Gesloten liveblog

Rutte overleeft debat, maar zwaar beschadigd

De Tweede Kamer debatteerde donderdag met oud-verkenners Annemarie Jorritsma en Kajsa Ollongren over de mislukte verkenning. Maar het werd vooral een debat met VVD-lijsttrekker en premier Mark Rutte, die vocht voor zijn politieke leven.

Motie van afkeuring tegen Rutte aangenomen

Nadat het debat om 3 uur wordt hervat, wordt de door Kaag en Hoekstra ingediende motie van afkeuring aangenomen. Voor de motie van wantrouwen van Wilders en Baudet is geen meerderheid, ondanks de steun van dertien van de zeventien partijen. Maar desondanks is het ook duidelijk geworden dat Rutte in de formatie eigenlijk geen kant meer op kan. „Ik zou zelf niet doorgaan”, zegt D66-leider Sigrid Kaag na afloop van het debat.

Twitter avatar apjvalk Guus Valk Beschadigde Rutte kan in de formatie geen kant op. Mijn analyse van het #omtzigtdebat in #NRC: https://t.co/Er8P5dJ4PB
Lees ook: de analyse van NRC over een wilde dag in de Tweede Kamer

Voor de motie van afkeuring is een overweldigende meerderheid. Van de 17 partijen in de Kamer stemt alleen Rutte’s VVD tegen de motie. Wilders wil weten welke consequenties Rutte verbindt aan het feit dat er nu een aangenomen motie van afkeuring ligt. „Dit was een heftig debat”, zegt Rutte vervolgens. Hij gaat door als minister-president en zijn „stinkende best doen om te komen tot een nieuw kabinet”. „Ik heb de boodschap zeer goed verstaan en die neem ik ter harte.”

Even later zegt Rutte tegen journalisten dat vertrouwen iets wat je elke dag weer moet verdienen. „Vertrouwen is een werkwoord.” Daarmee sluiten we ook dit liveblog. Veel dank voor het volgen en welterusten!

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Voor de motie van wantrouwen stemmen: PVV, SP, GL, volt, bij1, PvdD denk PvdD sgp 50 plus ja21 bbb FvD - verworpen. Alleen de coalitie Rutte III tegen. Motie van afkeuring voor: SP, GL, bij1 denk volt PvdA pvddd 50 D66 cu sgp CDA ja21 bbb PVV FvD - behalve de VVD iedereen.

Schorsing debat: om drie uur wordt er gestemd

Sigrid Kaag (D66) en Mark Rutte (VVD) eerder vandaag in de Tweede Kamer tijdens het debat over de mislukte formatieverkenning. Foto ANP REMKO DE WAAL

Het debat is nu weer geschorst. Kamervoorzitter Arib kondigt aan dat er om drie uur zal worden gestemd over de moties. De NOS meldt dat Rutte toch niet bereid zou zijn om af te treden en wil blijven werken aan het herstel van vertrouwen. Tegelijkertijd zijn er na het debat vandaag minder opties over om een nieuw kabinet te vormen, hetgeen de formatie verder kan gaan bemoeilijken de komende weken. Rutte voert nu overleg met zijn eigen fractie.

Ook JA21 en SGP zeggen het vertrouwen in Rutte op

Joost Eerdmans, fractievoorzitter van JA21, steunt de motie van wantrouwen van Wilders en de motie van afkeuring van Kaag en Hoekstra. Dat is interessant, want juist JA21 leek er de afgelopen weken happig op om met Rutte in een kabinet te stappen. Ook Rutte zelf zag dat wel zitten: hij gaf in de verkennende gesprekken aan wel brood te zien in een coalitie met JA21, een afsplitsing van Forum voor Democratie van Thierry Baudet. Van die wederzijdse liefde is na het debat vandaag niets meer over.

Even later zegt ook Kees van der Staaij (SGP) dat hij beide moties steunt. SGP is een partij die doorgaans bereid is om mee te buigen met het kabinet, maar vandaag lijkt ook dat voorbij. Van der Staaij zegt onomwonden dat Rutte en de oud-verkenners niet de waarheid in de Kamer hebben verteld. Daarom zal de de SGP „op deze donkere vrijdag” en „met pijn in het hart” het vertrouwen opzeggen. Farid Azarkan (Denk) roept alle Kamerleden op beide moties te steunen. Ook 50PLUS en de BBB steunen beide moties, net als BIJ1.

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning SGP steunt én de motie van wantrouwen én die van afkeuring. ‘Met pijn in het hart’, zegt @keesvdstaaij. Rutte kijkt helemaal niemand meer aan. Het is voorbij
Twitter avatar apjvalk Guus Valk Het is niet niks dat Kees van der Staaij een motie van wantrouwen steunt. ‘Met pijn in het hart’, zegt hij erbij.

Vertrouwen in Rutte slinkt

De SP, PvdA en Partij voor de Dieren zeggen het vertrouwen in Rutte op. GroenLinks-leider Klaver zegt dat het vertrouwen „alleen maar een knauw heeft gekregen”. Daarmee raken de opties in de formaties steeds beperkter: een van de mogelijkheden was een kabinet van VVD, D66, GroenLinks, PvdA en nog een partij. Ook de ‘flirt’ tussen SP en VVD - Marijnissen en Rutte kunnen het doorgaans goed met elkaar vinden - lijkt nu definitief voorbij.

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Interessant, omdat dit juist de verkiezingen waren geweest waarin de SP de VVD eens niet vooraf had uitgesloten.

FvD-leider Baudet dient een motie in (mede ondertekend door Wilders) voor een parlementaire ondervraging, om alsnog boven tafel te krijgen waarom Rutte donderdagmorgen eerder werd geïnformeerd dan andere fractievoorzitters over wat er in de notulen van zijn gesprek met de verkenners stond.

ChristenUnie-leiders Segers vraagt om „diepgaande bezinning”. Hij verklaart dat hij de motie van afkeuring van Kaag en Hoekstra gaat steunen. Over een motie van wantrouwen, net een stap verder, heeft hij zijn twijfels, gezien de crisis momenteel. De nieuwe, pan-Europese partij Volt steunt de motie van wantrouwen die door Geert Wilders tegen Rutte is ingediend wel, zegt fractievoorzitter Laurens Dassen even later.

Kaag wil afrekenen met ‘ingesleten gewoontes’

Met haar motie van afkeuring staat Kaag ineens centraal in het debat. Verschillende partijen willen van de D66-leider weten of dit nu betekent dat Rutte volgens Kaag moet opstappen. Kaag herhaalt dat ze een heel zwaar middel wil inzetten.

Kaag dient daarop een motie in voor het benoemen van een nieuwe verkenner, op grotere afstand van de politiek. Deze motie is mede-ondertekend door zoveel fractieleiders dat hij zeker zal worden aangenomen.

Kaag wil afrekenen met „ingesleten gewoontes”, zegt ze. „En als Rutte daar niet toe in staat is, zal dit een kabinet zijn zonder Rutte of zonder mij.”

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Hoekstra nu. Begint met een citaat uit het boek van ‘onze eigen Pieter Omtzigt.’ Heeft het over een ,blamage’ voor de VVD en D66, Ollongren, Jorritsma en Rutte en voor de politiek.

Even later staat Hoekstra achter het spreekgestoelte. Hij spreekt over een „buitengewoon onbevredigend debat”. En Hoekstra heeft dat willen markeren door het mede-ondertekenen van de motie van afkeuring van Kaag. Welke consequenties Rutte daaraan verbindt is aan de demissionair minister-president, zei Hoekstra. „Dat moet hij wegen.”

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Azarkan wil weten of er een kans is dat Hoekstra deelneemt in een kabinet met Rutte als premier. Hoekstra wijst hem er op dat uit verslagen al bleek dat het CDA niet stond te springen om mee te doen. ,Het enthousiasme is niet bepaald toegenomen.’ Maar ook: ‘Ik zeg nooit nooit.’

In de motie van afkeuring van Hoekstra en Kaag tegen Rutte wordt uitgesproken „dat VVD-fractieleider Rutte, die tevens de rol van demissionair minister-president vervult, de waarheid niet sprak in de media dat hij bij de oud-verkenners niet heeft gesproken over de positie van de heer Omtzigt”. De gang van zaken heeft „ernstige schade” toegebracht „aan herstel van vertrouwen van de burger in de overheid, en aan het onderling vertrouwen in het proces om te komen tot een nieuwe regering”.

Kaag dient motie van afkeuring in tegen Rutte

Wopke Hoekstra (CDA) en Sigrid Kaag (D66) overleggen tijdens een schorsing van het debat in de Tweede Kamer over de mislukte formatieverkenning. Foto ANP BART MAAT

Kaag dient, samen met Hoekstra, een motie van afkeuring in tegen Rutte. Daarmee lijkt ze Rutte het voordeel van de twijfel te geven, want dit is geen motie van wantrouwen.

Maar ze noemt het „niet vanzelfsprekend” dat Rutte het voortouw kan nemen in het vervolg van de formatie. „Mijn vertrouwen in de heer Rutte heeft vandaag een forse deuk opgelopen. De afstand tussen hem en mij is groter geworden”, zegt Kaag, die twijfels zegt te hebben „over de ontkenning” en over „de verdediging daarvan”. Ook als Rutte nu wordt ‘gered’ is het dus niet zeker of hij aan zal kunnen blijven als premier.

