De seksbot nadert, dan ook de pedobot?

Beklemmende intimiteit De zelflerende seksrobot komt eraan en leidt nu al tot nieuwe films. Pedobotje Elli in ‘The Trouble With Being Born’ op het Imagine Film Festival is een uitermate beklemmende variant. Maar geen slachtoffer, betoogt regisseur Sandra Wollner.

Lena Watson speelt het robotje Elli, in ‘The Trouble With Being Born’.
Lena Watson speelt het robotje Elli, in ‘The Trouble With Being Born’. Foto Imagine Filmfestival

Intimiteit met robots: het komt eraan. Troostrobots zijn in de zorg al ingeburgerd, het bedrijf Realbotix werkt sinds 2016 aan de perfectionering van Harmony AI, een commerciële, lerende seksbot die praat en de seksuele voorkeuren van haar baasje opslaat.

‘Uncanny Intimacy’ is een onderdeel van het Imagine Film Festival, dat woensdag online van start gaat. De meest fascinerende, beklemmende film in het aanbod is zonder twijfel The Trouble With Being Born van Sandra Wollner, een nieuw talent uit de koel analytische Oostenrijkse filmschool. In de film, die op de Berlinale 2020 een speciale juryprijs won, treffen we het tienjarige meisje Elli met haar ‘vader’ (Dominik Warta) tijdens een lome zomervakantie in een modernistische villa, verscholen in het bos. Ze zwemmen, zonnen; hun intimiteit oogt licht geobsedeerd en klef. Pa kruipt bij Elli in bed als ze bang is voor onweer, zij poseert sexy voor foto’s. Later zien we hoe de vader Elli’s tong en vagina afspoelt alsof het lekbakjes van een koffieapparaat zijn.

Elli is een kopie van een tien jaar geleden verdwenen dochtertje. Geprogrammeerd met pa’s projecties? In haar geheugen malen zinnen rond als „mama hoeft niet alles te weten”. Wat exact voorviel, laat Sandra Wollner in het midden; als Elli van eigenaar wisselt wordt haar geheugen – deels – overschreven.

Liefdesbot

Als vervreemdende exploratie van technologie en isolement, geheugen en authenticiteit contrasteert Wollners naargeestige film met het vrij zonnige Ich bin dein Mensch, dat dit jaar op de Berlinale in de prijzen viel: een romantische komedie waarin de zakelijke Alma drie weken samenleeft met experimentele liefdesbot Tom, ontworpen om haar te doorgronden en te plezieren. Vrij lastig, want Alma laat zich niet lijmen met rozenblaadjes, geurkaarsen en bubbels. Die film lijkt vrij optimistisch over synthetische liefde: robot Tom kent angst, woede noch rancune, een perfecte minnaar dus. Maar is hij dan meer dan een spiegel van Alma’s verlangen, is het iets anders dan masturbatie?

Pedobot Elli in The Trouble With Being Born is geen slachtoffer, benadrukt regisseur Wollner via e-mail. Zij is „een onbewust, ondood object” gevuld met betekenisloze herinneringen. Wollner is gefascineerd door „de dissonantie tussen de materiële realiteit van een machine en onze emotionele projecties”. „Door haar levensechte lichamelijkheid kunnen we het gevoel onmogelijk van ons afschudden dat we naar een klein meisje kijken. Die ‘magische kloof’ tussen de aperte stoffelijkheid van zo’n apparaat en het residu van de ziel dat we erin projecteren boeit me.”

Het resultaat is beklemmend, maar intimiteit met robots is dat in de film al sinds Metropolis (1927), waar robot-Maria zich tot de hoer van Babylon ontpopt die de hele stad ontwricht. Seksbots zijn in films meestal vrouwelijk en spiegelen mannelijke angst: is hun affectie echt, nep, software? Ze hebben namen als Eva, Ava of Eve of Destruction, ze verleiden, gebruiken mannelijke ‘zwakte’ tegen ze en zijn vaak de oermoeder van de nieuwe, cybernetische mens die ons vervangt. Sinds de smartphone een halve prothese werd en we algoritmes gehoorzamen, staan we veel milder tegenover hun kunstmatige avances: denk aan de romance tussen de sneue Theodore en het hese algoritme Samantha in Her (2013).

Sandra Wollner acht het plausibel dat robots deel worden van ons sociale leven; zeker na een jaar lockdowns ziet ze hun nut in het opheffen van isolement. Ook kunstmatig bewustzijn sluit ze in de toekomst niet uit, maar robotje Elli is nog lang niet zover: zij is een lege huls, gevuld met instructies en echo’s van herinneringen. Wollner: „Deze film is heel specifiek over de beperkingen van zulke androïden. Ze werken ook als een spiegel die ons naar psychologisch heel duistere plekken kan voeren. En ja, naar sociaal isolement.”

Pedobot

Als pedobot raakt Elli een actuele discussie. Het Japanse bedrijf Trottla exporteert sekspoppen die eruitzien als vijf- of tienjarigen, de fabrikant ziet ze als uitlaatklep voor pedofiele inclinaties. In het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden ligt sinds september een wetsvoorstel om zulke poppen te verbieden: de CREEPER Act 2.0. De vraag is of sekspoppen – of robotjes als Elli – als pedoseksuele uitlaatklep mogen dienen of dan juist een ‘stepping stone’ zijn die zulke verlangens aanwakkeren. Sandra Wollner schrijft dat minderjarige sekspoppen haar shockeren. „Die lijken een zekere normalisering van pedoseksuele verlangens te impliceren. Dat is een groot taboe, en terecht. Maar zulke verlangens zijn voor sommige mensen ook een moeilijke psychologische realiteit. We moeten met open vizier kunnen praten hoe we zulke mensen kunnen helpen, maar wel een scherpe lijn in het zand trekken.” Pedopoppen zijn voor haar een stap te ver, laat staan pedobots.

Anderen vinden haar film al te ver gaan. Zo schrapte het aanvankelijk enthousiast filmfestival van Melbourne op de valreep The Trouble With Being Born nadat een lokaal blad stemming had gemaakt. Wollner stelt dat ze de angst van de organisatoren begrijpt, al getuigt het volgens haar van ruggengraat noch artistieke integriteit dat men ook inhoudelijk afstand van haar film nam. Wollner: „Men zwichtte voor een meute die zich nog niet eens had gevormd, een spookmeute.” In Amsterdam ziet men de zaken gelukkig ruimer.

Imagine Film Festival, 7 t/m 17/4, online. Inl: imaginefilmfestival.nl