijna 8.000 financiële producten. Per transactie verdient de firma niet veel. Maar dankzij de kolossale volumes op de financiële markten, zoals tijdens de beurspaniek in maart en april 2020, was het coronajaar een recordjaar: 464 miljoen euro nettowinst. En dat zie je terug in de bonussen. Van de operationele winst gaat 35 procent naar de werknemers (de ‘bonuspool’) en 65 procent naar de aandeelhouders.

Ook ongebruikelijk: Flow Traders betaalt zijn topmanagers magere jaarsalarissen: 94.608 euro. Dat is minder dan het máándsalaris van Nancy McKinstry van Wolters Kluwers.

Maar als de winst van Flow Traders ongehoord is, zoals in 2020, zijn de bonussen dat ook. Vorig jaar: 7,7 miljoen euro voor bestuursvoorzitter Dennis Dijkstra.

Toch vindt Flow Traders dat er sprake is van maatschappelijke verantwoordelijkheid en van matiging. De verantwoordelijkheid krijgt bijvoorbeeld vorm in de oprichting van een goededoelenstichting met 10 miljoen euro vermogen. De matiging is dat bestuurders beloning inleveren, al is dat, net als bij McKinstry, op een tamelijk hoog beloningsniveau.

De top doet mee in de winstdeling die beschikbaar is voor alle werknemers. Dat bonuspercentage voor de top is met ingang van 2020 structureel gehalveerd. Van 5,2 procent van de zogeheten bonuspool naar 2,6 procent. De winstdeling wordt gespreid over vier jaar uitbetaald.

Ondanks deze halvering blijft de variabele beloning „substantieel” erkennen de commissarissen.

Maar bij Flow Traders staat, heel ongewoon onder beursgenoteerde bedrijven, tegenover de bonus ook een malus. In een verliesjaar moeten ze het deel van de bonus dat nog niet is uitgekeerd, weer inleveren.

En misschien wel het meest ongewone: het bedrijf belooft dat de beloning van de topman maximaal twintig keer die van de gemiddelde medewerker is. Dat is een ‘linkse’ norm. Vakbond FNV zou ’m bij wijze van spreke graag bedrijfslevenbreed invoeren. Het is deel van Flow Traders’ ongewone karakter: een bedrijf met ‘socialistische’ mores (gelijkmatige beloningsverhouding, winstdeling voor allen) in een hyperkapitalistische financiële markt. Vorig jaar was de beloningsverhouding tussen topman Dijkstra en de gemiddelde Flow Trader werknemer vijftien. Bij Wolters Kluwer was dat 79. Of, als je naar de werkelijke beloning van McKinstry kijkt: 149.

Het coronajaar 2020 was voor sommige bedrijven aanleiding om salarissen en soms bonussen voor topmanagers te matigen. Voor anderen was juist een topjaar. In hun jaarverslagen geven bedrijven, verplicht, openheid over de inkomens van hun bestuurders, dus ook over transfers, jubilea en betalingen om medewerkers niet te laten vertrekken. Hieronder een greep uit de beloningsverslagen.

Blijvertjes

 

ABN Amro (19.234 medewerkers) betaalt haar bestuurders geen bonussen zolang de overheid aandeelhouder (56 procent) is. Vanwege het verlies in 2020 heeft de bank gesneden in variabele beloningen voor medewerkers. Voor één categorie trekt ABN Amro wél de portemonnee: medewerkers van de internationale zakenbankdivisie. Buiten Europa wordt de divisie gesloten, maar de bank wilde kennelijk een exodus voorkomen. Vorig jaar betaalde ABN Amro 14 miljoen euro aan zogeheten retentiebonussen om het topkader te behouden. Een jaar eerder was dat slechts 1 miljoen.

‘Graaiers’ go Home

 

Het is de nieuwe trend. Nederlandse multinationals doen de Amerikaanse beloningspraktijk in de ban. Ze koppelen salaris en bonussen aan de top explicieter aan beloningen bij andere Europese bedrijven.

Waarom? Wie zich bij de beloningen in een zogeheten peer group vergelijkt met Amerikaanse bedrijven, haalt automatisch een loonopdrijvend element in huis. Amerikanen betalen beter.

Verfgigant AkzoNobel gaat het doen. Besi maakt van Europese bedrijven zijn primaire vergelijkingsmaatstaf. En Wolters Kluwer zet een vergelijkbare stap.

Toont deze omslag voortschrijdend inzicht? Vast. Maar ook een inzicht dat hun grote aandeelhouders verkondigen. Een ervan is Eumedion, de Nederlandse belangenstichting van grote beleggers.

De topman, een goaltjesdief?

 

Je kon erop wachten. Niet alleen een bedrijf heeft een marktwaarde. Of een schilderij. Of een goaltjesdief. Ook een topmanager blijkt die te hebben. Lard Friese stapte als bestuursvoorzitter van verzekeraar NN over naar concurrent Aegon (22.322 medewerkers). Het tekengeld à 1,23 miljoen euro dat hij ontving, is volgens het Aegon-jaarverslag mede gebaseerd op zijn marktwaarde. Het tekengeld moet ook de zes maanden compenseren dat hij geen inkomen had na de transfer, schrijven de commissarissen.

Vijf jaar verven en dan…

 

Vijf jaar geleden kregen bestuurders van verfgigant AkzoNobel (8,53 miljard euro omzet, 32.200 medewerkers) een smakelijke worst voorgehangen. De top had net een bijna-overname door concurrent PPG plus een beleggersrevolte overleefd. De nieuwe top moest zich bewijzen. Als de winstmarge (bedrijfsresultaat gedeeld door omzet) in 2020 op 15 procent zou komen, kregen ze een bonus van tweemaal hun jaarsalaris, beloofden de commissarissen. Toen kwam Covid-19. Autofabrikanten hadden vanwege de vraaguitval minder lakken nodig. Maar consumenten verfden des te meer in de lockdowns. Kostenbesparingen deden de rest. Doel bereikt. Bestuursvoorzitter Thierry Vanlancker krijgt 2.067.000 euro extra bonus.

Crisis? Matig uw loon

 

De economische schok van de pandemie was voor een reeks topmanagers en commissarissen aanleiding hun beloningen te versoberen. De top van Heineken leverde salaris in en schrapte de jaarlijkse bonus. Andere bedrijven met loonmatiging aan de top zijn fietsenfabrikant Accell, adviesbureau Arcadis, bodemonderzoeker Fugro, KLM, NS, Randstad, voedingsgroothandel Sligro en winkeleigenaar Vastned Retail.

40 jaar bij de zaak

 

Topmanagers hebben geen cao, maar soms is de bestuursvoorzitter toch even een gewone ‘loonslaaf’. Ook hij krijgt dan iets extra’s toegestopt als-ie veertig jaar ‘bij de zaak’ is. Dat overkwam bestuursvoorzitter Jos Baeten van verzekeraar ASR (4.042 medewerkers). Baeten ontvangt de gebruikelijke jubileumuitkering voor werknemers, meldt het jaarverslag: een netto- én een brutomaandsalaris. Samen 136.000 euro. Dat komt bovenop zijn vaste salaris van 811.000 euro.