Azarkan zegt dat hij verbijsterd is. Hij verwijt Kaag dat ze niet verder durft te gaan dan „foei, Rutte”. Wilders is minder negatief. Door de motie van afkeuring „door twee coalitiepartijen” heeft Kaag volgens hem Rutte „onthoofd”. „Formeel is het geen motie van wantrouwen, maar materieel is het natuurlijk wel. U heeft na tien jaar een einde gemaakt aan de heerschappij van de heer Rutte.”

Ouwehand (SP) wil weten wat Kaag zou doen als ze zo’n motie tegen zich zou krijgen. Kaag zegt dat ze dan haar conclusies zou trekken. „Een motie van afkeuring is een héél zwaar middel.”

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning Wat Rutte moet doen na die motie, volgens Kaag: ‘ik zou er mijn conclusies aan verbinden’

Rutte biedt excuses aan, maar wil niet opstappen

Rutte biedt excuses aan. Aan Omtzigt. En over wat hij heeft gezegd over het telefoontje op donderdagochtend. Dat heeft het wantrouwen gevoed, erkent Rutte. Hij schaart zich achter het voorstel van onder meer Kaag, om een nieuwe verkenner aan te stellen, die op wat grotere afstand staat.

Rutte heeft „gereflecteerd”, maar denkt de VVD-leider denkt niet aan opstappen. „Met een nieuw kabinet moeten we aan het werk voor Nederland”, zegt de demissionair premier. „Waar getrouwen geschonden is zal ik hard werken aan het herstel daarvan.”

Tweede termijn begint, Wilders: dit was één leugen te veel

Hoekstra wil nog niet zeggen of hij de motie van wantrouwen tegen Rutte wil steunen, zegt hij zojuist na afloop van fractieoverleg. Hij wil zich naar eigen zeggen nu concentreren „op de tweede termijn”. Kamervoorzitter Arib heropent nu de vergadering. Wilders trapt af. „De constantes zijn leugens en bedrog en we mogen Rutte daar niet mee laten wegkomen.”

Wilders trapt de tweede termijn af in gebruikelijke stijl: „We zijn zwaar voor de gek gehouden, we zijn voorgelogen. Na tien jaar Rutte was dit net een leugen te veel.” Wilders deed een beroep op Rutte: „Laat het landsbelang prevaleren en stap op.” Tegen de Kamer: „Laat Rutte hier niet mee wegkomen en steun mijn motie.”

Debat nog steeds geschorst

Verkenner Wouter Koolmees (D66) in de Tweede Kamer tijdens een debat over de mislukte formatieverkenning. Foto ANP REMKO DE WAAL

De vergadering is geschorst. „Wij gaan gewoon weg”, zegt verkenner Wouter Koolmees, die samen met medeverkenner Tamara van Ark naar de Kamer was geroepen. Koolmees zei eerder dat hij er begrip voor zou hebben als de Kamer verder wil met andere verkenners of met een andere verkenner. Hij vindt dat „prima”, zegt hij. De vraag is nu wat partijen gaan doen: steunen ze Rutte of niet? Vooral voor CDA en D66 is dat momenteel de hamvraag. Aanvankelijk zou het debat tot kwart over één worden geschorst, maar partijen waren tegen halftwee nog steeds bezig met intern overleg.

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay In een van de commissiezalen is een deel van de CDA-fractie bijeen. Hoekstra, Inge van Dijk, Mustafa Amhaouch, Anne Kuik, Jaco Geurts, Derk Boswijk https://t.co/ur2BpuPjwm
Twitter avatar Markla94 Mark Lievisse Adriaanse Misschien ontgaat me iets, maar deze levende Cluedo is nogal besides the point van dit debat: dat Rutte niet de waarheid sprak over Omtzigt en de verkenning.

Koolmees en Van Ark: wij hebben Rutte niet gebeld

Inmiddels zijn de huidige verkenners Wouter Koolmees (D66) en Tamara van Ark (VVD) in de Kamer gearriveerd om nog enkele vragen te beantwoorden. Koolmees zegt dat hij in elk geval vanochtend niet met VVD-leider Mark Rutte heeft gebeld over de aantekeningen over Omtzigt die waren opgedoken over zijn gesprek met de verkenners. Rutte kwam eerder vandaag in het debat in het nauw toen hij zei dat hij hier “via via” kennis had genomen, terwijl andere fractievoorzitters om 9 uur in de Tweede Kamer moesten zijn om hun gespreksverslag te beoordelen.

Koolmees zegt dat ook de ambtelijke ondersteuning van de verkenners vanochtend geen contact hebben gehad met Rutte. Verkenner Tamara van Ark zegt dat ook zij niet met de VVD-leider gebeld heeft. Het blijft daarom een raadsel wie Rutte’s bron was.

Foto Remko de Waal / ANP.

Jorritsma: dit is geen House of Cards, het is gewoon suf

Debat over de verkenners en de Pieter Omtzigt. Foto David van Dam

Het debat is nu even geschorst, in afwachting van de huidige verkenners, Van Ark en Koolmees. Zij moeten zo antwoord geven op de vraag of zij premier Rutte donderdagochtend om half acht, anderhalf uur eerder dan andere lijsttrekkers, hebben ingelicht over wat er in zijn persoonlijke gespreksverslag stond met de vorige verkenners.

Ex-minister Jorritsma zei eerder dat de Kamer niet te veel moet zoeken achter wat er de afgelopen dagen is gebeurd en wat er in de donderdag gepubliceerde verkenningsgesprekken staat. „Het is echt geen House of Cards, het is gewoon suf.”

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Het goede van dingen niet herinneren is ook je het kunt verkopen als gesuf

Wanneer ontstond het ‘mediabeeld’ rondom Omtzigt?

Net als Rutte en Ollongren kan oud-verkenner en senator Jorritsma zich grote delen van het gesprek dat de verkenners voerden met Rutte (en waar het mede ging over Pieter Omtzigt), niet herinneren.

Tegelijkertijd, zo merkt PvdA-leider Lilianne Ploumen op, weet Jorritsma wél heel zeker dat er niet is gesproken over een ‘functie elders’ voor het CDA-Kamerlid, maar alleen over „stabiliteit” van het CDA. Een van de redenen daarvoor was dat de kranten vol stonden over een ‘fluistercampagne’ die binnen het CDA tegen Omtzigt zou worden gevoerd – zo zegt Jorritsma althans.

Dat kan echter niet kloppen, zo laat CDA-lijsttrekker Hoekstra weten: het gesprek met Rutte was op maandag 22 maart, maar het eerste stuk van de Telegraaf over een ‘fluistercampagne’ verscheen pas daarna. Jorritsma: „U kunt niet ontkennen dat de kranten al vol stonden over het CDA.” Later kwam GroenLinks-fractievoorzitter Klaver hier nog eens op terug: „Het beeld in de media ontstond pas maandagavond.”

Overigens is het niet voor het eerst dat er discussie is over de positie van het Omtzigt binnen het CDA.

Jorritsma: het ging over de instabiliteit bij CDA

De oud-verkenners Annemarie Jorritsma en Kajsa Ollongren in de Tweede Kamer tijdens een debat over de mislukte formatieverkenning. Foto ANP BART MAAT

Annemarie Jorritsma, een van de twee oud-verkenners, is nu aan het woord. Ollongren heeft het volgens haar „heel uitmuntend” gedaan. Zo is het ook gegaan, stelt Jorritsma.
Op de eerder gestelde vraag van Laurens Dassen (Volt) over wanneer zij met Rutte over het verkennerschap heeft gesproken, vertelt ze dat „mij in de loop van de verkiezingsavond duidelijk dat ze over mij wilden praten”. Zij heeft vervolgens de kamer (waar enkele VVD’ers de uitslag aan het volgen waren, red.) verlaten. Later werd duidelijk dat de partij inderdaad bij haar terug zou komen over een verkenning, al bestond de kans dat de Kamer niet zou instemmen met de benoeming. Sindsdien is Jorritsma „niet meer betrokken geweest bij de opdracht die hij (Rutte, red.) bij de verkenner wilde doen”.

Dinsdag, op de tweede dag van de verkenningsgesprekken, ging haar telefoon. Mogelijk toen de BoerBurgerBeweging aan de verkennerstafel zat. Rutte hing aan de lijn omdat er „paniek” was. Hij zag het niet zitten om op woensdag met de verkenners aan tafel te zitten aangezien hem twee debatten (het coronadebat en het debat over de Europese top van 25 en 26 maart, red.) stonden te wachten. Op dinsdagavond belde Jorritsma Rutte om te melden „dat het (de hervatting van de verkenning) op donderdag zou zijn. Ook heeft ze Rutte gezegd dat hij zich zou „moeten voorbereiden op vragen over zijn standpunten over PVV”.

Jorritsma vindt het lastig terug te halen waarom ze zich niet kan herinneren dat het over Omtzigt ging bij het gesprek met Rutte op maandag 22 maart. Het ging hoe dan ook niet over een positie „buiten de Tweede Kamer” maar „over de instabiliteit bij CDA”. De kranten stonden vol met de fluistercampagnes, zegt zij. „We hadden het over CDA als stabiele partij” en of het ook „binnenkort” stabiel zou worden. De verkenners proefden dat ze er niet in zouden slagen om voor 30 maart een verslag te leveren. Het vermoeden bestond dat „enkele partijen meer tijd nodig zouden hebben om het proces door te maken”. Zij snapt dat het „gewoon tijd” kost als „je verloren hebt”. Dat zou zeker voor CDA hebben gegolden.

