Koninklijke broedertwist verdeelt ‘stabiel bastion’ Jordanië

Jordanië Een openbare ruzie binnen de koninklijke familie van Jordanië deukt het imago van het land als baken van stabiliteit in de regio.

Een foto van de koninklijke familie in een lijstenwinkel in Amman, Jordanië.
Een foto van de koninklijke familie in een lijstenwinkel in Amman, Jordanië. Mogammad Ali / EPA

‘Ik [mag] niet mijn huis uit, ik mag niet met mensen communiceren of ze ontmoeten… Dit is mogelijk de laatste keer dat ik kan communiceren.” Deze dramatische videoboodschap nam de Jordaanse prins Hamza bin Hussein (41) zaterdagavond op, enkele uren nadat het staatspersbureau de arrestaties bekendmaakte van twee voormalige hoge functionarissen en een aantal anderen. Volgens de legerleiding was prins Hamza alleen gesommeerd activiteiten te staken die de „veiligheid en stabiliteit van Jordanië” konden ondermijnen. De voormalige kroonprins ontkende betrokkenheid bij een complot, maar beschuldigde het koningshuis wel van corruptie.

Lees ook: Jordaanse ex-kroonprins Hamza ‘onder huisarrest’, hekelt regime

Sindsdien zijn de vraagtekens alleen maar toegenomen. Heeft het Jordaanse koningshuis een couppoging met behulp van buitenlandse mogendheden overleefd? Smoort koning Abdullah dissidente stemmen in zijn omgeving? Of is dit een ordinaire familieruzie?

Hamza bin Hussein en koning Abdullah bin Hussein zijn halfbroers. Abdullah werd na de dood van koning Hussein in 1999 tot koning gekroond. Hamza, naar verluidt papa’s lieveling, werd kroonprins. In 2004 nam Abdullah hem die titel echter af om hem aan zijn eigen oudste zoon te geven, de nu 26-jarige Hussein. De verhoudingen bleven aan de oppervlakte goed.

Prins Hamza (midden) met zijn vrouw prinses Basma bij hun bruiloft in 2012, geflankeerd door zijn halfbroer, koning Abdullah, en koningin Rania (links), en Hamza’s moeder koningin Noor (rechts), weduwe van koning Hussein.

Foto YOUSEF ALLAN / PETRA / AFP)

Onwrikbaar imago

Het zeldzame openbare vertoon van onenigheid maakt een deuk in het onwrikbare imago van het Jordaanse regime. Jordanië wordt algemeen beschouwd als een baken van stabiliteit in de regio. Terwijl landen als Syrië, Egypte en Libië door elkaar werden geschud door opstanden en burgeroorlog, bleef het in Jordanië relatief kalm. De VS rekent op de Jordaniërs als bondgenoot. Israël deelt een lange grens met Jordanië. Israël en Jordanië sloten in 1994 een vredesakkoord. Jordanië heeft een speciale positie in het Palestijns-Israëlische vredesproces, onder meer door het beheer van de Al-Aqsa moskee in Jeruzalem en het grote aantal Palestijnse inwoners van Jordanië.

Onder de oppervlakte is de situatie echter minder harmonieus. De economie hangt van hulpgelden aan elkaar. Sinds het uitbreken van de opstand tegen de Syrische president Al-Assad in 2011 en de daaropvolgende burgeroorlog heeft Jordanië bijna twee miljoen Syrische vluchtelingen opgevangen, bovenop de al aanwezige vluchtelingen uit onder meer Palestina en Irak. In 2018 waren er wekenlang protesten over belastingen en gestegen prijzen. De afgelopen maanden sloeg de coronacrisis hard toe. Vorige maand waren er protesten nadat coronapatiënten in een ziekenhuis waren overleden toen de zuurstoftoevoer stokte. Ook de economische gevolgen zijn groot; de werkloosheid is opgelopen tot 24 procent.

Ook de positie die Jordanië decennialang vanzelfsprekend innam in de regio staat onder druk. Bij de jarenlange blokkade van Qatar door andere Golfstaten deed Jordanië schoorvoetend mee. Saoedi-Arabië zou de rol van beschermer van de islamitische heiligdommen in Jeruzalem graag overnemen. Met de recente normalisatieakkoorden tussen Israël en Arabische landen werd het Jordaanse dogma ondermijnd dat vrede alleen mogelijk is als er een oplossing komt voor de Palestijnen. Tussen Israël en Jordanië nemen de irritaties en incidentjes toe.

Saoedische connecties

Na de berichten over een verijdelde couppoging buitelden regionale en internationale bondgenoten over elkaar heen om hun steun te betuigen aan het Jordaanse koningshuis.

Desondanks blijven de speculaties over buitenlandse betrokkenheid rondzingen, gevoed door huize Abdullah. De twee prominente arrestanten hebben beiden sterke Saoedische connecties. Op sociale media krijgt niet alleen koning Abdullah, maar ook prins Hamza steun. Volgens Hamza’s medestanders bestrijdt het Jordaanse koningshuis geen reële dreiging, maar een ongewenste criticus. Prins Hamza profileert zich als corruptiebestrijder. Zijn aanwezigheid bij recente bijeenkomsten met tribale leiders, van wie sommigen oproepen tot protest, werd algemeen gezien als een poging steun te verwerven. „Trouw aan het vaderland is nu verraad geworden?”, vraagt een Twittergebruiker retorisch. Hamza’s fans veranderen hun profielfoto in die van de voormalige kroonprins.

Ook de koninklijke familie roert zich op sociale media. De van oorsprong Amerikaanse koningin Noor, de vierde vrouw van de vorige koning Hussein, sprong onmiddellijk in de bres voor haar zoon Hamza, met een tweet dat er „valse laster” werd verspreid over „onschuldige slachtoffers”. Het moddergooien via sociale media ging nog even door. Zondagavond liet prins Hamza in een door zijn aanhangers verspreide audioboodschap weten dat hij zich niet aan zijn uitgaansverbod zou houden. Na bemiddeling van een oom tekende de prins maandagavond echter een brief waarin hij zijn trouw beloofde aan de koning, zijn halfbroer Abdullah.