Opinie

‘Zonder VVD geen stabiel kabinet’

Formatie In het debat rond de Omtzigt-notities deinde Kaag mee op de populistische golven, vindt . Niks ‘nieuw’ leiderschap.
Sigrid Kaag en Rob Jetten tijdens een schorsing van het debat in de Tweede Kamer over de mislukte formatieverkenning.
Sigrid Kaag en Rob Jetten tijdens een schorsing van het debat in de Tweede Kamer over de mislukte formatieverkenning. Foto BART MAAT / ANP

Haar nieuwe leiderschapsrol dicteerde een hardere toon. Zij zou laten zien dat de politiek anders en beter kon. Sigrid Kaag wilde daarom de eerste vrouwelijke premier van Nederland worden. Zij voerde een campagne zonder de andere kopstukken of ministers van D66. En viel andere bewindspersonen hard af. Zo bekrititiseerde zij het Onderwijsbeleid dat zij kennelijk visieloos vindt. Ook vindt ze dat er de afgelopen vier jaar onvoldoende voor elkaar is gebracht. Dat daar een eigen D66-minister voor verantwoordelijk was, deerde haar in het geheel niet. Ingrid van Engelshoven werd aldus bij het grofvuil gezet.

Ook haalde zij minister Arie Slob (CU) onderuit over zijn standpunt over de antihomo-verklaring op christelijke scholen en stapte zij na de vertrouwelijke ministerraad vol voor de camera’s om haar eigen rol in de kabinetsbrede verontwaardiging te beklemtonen. Vriend noch vijand werd zo gespaard.

Deze frisse aanpak legde haar geen windeieren; een klinkende verkiezingsoverwinning was haar deel. Haar nieuwe leiderschapsstijl werd beloond. En dat wilde ze weten ook. Daarom eiste Kaag een betekenisvolle rol in de verkenning. D66 zwaargewicht, vicepremier Kajsa Ollongren, moest mede-verkenner worden.

Maar dat ontspoorde en mislukte volledig. Ollongren werd positief getest op corona en verliet hals over kop het Binnenhof, onder haar arm de strikt vertrouwelijke maar voor fotografen zichtbare ambtelijke notitie met de explosieve woorden: „Positie Omtzigt: functie elders”.

Lees ook Bas Heijne over de formatie: Niemand wil op Mark Rutte lijken

Verkenningsgesprek

Kaag dook daarop diep weg. Liet Rutte haar reactie doorgeven en ontweek dagenlang elke camera. Op de vraag of Mark Rutte het gedurende het eerste verkenningsgesprek had gehad over een „functie elders” antwoordde Rutte – diep overtuigd van het feit dat over „functie elders voor Omtzigt” niemand had gesproken – dat dat niet het geval was geweest. En voegde daar wat overmoedig en ijzig aan toe dat er in het geheel niet over Omtzigt was gesproken. Dat laatste was dom, onnodig en bleek later ook in strijd met de waarheid.

De populisten Wilders en Baudet zagen hun kans schoon en wilden de onderste steen boven. De verantwoordelijke partijen konden niet anders dan volgen. Omtzigt was zojuist met ruim vijf zetels aan voorkeurstemmen in de Kamer gekozen en was dé verpersoonlijking van de nieuwe en onafhankelijke politiek.

Welke politicus wil straks onder de rücksichtslose en genadeloze Kaag in een kabinet?

Ruim veertien uur lang debatteerde de Kamer over de „leugen” van Rutte. D66-verkenner en vicepremier Ollongren legde geduldig en gedetailleerd uit dat er weliswaar (zo bleek haar uit de ambtelijke aantekeningen) over Omtzigt was gesproken maar beslist niet over een functie elders.

Straal genegeerd

Normaal en traditioneel gesproken zou dat een politiek leider van dezelfde partij hebben moeten overtuigen, maar zo niet Kaag. Zij diende op de golven van de populistische verontwaardiging een motie van afkeuring in tegen Rutte (en de facto dus ook tegen ‘haar’ vicepremier). Deze uitzonderlijke motie, afkomstig van een diep betrokken coalitiepartner, werd in de opwinding van het moment ook breed ondersteund. Want wie durfde er nu geen onafhankelijke en kritische ‘Omtzigt’ te zijn? De verklaring van Ollongren werd daarbij door haar eigen partijleider straal genegeerd en er werd met geen woord meer over gesproken. Ook Ollongren werd aldus als leugenaar weggezet door de eigen partijleider.

Lees ook de analyse van Guus Valk, chef Politiek en Bestuur: Beschadigde Rutte kan in de formatie geen kant op

Geen moment is blijkbaar strategisch nagedacht. Zonder VVD is er eigenlijk geen stabiele coalitie mogelijk. En welke fractievoorzitters willen er straks onder de rücksichtslose en genadeloze Kaag deelnemen aan een kabinet met acht verschillende partijen?

Een verantwoordelijk partijleider zou daarom hebben gedeëscaleerd. Zou geloof hebben gehecht aan de uitleg van de door haar zelf geselecteerde verkenner en eigen vicepremier. Zou het duidelijk aanwezige verschil tussen leugen en onwaarheid hebben geduid. En zodoende krediet voor de toekomst hebben opgebouwd. Na een aantal jaren Rutte IV had Sigrid Kaag de strijd om het premierschap op het juiste moment en met de dan opgedane bestuurlijke ervaring, kansrijk kunnen aangaan. Dan had ze de eerste vrouwelijke premier van Nederland kunnen worden. Nu rest slechts politieke chaos, persoonlijk pijn en een onbestuurbaar land.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.