Jorritsma bezweert dat ze „de laatste” is om te zeggen dat iemand weg moet worden gepromoveerd [richting de functie Kamervoorzitter, red.]. Mocht ze Kamervoorzitterschap hebben geopperd, dan zou dat met de instabiliteit van CDA in het achterhoofd zijn gebeurd. „Ik kan me bijna niet voorstellen dat het van mijn kant een echt serieuze opmerking is geweest.”

Klaver interrumpeert met dat „het ambt van de Kamervoorzitter” te serieus is „om daar een grapje over te maken”. Jorritsma vindt het Kamervoorzitterschap „geen functie elders”. Het feit dat Jorritsma het zich niet meer kan herinneren, leidt ertoe „dat ik helemaal niet heb nagedacht over een andere positie maar over de stabiliteit van CDA”. Het gaat niet over wegpromoveren, maar veel eerder over dat hij elke functie kan krijgen, vervolgt ze. Ze roept in herinnering dat Rutte vanmiddag nog heeft gezegd dat Omtzigt niets in de weg zou staan naar ministerschap. Maar Klaver wil weten of de positie van Omtzigt „van belang” was voor de stabiliteit van CDA. Jorritsma weet niet of dat „aan het einde van de rit nog belangrijk was”, maar uit de kranten maakten de verkenners op dat er „enige problemen bij CDA” waren.

Klaver zegt dat de conclusie die zich opdringt „vrij ernstig” is. De oud-verkenners gingen uit van een ruime opvatting van hun opdracht, zegt hij.

Verkenners Koolmees en Van Ark komen aan in de Kamer

Verkenners Wouter Koolmees (D66) en Tamara van Ark (VVD) komen aan in de Tweede Kamer voor een debat over de mislukte formatieverkenning. Foto Remko de Waal/ANP

Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66), de huidige verkenners, zijn zojuist in de Tweede Kamer aangekomen. Dat is gebeurd op verzoek van Thierry Baudet (FVD). Hij wil antwoord op de vraag wie Mark Rutte donderdagochtend om half acht belde, met de mededeling dat hij in zijn eigen gesprek met de verkenners wel over Pieter Omtzigt heeft gesproken.

Verschillende Kamerleden waren verontwaardigd over dat telefoontje, omdat ze vinden dat alle fracties tegelijkertijd informatie moeten ontvangen. Baudet redeneerde eerder vanavond dat drie mensen Rutte opgebeld kunnen hebben: Kajsa Ollongren, Van Ark en Koolmees. Omdat Ollongren ontkent, verwacht Baudet dat een van de twee huidige verkenners Rutte dus vanochtend aan de telefoon heeft gehad.

De Kamer steunde het voorstel van Baudet unaniem.

Ollongren en Rutte slagen er niet om wantrouwen weg te nemen

Sigrid Kaag (D66), Mark Rutte (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) in de Tweede Kamer tijdens een debat over de mislukte formatieverkenning. Foto Bart Maat/ANP

Net als demissionair premier Rutte is voormalig verkenner Kajsa Ollongren (D66) er niet in geslaagd om het wantrouwen van de Kamer over de gang van zaken rond Pieter Omtzigt weg te nemen. Verschillende fractieleiders lieten weten dat ze het betoog van de demissionair minister van Binnenlandse Zaken niet geloven. Even na elven ging het debat donderdagavond verder met de tweede ex-verkenner, Annemarie Jorritsma.

Lees ook: Kaag en Hoekstra begonnen stevig tegen Rutte, maar matigden in de loop van de dag gaandeweg hun toon.

Duidelijk is wat de status was van het gefotografeerde stuk dat Ollongren vorige week open en bloot onder haar arm hield en waarop viel te lezen: ‘Positie Omtzigt: functie elders’. Het gaat om notities ter voorbereiding van een tweede ronde van gesprekken die de verkenners zouden gaan houden met onder meer D66-leider Kaag en Rutte.

Maar wat Ollongren daarna vertelde was moeilijker te begrijpen. Volgens de oud-verkenner hadden de ambtenaren weliswaar iets over Omtzigt opgeschreven, maar zou zij dit punt nooit verder ter sprake hebben gebracht: „Het had daar niet mogen staan.”

Ollongren zei bovendien dat zij en Jorritsma zich niet konden herinneren het met Rutte te hebben gehad over Omtzigt tijdens het eerste gesprek. Dat is vreemd, want uit notulen van ambtenaren die bij dat gesprek waren, blijkt dat het kritische CDA-Kamerlid tenminste twee keer tijdens aan de orde is geweest.

Pogingen van onder meer CDA-leider Wopke Hoekstra om er achter te komen hoe het zit, leidden niet tot meer duidelijkheid. Het lijkt er daarom op dat de Kamer met deze stand van zaken genoegen zal moeten nemen als zij gaat stemmen over de motie van wantrouwen die PVV-leider Wilders heeft ingediend.

Of die motie zal worden aangenomen is niet zeker: ondanks de publieke verontwaardiging in de Kamer hebben D66, CDA en de ChristenUnie laten doorschemeren nog geen definitieve keuze te hebben gemaakt over het politieke lot van Rutte.

Ollongren neemt opnieuw afstand van gewraakte ‘functie elders’

Ollongren herhaalt dat ze „afstand” neemt van de passage ‘functie elders’ in de notulen. Ze noemt het „raar” dat deze in de aantekeningen stond. Tegelijkertijd zegt ze ook dat het noemen van namen, ook in de verkennende fase, wat haar betreft moet kunnen, vanwege de stabiliteit, of mogelijke instabiliteit, van partijen die samen in een kabinet zouden kunnen. Ze zegt ook dat ze die bewuste dag „alles gegrist” heeft wat op tafel lag, zonder nadenken, en dat helaas dit document bovenop lag. Als het overzicht van stukken uit kranten en nieuwszenders bovenop had gelegen „hadden we hier nu niet gezeten”.

Lees ook: de analyse van NRC over een wilde dag in de Tweede Kamer

Laurens Dassen (Volt) wil weten wie Ollongren in eerste instantie heeft gevraagd om verkenner te worden. Kamervoorzitter Arib heeft haar gevraagd, antwoordt Ollongren. Ze had op die bewuste dag niet gesproken met Rutte. Wel met Kaag: die had haar van tevoren laten weten dat het „zou kunnen dat je een telefoontje krijgt” van Arib.

Marijnissen wil weten hoe het nou zit met de herinneringen van Ollongren aan bepaalde gesprekken. Ik heb herinneringen aan alle zeventien gesprekken, zegt de ex-verkenner, maar ze kan zich niet alles herinneren van die zeventien gesprekken.

Kaag en Hoekstra matigden in de loop van de dag hun toon

Lamyae Aharouay en Philip de Witt Wijnen analyseren hoe het debat tot nu toe is verlopen. Rutte tegen de rest, dat was ‘s ochtends al de verwachting. Maar gedurende het debat zwakte de tegenstand van Wopke Hoekstra en Sigrid Kaag af. Opvallend was de inbreng van Baudet over de ‘via via’-opmerking van Rutte, die de demissionair premier ook een moment rust gaf.

Lees ook: De andere Mark Rutte toonde zich

Ollongren: ‘niet zuiver’ contact te zoeken met ambtenaren

Ollongren krijgt nu de vraag waarom zij niet contact heeft opgenomen met de ambtenaren die op het beruchte papier ‘positie Omtzigt functie elders’ hadden geschreven. De oud-verkenner zegt dat zij die dag druk was met de gevolgen van haar positieve testuitslag en wel contact heeft gezocht met een aantal fractievoorzitters om haar excuus te maken. Ze vond het verder „niet zuiver” en „niet passend” om als oud-verkenner zelf nog contact op te nemen met de betrokken ambtenaren.

De ambtenaren die de beruchte notitie hebben opgesteld noemt Ollongren „voortreffelijk”. De oud-verkenner zegt op vragen van de Tweede Kamer dat ambtenaren „vrijelijk moeten kunnen adviseren wat ze willen”. „Ze bedenken zaken die relevant zouden kunnen zijn, wij als politici moeten dan een weging maken.” Ollongren benadrukt telkens dat zij en Jorritsma niet van plan waren de ‘functie elders’ voor Omtzigt in de geplande gesprekken met Rutte en Kaag te bespreken. „Wij zouden hier niks mee hebben gedaan.”

Ploumen: verhaal van Ollongren ‘moeilijk te geloven’

PvdA-leider Lilianne Ploumen vindt het verhaal van oud-verkenner Ollongren „moeilijk te geloven”. Uit verschillende documenten blijkt dat de verkenners in een gesprek van 45 minuten met Rutte verschillende malen over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt hebben gesproken. Ploumen vraagt hoe het dat noch collega-verkenner Jorritsma nog Ollongren zich dat kunnen herinneren.

Ook Ploumen gaat daarna uitgebreid in op de brief die Jorritsma en Ollongren deze week naar de Kamer stuurden, waarin de opgestapte verkenners stellig beweerden dat er met geen van de 17 fractievoorzitters is gesproken over Omtzigt – verkeerde informatie.

FvD-leider Thierry Baudet maakt het daarna concreter: Rutte en de verkenners hebben zitten praten over de vraag hoe Omtzigt onschadelijk kon worden gemaakt. Baudet tegen Ollongren: „Dat is wat ik denk. U kunt nu heel vaak zeggen dat dat niet zo is, dat is prima.”

