De Plimsollweg: een onbekend maar interessant grafisch teken

Op het bordje | Amsterdam Wie zijn die mensen naar wie straten, pleinen en bruggen zijn vernoemd? Waarom hebben de straten in een wijk dat ene thema? NRC bekijkt de Amsterdamse straatnaambordjes. Aflevering 14: de Plimsollweg, op de grens van Westpoort en Sloterdijk.

Foto Olivier Middendorp

Tenzij u iets moest ophalen of afleveren in een bedrijfsloods is de kans klein dat u toevallig eens door de Plimsollweg bent gereden. Toch schuilt er een interessante geschiedenis achter het grafische teken (meestal aangegeven met een ⦵) waarnaar deze onopvallende weg op de grens van de Westpoort en Bedrijventerrein Sloterdijk is vernoemd.

Het plimsollmerk, ook wel bekend als het uitwateringsmerk, werd bedacht door het Britse Labour-parlementslid Samuel Plimsoll (1824–1889). Plimsoll kende meerdere perioden van armoede in zijn jeugd en ging de politiek in om zich in te zetten voor de minder bedeelden. Een zaak waarvoor hij zich hard maakte, waren de zogeheten ‘coffin ships’, vaak overbeladen en niet-zeewaardige schepen die het ruime sop op werden gestuurd met als doel ze te laten zinken en verzekeringspremie op te strijken – verzekeringsfraude dus. In Nederland is deze zwendel bekend uit het toneelstuk Op hoop van zegen (1900) en de gelijknamige film uit 1986, met een sterrencast met Danny de Munk, Rijk de Gooyer, Huub Stapel en Ramses Shaffy.

Plimsoll kwam met het teken ⦵, dat op de romp van een schip aangegeven diende te worden. Het schip mocht alleen uitvaren als het boven de horizontale streep uitkwam: anders was er blijkbaar te weinig vrijboord voor een veilige tocht. In 1875 diende hij een voorstel in om de plimsoll wettelijk vast te leggen, wat premier Disraeli weigerde. Plimsoll ontstak in woede, schold zijn collega-parlementariërs uit voor „boeven” en schudde zijn vuist in het gezicht van de voorzitter. Plimsoll werd naar huis gestuurd en maakte later excuses. Een jaar later werd de wet in aangepaste vorm alsnog aangenomen. In 1906 nam Nederland de Britse wet over.

Voor zijn inspanningen werd een handelsschip de ‘Samuel Plimsoll’ genoemd. Helaas liep het vaartuig zulke ernstige schade op tijdens een reis naar Australië dat hij opgegeven moest worden. Sneakers werden in Engeland een tijdlang plimsoll shoes genoemd, omdat het ontwerp deed denken aan het grafische teken.

In de omgeving van de Plimsollweg zijn meer straten vernoemd naar nautische termen. Zo is er een weg vernoemd naar de dukdalf, een gevaarte dat iedereen ongetwijfeld eens gezien heeft, maar waarvan de officiële term maar matig bekend is. Ook is er een Decca- en Marifoonweg. Geestig is dat de Plimsollweg uitkomt op de Valreep, waar leveranciers kunnen grappen dat ze staan op de… nou ja, u snapt ’m wel.

Foto Olivier Middendorp

Heeft u zelf een tip voor een bordje van straat, plein, brug, plantsoen of dat ene onbekende nauwe steegje in Amsterdam dat de moeite waard is uit te lichten? De redactie ontvangt graag uw suggestie! Mail naar amsterdam@nrc.nl.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.