De dubbele standaard van ‘slut-shaming’ blootgelegd

Geïnstitutionaliseerd seksisme De filmgeschiedenis kijkt met een dubbele standaard naar mannelijke en vrouwelijke lust en verlangen. De nieuwe film ‘Moxie’, gebaseerd op de riot grrrls die als eersten het woord ‘slet’ als geuzennaam gingen gebruiken, probeert een sekspositiever beeld te geven.

Hadley Robinson als Vivian in ‘Moxie’.
Hadley Robinson als Vivian in ‘Moxie’. Foto Netflix

Groot is het afgrijzen van autobio-cartoonist Jacob Malco als hij zijn dikke witte reet herkent op de levensgrote selfie die kunstenaar Alison Lizowska van zichzelf heeft gemaakt voordat ze na een ‘one night stand’ uit zijn bed verdween. ‘Art and Life’, kunst en leven, heet de vijfde aflevering uit het eerste seizoen van Netflix-serie Easy (2016-2019), waarin Malco te kakken wordt gezet. En hij zal met zijn narcistische ego-boeken ook in de volgende twee seizoenen nog een paar keer terugkomen om een koekje van eigen deeg te krijgen. De foto hangt in een galerie, en Malco eist dat hij onmiddellijk wordt verwijderd. Hoe durft Alison hem – of in ieder geval zijn achterste – zonder toestemming in haar werk te gebruiken? Ja, gebruiken is het goede woord, draaft hij door. Het is niet minder dan ‘date rape’. Terwijl de mobieletelefooncamera’s om hen heen omhoog worden gehouden confronteert Alison hem met zijn dubbele standaard. Mag hij, de gevierde striptekenaar van elke vrouw een muze maken die hem met zijn harige benen jong en slank berijdt, en zij niet via haar kunst haar (seks)leven onderzoeken? Inclusief ‘trophy shots’ van haar minnaars? „Are you slut-shaming me?”, bijt ze hem toe.

Aha! Het woord is gevallen! Malco vindt zichzelf een tragische Casanova, een droevige Don Juan. „Cultureel gezien is het een moeilijke tijd voor mannen”, mokt hij, „waarom doe je dit nu?” Hij heeft de kunstgeschiedenis aan zijn kant. Heeft die immers aan het archetype van de serieversierder niet een heroïsch patina meegegeven? Terwijl zij… De man is een held, de vrouw is een slet. De beeldjesversneller van de cinema heeft dat beeld alleen maar versterkt. In de horror- en de highschoolfilm is de seksueel actieve jonge vrouw zelfs standaard een van de eersten die eraan gaat, die gestraft, geminiseerd en geslachtofferd wordt. Letterlijk, met een bijl door haar hoofd; of figuurlijk, met een bolle buik.

Meer dan een filmcliché

Slut-shaming is tegenwoordig meer nog dan een filmcliché, een sociale-mediaverschijnsel, zoals de serie over alledaags erotisch ongemak van Joe Swanberg laat zien. Easy is een van de zeldzame voorbeelden die niet alleen de rollen omdraait, maar ook laat zien dat alleen de rollen omdraaien niet genoeg is. Filmische beeldvorming en stereotyperingen zorgen voor legitimering van patriarchale opvattingen over lust en liefde. De mobiele telefoon faciliteert vervolgens de flitshandel in veroordelingen en verwijten. Het zijn diezelfde smartphonecamera’s die ook omhoog worden gehouden in de nieuwe Netflix-film Moxie (2021) van acteur/regisseur Amy Poehler.

Moxie is gebaseerd op het gelijknamige young adult-boek van Jennifer Mathieu, maar vooral op het leven van Poehlers goede vriendin Kathleen Hanna, ooit frontvrouw van vrouwenpunkband Bikini Kill. Hun trotse nummer ‘Rebel Girl’ – „That girl, she holds her head up so high” – is veelvuldig in de film te horen.

Poehler speelt de moeder van de zestienjarige hoofdpersoon Vivian, die geïnspireerd door het ‘riot grrrl’-verleden van haar moeder een feministische undergroundgang begint op school. Eerst uit verzet tegen ‘de lijst’ die alle meisjes vanaf de eerste schooldag reduceert tot neukvlees. Tijdens de eerste football-wedstrijd van het nieuwe seizoen piept en plopt die tevoorschijn op de mobieltjes van alle scholieren op de tribune. Bereik verzekerd.

Daarna neemt ze het op tegen veel geniepiger vormen van geïnstitutionaliseerd seksisme en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het volgende wat eraan moet geloven zijn de kledingvoorschriften die de meisjes verantwoordelijk maken voor de manieren waarop de jongens in hun klas zich niet kunnen beheersen. Dat is ongeveer regel één van slut-shaming. Het meisje heeft het altijd gedaan. ‘Sletvrees’ noemde filmmaker Sunny Bergman dat al in haar gelijknamige documentaire uit 2013. Niet voor niets waren Hanna en haar punkzusters de eersten die in de jaren negentig het woord ‘slet’ als geuzennaam begonnen te gebruiken, vertelde ze vorige week ter gelegenheid van de première van Moxie in een lang interview op nieuwssite Yahoo. Maar ze benoemt ook haar eigen naïviteit en privilege: voor haar als witte vrouw was het een stuk makkelijker om met het woord ‘slet’ op haar blote buik op een podium te staan, dan voor vrouwen van kleur wier lichamen altijd al meer seksueel geobjectiveerd zijn.

In Moxie komt dat bijvoorbeeld terug in de scène waarin de zwarte footballster Amaya wordt gevraagd of ze niet trots is tot ‘best ass’ te zijn bestempeld (beter dan de ‘braafste’?). Maar nee, zegt ze, zwarte vrouwen zijn altijd al tot hun billen gereduceerd. Het blijft bij deze kleine nuances. Zo scherp als Mean Girls (2004), Easy A (2010), of meer recente voorbeelden als Eight Grade (2018), Booksmart en de series Sex Education en Euphoria (alle 2019) wordt het nooit. En de sekspositiviteit van Moxie is een stuk gecompliceerder en minder onbekommerd dan in het feminisme van de jaren tachtig en negentig, maar nog steeds een verademing.

Alle genoemde films en series zijn te zien op verschillende streamingdiensten.