Daarna vraagt Baudet of het Ollongren was die Mark Rutte vanochtend om half acht gebeld heeft, anderhalf uur voordat de rest van de Kamer stukken rond de verkenning kon inzien. Ollongren ontkent dat. Daarna eiste Baudet opnieuw een schorsing om de huidige verkenners Tamara van Ark en Wouter Koolmees naar de Kamer te roepen. Kamervoorzitter Arib wimpelt dat af, waarna de FvD-leider woest de Kamer uitloopt.

Twitter avatar Markla94 Mark Lievisse Adriaanse „Allemaal lafbekken”, roept Baudet naar de rest van de Tweede Kamer als ze zijn ordevoorstel om Van Ark en Koolmees naar het debat te halen niet steunen.
Twitter avatar Markla94 Mark Lievisse Adriaanse Behalve Van Ark en Koolmees zijn er echt meer opties die het (via via) Rutte verteld kunnen hebben: raadsadviseurs bijvoorbeeld. Wat kan verklaren waarom Rutte absoluut niet wil zeggen wie het was.

Ollongren: oud-verkenners hebben de Kamer te goeder trouw maar onjuist geïnformeerd

Oud-verkenner Kajsa Ollongren in de Tweede Kamer tijdens een debat over de mislukte formatieverkenning. Foto ANP BART MAAT

Hoekstra zegt dat het helder is dat oud-verkenners Jorritsma en Ollongren de stukken niet hebben opgesteld, nu duidelijk is geworden dat de ambtelijke staf dit heeft gedaan. Volgens Ollongren was de notitie gebaseerd op de gesprekken met de nieuw verkozen fractievoorzitters en op het politiek ambtelijke overleg tussen de verkenners op woensdag over de te nemen stappen in de verkenning. Ollongren geeft toe dat ‘functie elders’ niet in de stukken had moeten staan, „omdat ze op geen enkel gesprek waren gebaseerd”.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Wat vreemd is over de uitleg Omtzigt/‘functie elders’: verkenner Ollongren en de ministers Rutte, Hoekstra en Kaag hadden sinds 17 maart alleen formele contacten. Zij zitten al 4 jaar met elkaar in het kabinet. Toch praten ze blijkbaar nooit even informeel bij

Het stuk dat door de ambtenaren is geschreven, is gelezen noch besproken door de oud-verkenners vanwege de verbreking van de verkenning op donderdagochtend, stelt Ollongren. Het is dus uitgesloten dat de verkenners woensdag over Omtzigt hebben gesproken, maar „alle andere punten” (zoals de onderhandelingsstijl van Hoekstra, red.) niet. „De ambtenaren die dit werk doen, notuleren alles heel uitvoerig”, vervolgt zij.

Hoekstra verbaast zich daarover: „Als je niet terug kan grijpen op die herinnering van maandag, dan wil je toch 100 procent zeker weten dat iets komt te staan wat niet blijkt te kloppen?” Ollongren: „Wij moeten nu varen op ons eigen geheugen. Achteraf is dat een fout geweest, dat hadden we niet moeten doen of zeggen.” De oud-verkenners moeten constateren dat zij de Kamer „te goeder trouw maar onjuist” hebben geïnformeerd, stelt Ollongren. De opdracht was om de verkiezingsuitslag te duiden, na te gaan welke (inhoudelijke) thema’s belangrijk werden gevonden, welke rol partijen in de coalitievorming willen spelen én welke partijen ze uitsluiten. Dat was de opdracht, zegt Ollongren.

Hoekstra moet de aantekening over zijn „onderhandelingsstijl” als een compliment beschouwen, concludeert Ollongren. „Dat is denk ik wat het is.”

Hoe geloofwaardig is het geheugenverlies van Ollongren en Jorritsma?

Kees van der Staaij (SGP) plaatst een paar vraagtekens bij de uitleg van Kajsa Ollongren. Zij zegt dat ze samen met Annemarie Jorritsma op basis van hun herinneringen aan de gesprekken hadden opgeschreven dat er niet over Pieter Omtzigt was gesproken in de verkennende gesprekken. Onterecht, bleek achteraf.

Ollongren was tijdens het schrijven van die brief al teruggetreden als verkenner, en had naar eigen zeggen geen toegang meer tot de aantekeningen die bij het bureau van de verkenners lagen. „Toen dachten we, dan schrijven we die brief zelf maar.”

Van der Staaij vraagt waarom de verkenners die onzekerheid over het verloop van de gesprekken niet hadden kunnen opschrijven in de brief - waarom claimden ze zo stellig dat ze niet over Omtzigt hadden gesproken? „Dat was verstandiger geweest”, erkent Ollongren.

Waarom, vervolgt Van der Staaij, hebben Ollongren en Jorritsma niet nagevraagd of ze misschien toch toegang mochten krijgen tot de notities die nog op het bureau lagen bij de nieuwe verkenners? „Als je verkenner af bent, kan je geen instructies geven aan een bureau dat werkt voor de verkenners”, antwoordt Ollongren. „Een afgetreden burgemeester kan ook geen instructies meer geven aan de politie.”

Ollongren: ambtelijke staf schreef ‘Omtzigt: functie elders’

Ollongren betoogt dat er in een formatieproces best over individuele Kamerleden kan worden gesproken, omdat de stabiliteit van partijen er wel degelijk toe doet tijdens voorbereidende gesprekken, zeker ook gezien de sterke versplintering in de huidige Tweede Kamer. Maar over „de positie” van individuele Kamerleden gaan alleen de partijen zelf.

Twitter avatar apjvalk Guus Valk Wie heeft nou dat ‘Positie Omtzigt: functie elders’ opgeschreven? Ja, Lilian Marijnissen stelt dé vraag aan Ollongren. Maar krijgt een hoop vage mist als antwoord. Iets met ‘verantwoordelijkheid nemen’, ‘ambtelijke staf’, ‘suggesties om te wegen’. #Omtzigtdebat

SP-leider Marijnissen wil weten wie ‘positie Omtzigt, functie elders’ heeft opgeschreven. De aantekeningen, zegt Ollongren, zijn gemaakt „door de ambtelijke staf” (ambtenaren van het ministerie van Algemene Zaken die bij de Tweede Kamer zijn gedetacheerd, red.). Waarom dit in de aantekeningen is gezet, blijft wat onduidelijk. Ollongren wijst op verhalen in de media over de vraag of Omtzigt behouden kon blijven voor het CDA. Ze is het met de Kamer eens dat het „niet relevant is om te spreken over een individueel Kamerlid”.

Ollongren herinnerde zich gesprek over Omtzigt niet

Er zijn veel vragen voor Ollongren. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers vraagt hoe het kan dat zij geen herinneringen heeft aan wat er in het gesprek met Rutte over Omtzigt is gezegd, terwijl er wel ‘functie elders’ op haar aantekeningen voor de tweede gespreksronde stond. Ollongren zegt dat ze die maandag met Jorritsma zeventien gesprekken heeft gevoerd en in haar persoonlijke aantekeningen niets over Omtzigt kon terugvinden. Ze herinnert zich wel dat ze over de stabiliteit van de CDA-fractie heeft gesproken met Rutte, op dat moment „een onderwerp van aandacht voor velen”, aldus Ollongren. „Achteraf kan ik het (Omtzigt – red.) terugrelateren aan stabiliteit, maar daar hebben we het zeker niet lang over gehad.”

Ollongren zegt dat ze pas woensdagavond laat gehoord heeft dat Omtzigt wel werd genoemd in de aantekeningen van de ambtenaren uit het gesprek met Rutte.

PVV-leider Geert Wilders vindt het „totaal ongeloofwaardig” dat Ollongren zich het gesprek met Rutte niet herinnert. „Hoe gek denkt u dat wij zijn? Dat u alle drie toevallig bent vergeten wat een week geleden is besproken?”

Geëmotioneerde Ollongren wil ‘niet mild’ over zichzelf oordelen

De voormalige verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66) hebben nimmer met VVD-leider Mark Rutte gesproken over een andere functie voor Pieter Omtzigt, zo heeft Ollongren in de Kamer gezegd. Volgens Ollongren had de opmerking ‘positie Omtzigt: functie elders’ op een notitie die toevallig werd gefotografeerd, daar nooit mogen staan.

Dat ze werd gefotografeerd met het document, kwam doordat ze die ochtend overhaast wegliep uit de besprekingen toen ze positief bleek te hebben getest op corona. Ollongren schrok daarvan, gezien gezondheidsproblemenen die ze heeft. „Ik heb toen in de emoties van het moment veel te snel gereageerd. En ik had natuurlijk niet zo overhaast moeten handelen. Ik hoor daar een enkeling mild over oordelen, maar ik oordeel daar zelf niet mild over.”

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning De verkenners herinneren zich niet meer dat het in de gesprekken over @PieterOmtzigt is gegaan, zegt @KajsaOllongren. ‘Het stond niet in onze eigen aantekeningen, we hebben het niet onthouden’ #Rutte

Volgens de demissionair minister van Binnenlandse Zaken was het gelekte document een lijst met gesprekspunten voor een tweede gesprek met Rutte, opgesteld door ambtenaren. Zelf had zij daar nog geen kennis van genomen voordat ze vorige week donderdag het Binnenhof verliet nadat bleek dat ze positief was getest op corona. „Wij wilden niet spreken over een ‘functie elders’”, zo zei Ollongren. „Het had er ook niet moeten staan, en het stond er wel.”

Inmiddels blijkt uit een gespreksverslagen dat er tijdens het eerste gesprek wel met Rutte gesproken is over Omtzigt. Noch Jorritsma als Ollongren maakten daar aantekeningen van, zo zei Ollongren. Dat was ook de reden dat de beide verkenners in een brief aan de Kamer meldden – ten onrechte – dat Omtzigt niet ter sprake was gekomen. De brief was opgesteld op basis van het geheugen van beide verkenners, want toegang tot stukken hadden ze op dat moment niet meer. Ollongren bood haar „welgemeende excuses” aan voor de gang van zaken, vooral aan Omtzigt zelf.

Om 21:05 gaat het debat verder

Even na negenen is het aan Kajsa Ollongren en Annemarie Jorritsma, de twee teruggetreden verkenners, om uit te leggen wat er is misgegaan.

De politieke carrière van Mark Rutte staat nog steeds op de tocht, maar de tegenstand lijkt vlak voor het begin van de tweede termijn minder groot dan aan het begin, tijdens de spreektijd van Rutte zelf. Toen viel Wopke Hoekstra hem hard aan en zei Sigrid Kaag: „Hier scheiden onze wegen”. Later durfden ze niet definitief afstand van hem te nemen. Het is dus nog te vroeg om te zeggen of Rutte moet gaan of mag blijven.

Het verhaal van Rutte gaat zo: Tijdens de verkennende gesprekken met Ollongren en Jorritsma heeft hij Omtzigt wel genoemd, maar niet om hem weg te promoveren. Dat zou zo terloops geweest zijn, dat Rutte het zich zelf niet meer kon herinneren en daarom vorige week „naar eer en geweten” tegen de pers zei dat hij het niet over Omtzigt had gehad. Om half acht vanochtend hoorde hij van een persoon wiens naam hij niet wil noemen dat hij het fout had. De andere fractievoorzitters lazen pas na negenen wat er in de verslagen van de gesprekken stond. „Je moet wat met Omtzigt: minister maken”.

Andere fractievoorzitters geloven het verhaal van Rutte niet en wijzen bijvoorbeeld op het gebrekkige geheugen van Rutte op andere moeilijke momenten, en noemen onder andere het bombardement op Hawija of de datsja-leugen van Halbe Zijlstra.

De rol van verkenners, waarover weinig formeel is vastgelegd, staat ook ter discussie. Sigrid Kaag en Jesse Klaver hebben al voorgesteld om een andere verkenner aan te wijzen, ver van de politiek of juist uit de Tweede Kamer. Het is de vraag of het huidige proces, waarbij de verkenners door de grootste partijen worden aangewezen, goed is voor het onderlinge vertrouwen.

Simons: na ‘tien jaar foutjes’ moet Rutte weg

Het debat wordt nu een uur geschorst voor een dinerpauze. Aan het einde van de eerste termijn van het debat zijn er nog drie partijen aan het woord gekomen, allemaal eenpersoonsfracties.

Volgens Sylvana Simons (BIJ1) heeft heel Nederland vandaag zitten kijken naar de „ontspoorde hoogmoed van de zittende macht”. Rutte moet wat haar betreft door de Kamer worden weggestuurd. „Na tien jaar van foutjes en desastreus sociaal afbraakbeleid kunnen we niet anders.”

Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging (BBB) is „totaal verbijsterd over de leugens” vandaag in de Kamer. Niet Ollogren, niet Jorritsma, maar Rutte zat achter het ‘positie Omtzigt: functie elders’ uit de aantekeningen van de ex-verkenners, zegt Van der Plas. „Stop met deze slangenkuil.”

Het nieuwe Kamerlid Liane den Haan van 50Plus zegt dat ze het gevoel heeft dat ze in ,,een circusarena” terecht is gekomen. Ze laakt „het gesoebat” over het al dan niet vrijgeven van stukken, het tumult rondom Omtzigt noemt ze „weerzinwekkend”. Het land verkeert in crisis, zegt Den Haan, en heeft „een goede, stevige regering” nodig. 50Plus vindt dat er in de toekomst een duidelijkere taakopvatting moet komen voor verkenners.

Om 20.35u wordt het debat hervat.

Van der Staaij: opmerking over Omtzigt is ontluisterend

De nestor van het parlement, SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij, stelt dat de formatie begonnen is met „een valse start”. De opmerking dat CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt een ‘functie elders’ moest krijgen noemt hij „ronduit ontluisterend”. „Dit raakt aan de positie van het parlement, hier gaat de suggestie vanuit dat een kritisch en vasthoudend Kamerlid op een zijspoor moet worden gezet.” Van der Staaij wil ook van oud-verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (VVD) horen waarom zij überhaupt over de positie van Omtzigt wilden spreken. Volgens de SGP-voorman past dat helemaal niet bij de beginfase van de verkenning.

Azarkan zegt dat er eigenlijk een disclaimer zou moeten komen voor Kamerleden die enthousiast aan hun nieuwe baan beginnen. „Je gaat langzaam kapot als je je werk goed doet”, zegt hij, refererend aan Omtzigt. Azarkan zegt over Rutte’s opmerking dat hij hoopt dat hij in een land leeft waarin fouten mogen worden gemaakt. „Ik ben benieuwd hoe hij dat aan de tienduizenden slachtoffers van de toeslagenaffaire gaat uitleggen”. Azarkan ziet in Rutte’s opereren „machtsspelletjes van de oude politiek”. Hij vindt het tijd voor Rutte om op te stappen.

Segers houdt deur open: vertrouwen kan terugkomen

Volgens Segers is er sprake ,,van geschonden vertrouwen”. De verkenners hebben de indruk gewekt van Pieter Omtzigt als een ,,hinderlijke bromvlieg waar je maar niet van af komt”. Hij houdt de deur wel open: ,,Vertrouwen kan misschien in dit beladen debat terugkomen. Feit bij feit.”

Volt-fractievoorzitter Laurens Dassen had zich zijn eerste Kamerdebat anders voorgesteld. „Deze lange dag doet denken dat de bestuurscultuur in Nederland gekenmerkt wordt door wantrouwen en het wegwuiven van verantwoordelijkheid.” Dassen wil dat de Tweede Kamer „een heldere procedure omtrent de verkenning” vastlegt om problemen in de toekomst te voorkomen.

Joost Eerdmans van JA21 constateert dat „het vertrouwen in Rutte tot een nulpunt is gedaald”. Eerdmans heeft „halve waarheden” en een „wazig verhaal zonder herinnering” gehoord van de VVD-leider. Voor hem is de vraag „hoe we dit kunnen repareren met elkaar”. Wat Eerdmans betreft gebeurt dat zonder Rutte, in wie hij het vertrouwen kwijt is. „Die brug is niet meer te slaan.”

Baudet: partijkartel moet worden ontmanteld, Rutte moet weg

Baudet neemt nu het woord namens Forum voor Democratie. „Rutte heeft gelogen, opnieuw.” Baudet constateert dat het „ook niet de eerste keer” is dat Rutte last heeft van geheugenverlies en komt met een opsomming: Rutte had „geen herinnering” aan een memo over het afschaffen van de dividendbelasting, en geen „actieve herinnering” aan informatie over het bombardement in Hawija, de groepsimmuniteit in de „coronasituatie”, en Halbe Zijlstra’s aanwezigheid in de „datsja van Poetin”. Of Rutte lijdt aan „extreem geheugenverlies” of hij is een „pathologische leugenaar”, zegt Baudet. In beide gevallen is Rutte volstrekt ongeloofwaardig geworden als premier, concludeert Baudet.

Gaat de Kamer dit accepteren of gaat de Kamer haar tanden laten zien, wil Baudet van zijn collega-fractievoorzitters weten. Ook als Rutte „vandaag vertrekt”, moet de Kamer zich concentreren op „het betonrot” aan het Binnenhof. Dat gaat verder dan Rutte, concludeert Baudet. De handelswijze van Rutte is „helaas de standaard”. De FVD-voorman greep zijn spreektijd aan om opnieuw te pleiten voor herinvoering van het bindend referendum, een voorstel uit het programma van FvD. „Het kartel moet worden ontmanteld, zonder Rutte.”

Twitter avatar StevenDerix Steven Derix Thierry Baudet nam zonet per ongeluk het woord ‘coronacrisis’ in de mond, maar corrigeerde zichzelf gelukkig meteen. ‘Het is natuurlijk helemaal geen crisis.’ #omtzigtdebat https://t.co/Z6Ne2G0UJL

Marijnissen: dit is geen ongelukje

Lilian Marijnissen (SP), Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) zijn eensgezind in hun kritiek op het handelen van Mark Rutte tijdens de verkenning. Alle drie zien ze de gang van zaken als een voorbeeld van een groter probleem van politiek op basis van geheimhouding.

„Voor de SP is dit geen verrassing”, zegt Marijnissen. „We wisten al hoe het eraan toe ging, maar nu heeft heel Nederland het kunnen zien.” Ze bekritiseert ook de rol van D66 en hun campagneleus, „laat iedereen vrij maar niemand vallen”. Marijnissen: „Ze lieten niet alleen Omtzigt keihard vallen, hij moest actief gewieberd worden. Dat is heel ernstig.” Ze voegt toe: „Dit is geen ongelukje, dit gaat over onze democratie.”

Ploumen: „Rutte gedraagt zich als een zonnekoning die aan niemand verantwoording schuldig is. Dat is ontluisterend.” De verkenners zijn ook niet eerlijk geweest, zegt ze. „Ze hebben het parlement en de kiezer geschoffeerd.”

Klaver reageert ook op de brief van de huidige verkenners, die hij onvoldoende vindt. „Op deze manier kunnen we niet door met deze verkenning, en wil ik in overweging geven om van deze verkenningsfase het secretariaat terug te brengen naar de Tweede Kamer. We moeten erop kunnen vertrouwen dat deze verkenning er voor ons allemaal is.”

Twitter avatar apjvalk Guus Valk Lilianne Ploumen (PvdA) vergelijkt Rutte nu met Lodewijk XIV. Ik neem aan dat de PvdA niet met de Zonnekoning wil regeren?

Hoekstra: Pieter Omtzigt is een 24 karaats Kamerlid

Hoekstra trapt zijn maiden speech, zijn eerste speech als Tweede Kamerlid, af met: „We staan echt voor aap”. Hij eist van de verkenners excuses aan Pieter Omtzigt, de Kamer en CDA. Volgens hem heeft „de grootste partij” zich door de „tweede partij” laten overtuigen dat er twee verkenners nodig zijn. „Dat ga ik niet sanctioneren”, omdat hij vindt dat het de rol van de grootste partij is om verkenners aan te wijzen. „Überhaupt vind ik die hele verkenning onverstandig, maar wij hebben ons neer te leggen bij de meerderheid.” Maar hij heeft wel opvattingen over de verkenning: die is „in ieder geval” niet onafhankelijk en „zeer op de materie”. Hij constateert een „gapend gat” tussen hoe de verkenning nu verloopt en wat oud-verkenners als Henk Kamp (VVD) hebben gezegd over waar een verkenning toe dient.

Baudet herinnert Hoekstra eraan dat hij de dag na verkiezingen, „in de Rooksalon” (waar alle nieuw verkozen fractievoorzitters met de Kamervoorzitter Khadija Arib samenkwamen) heeft gezegd „het onverstandig” te vinden om intimi van VVD en D66 te benoemen als verkenner. Baudet wilde „iemand die op afstand staat van de formatie”. Letterlijk niemand van de overige fractievoorzitters steunde dit voorstel, zegt Baudet. „Voortschrijdend inzicht juich ik toe, maar u bent wel te laat op het feestje.” Hoekstra beaamt dat iemand van „groot statuur met afstand tot de politiek” geschikter is voor de verkennersrol, maar hij blijft erbij dat de grootste partij het voorrecht heeft in de benoeming.

Eerdmans wil van Hoekstra horen of hij nog vertrouwen heeft in Rutte. Hoekstra zegt daarop dat „wij dit debat van A tot Z met elkaar” moeten afmaken, dan pas „conclusies trekken”. Hij zal later in het debat, zodra de oud-verkenners en Rutte met een reflectie zijn gekomen, delen „hoe ik elk van de debatonderdelen weeg”.

Den Haan van 50Plus wil weten hoe het telefoongesprek met Rutte is gegaan - het gesprek waarin Rutte terloops een ministerspost voor Omtzigt opperde. Volgens Hoekstra gebeurde dat „in de context van een ander gesprek”. Dat soort vragen krijgt hij „wel vaker” als CDA-leider. Wel staat vast, zegt Hoekstra, dat CDA de „minst enthousiaste partij” is voor aanhaken bij een „liberaal motorblok”. Sommigen hebben zich direct „uitgehuwelijkt”, stelt hij. Pieter Omtzigt is een „24 karaats Kamerlid”.

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Hoekstra noemt GL zonder GL te noemen: ,,sommigen hebben zich binnen een half uur direct uitgehuwelijkt”

Van Ark en Koolmees hebben niet met Rutte gebeld over Omtzigt-uitspraak

De huidige verkenners van de kabinetsformatie, demissionair ministers Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66), hebben donderdagmorgen vroeg niet met VVD-leider Mark Rutte gebeld om hem te melden dat uit stukken blijkt dat hij wel degelijk met de verkenners heeft gesproken over CDA-parlementariër Pieter Omtzigt. Dat schrijven ze in een brief aan Kamervoorzitter Arib. Wel hebben beide verkenners woensdagavond gebeld met een van hun voorgangers als verkenner, Kajsa Ollongren (D66). Daarmee bestaat de kans dat de demissionair minister van Binnenlandse Zaken deze informatie met Rutte heeft gedeeld.

Eerder vandaag liet Rutte zich tijdens het debat ontvallen dat hij om 7.30 vanmorgen al op de hoogte was, terwijl Kamerleden pas om negen uur de stukken rond de verkenningen konden inzien. De Kamer eiste daar opheldering over, maar Rutte weigerde, ook na schorsing, zijn bron te onthullen – tot grote woede van het parlement.

De verkenningen rond de vorming van een nieuw kabinet werden aanvankelijk gevoerd door Jorristma (VVD) en Ollongren. Vorige week donderdag traden beiden echter af na onvoorzichtigheid van Ollongren, waardoor een persfotograaf kon vastleggen wat er op een gespreksnotie stond: ‘Positie Omtzigt: functie elders’. Eergisteren meldden Jorritsma en Ollongren nog in een brief aan de Kamer dat er tijdens de verkenningen niet was gesproken over Omtzigt. Vanochtend bleek dat dit niet klopt: VVD-leider Rutte bracht het CDA-Kamerlid ter discussie tijdens zijn gesprek met de verkenners.

Kaag wil nog niet zeggen of ze Rutte blijft steunen

De bijdrage van Kaag gaf andere partijen het gevoel dat D66 een motie van wantrouwen tegen Rutte niet zal steunen. „Gaat u zaken doen met de heer Rutte en maakt u hem weer voor vier jaar premier van dit land”, vroeg Azarkan (Denk). Daarop gaf Kaag geen duidelijk antwoord, ze wil eerst de tweede termijn van het debat afwachten. Ook Ouwehand (PvdD) en Ploumen (PvdA) reageerden daarop kritisch op Kaags voorstel.

Caroline van der Plas (BBB) stelde de zaken nog eens op scherp. „Gelooft u de heer Rutte nog op zijn woord?” Kaag: „Dat is een hele moeilijke vraag.” Van der Plas: „Ik constateer bij u toch gerede twijfel.” Kaag: „Als u mij vraagt of iemand de waarheid heeft gesproken, ik kan niet in de ziel van andere mensen kijken.”

Kaag vraagt om nieuwe verkenner

Sigrid Kaag (D66) begint haar eerste speech in de Tweede Kamer met de bekende kritiek op de Omtzigt-uitspraken van Rutte. „Het is ongepast dat een gesprek met een verkenner gaat over wat er eventueel zou gebeuren met mensen van andere partijen. Dat heeft pijnlijke gevolgen voor de vertrouwensrelatie hier in de Kamer.”

Kaag vindt dat de Tweede Kamer de rol van de verkenners, die nu niet wettelijk is vastgelegd, duidelijker moet omschrijven, en dient een motie in om een nieuwe verkenner te kiezen die „op grote afstand van de politiek staat.”

Twitter avatar Markla94 Mark Lievisse Adriaanse Hiermee trekt Kaag ook veel lucht uit vertrouwenscrisis in Rutte: nieuwe verkenner en doorrrr. https://t.co/GMgkvvQb7e

Kaag wil een nieuwe verkenner aanstellen, "iemand met gezag en afstand van de politiek". #debat

— Mark Lievisse Adriaanse (@Markla94) April 1, 2021

Lilian Marijnissen (SP) ondervraagt Kaag over het feit dat een van de twee voormalige verkenners uit haar eigen partij komt. „Ik vind het verschrikkelijk”, reageert Kaag. „Het is een incident, maar het spreekt voor iets breders. Het mandaat van de verkenners moet duidelijker worden vastgesteld.” Ze voegt toe dat ze het zelf alleen met de verkenners over de inhoud van de formatie heeft gehad.

Kamervoorzitter Arib heeft inmiddels ook gebeld met de huidige verkenners, Tamara van Ark en Wouter Koolmees, en meldt dat er binnen een half uur een brief van de verkenners komt. Mogelijk komt er dan meer duidelijkheid over de persoon die Rutte verteld heeft dat hij wel over Pieter Omtzigt heeft gepraat in de verkenningsgesprekken.

Ouwehand: VVD-fractie kan helemaal niet meer meeregeren

Een half uur geleden dacht Rutte dat zijn termijn erop zat, toen het gedoe met de ‘via via’-opmerking was afgehandeld. Maar hij staat nog altijd achter het spreekgestoelte en er staan weer tal van lijsttrekkers aan de interruptiemicrofoon, die hem allemaal bevragen over zijn betrouwbaarheid.

Esther Ouwehand (PvdD) recenseerde bijvoorbeeld het optreden van Rutte. Zij stelt dat Rutte heeft geprobeerd om met liegen weg te komen, en zich er nu onderuit probeert te praten door wedervragen te stellen als „Welk motief had ik om te liegen?” De conclusie van Ouwehand: „Opzeggen, dat vertrouwen.” Ze vraagt of de VVD-fractie achter de woorden van Rutte staat. Als Rutte dat bevestigt, stelt Ouwehand dat, als de motie van wantrouwen van Wilders tegen Rutte, een meerderheid krijgt, de hele VVD-fractie niet meer kan meeregeren. Rutte legt daarop nog eens uit dat hij niet heeft gelogen, dat hij alleen een verkeerde herinnering heeft.

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Rutte: ,,waarom zou ik erover liegen? Er is geen motief.”

Jesse Klaver (GroenLinks) wil duidelijk hebben wat Rutte zich wanneer precies herinnerde: sinds wanneer herinnert hij zich bijvoorbeeld dat hij het wel over de voorkeursstemmen voor Omtzigt had gehad, in relatie tot de stabiliteit van het CDA? Volgens Rutte herinnerde hij zich dat al die tijd al. Klaver concludeert: dan loog Rutte tóch toen hij voor de camera’s van NOS en RTL Nieuws zei dat hij het niet over Omtzigt had gehad. Volgens Rutte ging die opmerking alleen „over posities of functie elders”.

Rutte staat in dit debat helemaal alleen, stelt Geert Wilders (PVV). „Realiseert u zich dat?” Rutte zegt dat hij zich „passioneel verdedigt” en dan kijkt wie nog achter hem staan. „Het is aan de heer Wilders om te bepalen hoe hij stemt over zijn eigen motie”, waarmee Rutte verwijst naar de motie van wantrouwen die Wilders al heeft ingediend.

Kamervoorzitter Arib schorst het Kamerdebat om even te bellen. Arib heeft beloofd uit te zoeken wie Rutte vanmorgen heeft getipt over de inhoud van het gespreksverslag.

Rutte: Ik ben niet iemand die collega’s belazert

Rutte lijkt bij Segers (CU) en Ploumen (PvdA) te smeken om genade. „Meneer Segers, u en ik werken al vier jaar samen. Ik heb u nooit belazerd, ik ben überhaupt niet iemand die collega’s belazert.” Tegen Ploumen: „Ook wij hebben vijf jaar samengewerkt, het is een kwestie van elkaar in de ogen kijken en zeggen ‘geloven we die man?’”

Volgens Rutte is het aan de Kamer om te besluiten of er nog voldoende vertrouwen is. „Hoe heb ik hier tien jaar leiding kunnen geven aan een ingewikkeld coalitiekabinet als ik niet betrouwbaar als gesprekspartner? Volgens mij is mijn reputatie dat ik dat wél ben.”

Hij hoopt dat dit debat eraan bijdraagt „dat we stap voor stap proberen om het formatieproces weer op de rails te zetten”. Hij erkent dat de ontstane situatie „een puinhoop” is, iets wat Nederland „niet te lang kan hebben”. Hij betreurt eerder niets te hebben gezien in een debat over de per ongeluk gelekte notities van Kajsa Ollongren én dat hij vorige week donderdag tegen de camera’s had gezegd dat hij Pieter Omtzigt niet had besproken tijdens het gesprek met de oud-verkenners. Die verklaring was volgens Rutte „naar eer en geweten”, ook al bleek hij achteraf onjuist.

Baudet wil weten of hij vanochtend om 7.30 de informatie als fractievoorzitter van de VVD heeft gekregen of als demissionair premier. Rutte: „Als fractievoorzitter.” Daarop concludeert Baudet dat de lijn van de verkenners naar VVD blijkbaar korter is dan die naar de andere voorzitters.

DENK-leider Azarkan wil van Rutte horen hoe hij reageerde toen hij er om 7.30 achter kwam dat hij Omtzigt wel degelijk had genoemd. Rutte: „Shocked, omdat ik ook niet wist wat daar stond. Dat heb ik pas om 11.00 gezien.” Rutte zegt zich op dat moment te hebben gerealiseerd dat zijn herinnering „fout was”. Hij neemt het zich kwalijk dat hij die herinnering niet kan oproepen. Tegelijkertijd werpt hij tegen dat het niet ging over de een functie elders voor Omtzigt, maar over voorkeursstemmen. „Ik probeer hem niet weg te promoveren.”

Volgens Segers is de „rode draad” de verhouding tussen kabinet en de Kamer - met „lastige Kamerleden die goede vragen stellen en af en toe in de kuiten bijten en niet loslaten”. Dat emotioneert Rutte duidelijk, terwijl hij meerdere keren met zijn vuist op het spreekgestoelte slaat om te ontkennen dat hij Pieter Omtzigt uit de Kamer zou willen werken. „Dat doe ik niet, nooit nooit nooit!” Hij snapt wel dat die indruk ontstaat uit het verslag van het gesprek tussen hem en de verkenners.

Arib laat uitzoeken wie Rutte ‘via via’ over Omtzigt-uitspraak vertelde

Nu Rutte zijn bron niet wil prijsgeven, wil de Kamer dat de nieuwe verkenners opheldering geven over de vraag waar de VVD-fractievoorzitter zijn voorsprong vandaan haalde. Een voorsprong overigens, waarvan Rutte zelf zei dat die hem nauwelijks voordeel had opgeleverd: hij wist 1,5 uur eerder dan de andere fractievoorzitters dat hij eerder wel degelijk over de positie van Omtzigt gesproken had. Maar het debat werd niet geschorst, zoals Baudet eerst voorstelde.

Van der Staaij gaf namens de Kamer aan hoe gevoelig de kwestie van die voorkennis ligt: „De idee heerst dat de verkenners teveel ten dienste staan van de zittende macht. Dus we moeten wel degelijk bij de nieuwe verkenners te rade gaan”. Hoekstra wees daar ook op: „Misschien was er geen sprake van een wezenlijke voorsprong. Maar we staan hier allemaal als Kamerlid en we moeten dus ook allemaal dezelfde rechten hebben.” Rutte kwam niet weg met zijn verzekering dat hij ervoor zou zorgen dat zijn bron niet opnieuw zou lekken. Maar terwijl het hele debat juist ging over de geloofwaardigheid van Rutte, stelde hij dat het „een kwestie van onderling vertrouwen” is dat hij ervoor zou zorgen dat die bron zou „opdrogen”, zonder dat hij diens identiteit wilde prijs geven. Wel de informatie opvragen bij de nieuwe verkenners, maar het debat verder niet meer vertragen, was uiteindelijk het oordeel van een Kamermeerderheid.

Baudet wil het hele kantoor van verkenners leeghalen

Na de schorsing is demissionair premier Mark Rutte verder in de problemen gekomen. Het debat werd geschorst toen Rutte zich liet ontvallen dat hij al om 7.30 vanmorgen geïnformeerd was dat uit het verslag van zijn gesprek met de verkenners blijkt dat hij wel degelijk over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt heeft gesproken – eerder had Rutte dat tegenover de NOS ontkend. De rest van de Kamer kreeg de gespreksverslagen pas vanaf 9.00 ter inzage.

De Kamer wilde weten hoe Rutte aan die informatie is gekomen, iets wat Rutte weigerde uit de doeken te doen, omdat dat ,,vertrouwelijk’’ zou zijn. Na de schorsing volhardde de VVD-leider in die weigering. Rutte zei alleen dat hij om 7.30 ,,ongevraagd’’ was gebeld door ,,iemand’’ die ,,via-via’’ had vernomen dat de naam Omtzigt toch was gevallen. Rutte zei echter niet te willen onthullen wie de beller is, ook niet nadat hij daar verschillende malen naar werd gevraagd. Daarop stelde fractievoorzitter Thierry Baudet (FvD) de vergadering opnieuw te schorsen: ,,We gaan nu naar de verkenners om het hele kantoor leeg te halen.’’ Het is nog niet duidelijk of een meerderheid van de Kamer dat steunt. Sigrid Kaag (D66) stelde daarop voor dat er een andere manier wordt gevonden waarop Rutte de naam onthult, bijvoorbeeld vertrouwelijk. CDA-leider Wopke Hoekstra sloot zich daar bij aan.

Rutte is verstrikt geraakt in zijn eigen woorden

Het debat gaat om 15.15 uur verder. Guus Valk, chef van de politieke redactie van NRC, schreef een analyse van het debat tot nu toe. Demissionair premier Mark Rutte (VVD) is verstrikt geraakt in zijn eigen woorden in de verkennersfase van de kabinetsformatie, zegt Rutte. Hij vecht voor zijn politieke leven in de Tweede Kamer.

Lees hier de analyse: Rutte vecht voor zijn politieke leven tegenover een woedende Kamer

Rutte hoorde ‘via via’ wat hij zei over Omtzigt, Kamer wil meer informatie

Het debat neemt een nieuwe opmerkelijke draai: het debat wordt geschorst om extra informatie te verzamelen.

Rutte, zegt hij in antwoord op vragen van Thierry Baudet (FVD), hoorde vanmorgen om half acht ‘via via’ dat er wél iets in het gespreksverslag over Omtzigt stond. Hij wil niet zeggen uit welke bron dat was. „Dat is vertrouwelijk, ik kan niet zeggen om wie het gaat.” Dat is opmerkelijk, omdat de andere Kamerleden pas om negen uur hun eigen gespreksverslagen mochten inzien. Volgens Rutte hoorde hij het niet via de ambtenaren van Algemene Zaken, die de gespreksverslagen voor de verkenners hebben uitgewerkt.

Twitter avatar Markla94 Mark Lievisse Adriaanse “Om acht uur sliep ik nog”, zegt Jorritsma net buiten de Kamer.

Klaver neemt het daarna van Baudet over: hij wil dat Rutte zegt van wie de informatie komt, anders wil hij precies hebben uitgezocht met wie Rutte contact heeft gehad. „Dan moet er geschorst worden”, zegt Rutte. „Die informatie heb ik vertrouwelijk, dat kan ik niet zeggen.”

Een meerderheid van de Kamer is voorstander om te schorsen. „Het wordt steeds gekker”, stelt Lilian Marijnissen (SP).

Foto ANP/Bart Maat

Rutte: opmerking over ministerspost is iets anders dan functie elders

BIJ1-Kamerlid Sylvana Simons wil van Rutte weten hoe „17 miljoen Nederlanders” vertrouwen moeten hebben in een premier „met deze eer, dit geweten en zo’n geheugen”. Rutte houdt vol dat hij de waarheid spreekt. „Die opmerking over een ministerspost is echt iets anders dan een functie elders buiten Den Haag.”

Simons heeft nog geen antwoord op haar vraag, waarop Rutte herhaalt dat hij zijn uitspraken in de media zeer betreurt nu hij daar „iets verkeerds” over heeft gezegd. Maar liegen was niet de intentie, benadrukt hij. Hij hoopt dat mensen in Nederland „nog fouten mogen maken”.

JA21-leider Joost Eerdmans ziet aan de lichaamshouding van Rutte dat deze „er heel moeilijk onderuit komt”. Het verbaast hem dat Rutte zich „het meest ongunstige waar het de hele week over gaat” niet herinnert. „Het gaat niet om de herinnering, maar dat het is opgeschreven door een getuige, een secretaris”, zegt Eerdmans. Hij wil van de VVD-leider weten of Omtzigt een probleem was. Rutte herhaalt dat VVD geen opvatting heeft over Omtzigt. Wel vindt hij het „voorstelbaar” als Omtzigt als nummer twee van het CDA en bovendien „een heel succesvol Kamerlid” een rol in het kabinet krijgt.

Met medewerking van Jos Verlaan

Kamer keert zich tegen Rutte

Na de botsing met Wilders („U bent een geboren leugenaar”) krijgt Rutte ook de rest van de Kamer over zich heen. Klaver (GroenLinks): „Het proces is totaal in de vangrail gereden. We zijn een week op zoek geweest naar de waarheid, dat neem ik u kwalijk.”

Hoekstra sprak over een brisante politieke situatie binnen de context van totale chaos. „Iedereen in Nederland schaamt zich over wat de politiek hier laat zien.” De bezwering van Rutte dat hij niet gelogen had krijgt geen bijval, behalve volgens Rutte van zijn eigen partij. Of, zoals Ouwehand (Partij voor de Dieren) het uitsprak: „Er is geen goede uitvlucht. Of je kent het verschil tussen leugen en waarheid niet, of je hebt een slecht geheugen en dan ben je ook terug bij af.” Segers (ChristenUnie): „Als je het hebt over een ministerschap of Kamervoorzitterschap voor Omtzigt, dan heb je het toch over een ‘functie elders’?” Maar volgens Rutte ging het niet over Omtzigt, maar over de stabiliteit binnen het CDA.

D66-leider Sigrid Kaag spreekt van geschaad vertrouwen. „Hier scheiden onze wegen. Heeft er zich misschien teveel in uw hoofd afgespeeld? Er is een patroon van vergeetachtigheid in de laatste jaren.” Dat heeft ze afgelopen jaren ook van dichtbij kunnen observeren. „Is er nog een mogelijkheid om het beschadigde vertrouwen te herstellen?”

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning ‘Ik vraag u de ernst van dit hele verhaal op uw schouders te nemen’, zegt @SigridKaag Rutte: de puinhoop waarin we zitten vind ik verschrikkelijk

Hoekstra: het ging wel degelijk over onze Omtzigt

Wopke Hoekstra roept in herinnering dat al een week wordt gesteggeld over „wat er door wie is gezegd”. Het is ”een chaos binnen de chaos”, aldus de CDA-leider. „Het is wel degelijk gegaan over onze Pieter Omtzigt.”

De hamvraag, volgens Hoekstra, is hoe het kan dat Rutte en beide oud-verkenners „zich niet herinneren dat het op die bewuste maandag niet over Omtzigt ging”. Zoiets is geen trivialiteit, stelt Hoekstra.

Rutte vindt het een terechte vraag en zegt hier „ongelooflijk” van te „balen”. Hoewel Rutte toegeeft dat hij na de verkiezingen met Hoekstra heeft gebeld over Omtzigt, vindt hij het onterecht dat nu wordt gesteld dat hij het bij de verkenners over een „functie elders” voor Omtzigt heeft gehad. „Feit is dat ik hier de waarheid spreek.” Rutte zegt wel het gespreksverslag volledig te accepteren.

Twitter avatar apjvalk Guus Valk Wopke Hoekstra zegt dat het ‘begrijpelijk’ is dat je ‘trivialiteiten vergeet’ uit de gesprekken met de verkenners. Maar ‘dit specifieke, buitengewoon gevoelige punt’ is geen trivialiteit.

Rutte: Omtzigt-uitspraak ‘verkeerd herinnerd’

Rutte wil eerst iets zeggen over uitspraken in de media. Zijn eerdere uitspraak dat er geen debat zou komen, had hij niet moeten maken. „In mijn hoofd knetterde het staatsrechtelijk”, zei hij. „Ik had het niet moeten doen, daar ben ik terecht over gekapitteld.”

Als tweede reageert hij op zijn uitspraak dat hij niet over Pieter Omtzigt sprak. „Ik heb naar eer en geweten de pers te woord gestaan. Ik heb me het achteraf verkeerd herinnerd, en betreur dat ten zeerste.” Hij vindt het „niet spannend” wat er in het verslag staat. Daar staat immers niet dat Omtzigt een functie elders moet krijgen, „daar heeft de VVD geen opvatting over”.

De andere fractievoorzitters reageren sceptisch op deze verklaring. „Volstrekt ongeloofwaardig wat de minister-president hier zegt”, reageert Ploumen (PvdA). Zij vraagt zich af hoe Rutte denkt „nog geloofwaardig verder te gaan”.

Klaver herinnert zich „I am not a crook”, de wereldberoemde uitspraak van de Amerikaanse president Nixon nadat het Watergateschandaal aan het licht was gekomen. „We weten wat het betekent als je hier moet gaan uitleggen dat je geen leugenaar bent.” Hij trekt een parallel met andere keren dat Rutte zich verdedigde met vergeetachtigheid, zoals over de burgerslachtoffers na het Nederlandse bombardement op Hawija. „Er is een patroon.”

Rutte houdt vol: „Ik heb er geen herinnering aan.”

Wilders dient motie van wantrouwen in tegen Rutte

PVV-leider Geert Wilders trapt meteen af met een verzoek om een motie van wantrouwen. Dat is ongebruikelijk in de eerste termijn van een debat, maar toch steunt een meerderheid van de Kamer het verzoek. Kees van der Staaij: „Het is dan ook een bijzondere situatie.” Alleen GroenLinks en Partij voor de Dieren stemden tegen. Pas na het debat stemt de Kamer over de inhoud van de motie.

Wilders verwijt Rutte Nederland een week lang te hebben voorgelogen. Wilders zegt nu te snappen waarom Rutte geen debat en verantwoording wilde. „Hij was het.” Rutte heeft niet alleen gelogen, volgens Wilders, maar ook geprobeerd om een „uitstekend functionerend maar kritisch Kamerlid onschadelijk te maken” door hem een ministerspost in het vooruitzicht te stellen. Daarom zou het Rutte „sieren als hij opstapt”. Rutte zou „dronken van macht en de verkiezingsuitslag” het parlement opzij hebben willen schuiven. „Ga zelf op zoek naar een functie elders, wegwezen”, fulmineert Wilders.

Ook de verkenners hebben de Kamer voorgelogen, zegt Wilders. Die zeiden dat „geen van de fractievoorzitters” over Omtzigt zou hebben gesproken. Dat Jorritsma zelfs geopperd zou hebben om Omtzigt een voorzittersrol (van zijn fractie of de Kamer) te geven is volgens Wilders „schandalige koehandel”.

Het verkennersdebat begint nu

De plenaire zaal van de Tweede Kamer stroomt op dit moment vol met de fractievoorzitters van de zeventien politieke partijen. Om half twee wordt het verkennersdebat herstart, nadat dit gisteren na een chaotische gang van zaken werd uitgesteld naar vandaag. De oud-verkenners zijn ook gearriveerd.

Rutte wacht een zwaar debat, nu eerder op de dag is gebleken dat hij het wel degelijk over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt heeft gehad. Een week geleden verklaarde hij nog voor de camera van Nieuwsuur met geen woord over Omtzigt te hebben gerept. Het is nu de vraag of Rutte dit debat politiek zal overleven.

Twitter avatar Markla94 Mark Lievisse Adriaanse Al deze documenten leggen een bom onder de formatie. Een vertrouwenscrisis in de zittende premier en leider grootste partij en de formatiekaarten van veel partijen liggen open en bloot op tafel - wat hun positie verzwakt. En dat middenin de grootste naoorlogse crisis.

Den Haan: Ik heb 50Plus bijgestuurd

ChristenUnie vindt dat het „niet voor de hand” ligt „dat wij nu aanschuiven”. Regeringsdeelname wordt overigens niet uitgesloten door Gert Jan Segers: „Maar dan moet ik wel echt zeker weten dat het echt inhoudelijk niet is gelukt met de andere partijen.” Hij zegt het moeilijk te vinden als er in de onderhandelingen helemaal niet over medisch-ethische thema’s wordt gesproken.

SGP noemt een centrumrechts kabinet „de eerst te onderzoeken mogelijkheid” nu een rechtse coalitie niet mogelijk lijkt door „uitsluitingen”. Kees van der Staaij denkt dat een „linkse coalitie evenmin een kansrijke combinatie” is.

Denk vindt het opvallend dat partijen die een grote rol hebben gespeeld in de Toeslagenaffaire niet terug te zien zijn in de uitslag, „Denk ook”. Zowel CDA en SP hebben zetels moeten inleveren, terwijl Pieter Omtzigt (CDA) en Renske Leijten (SP) een centrale rol hebben gespeeld in het aan het licht brengen van de affaire.

Volt wil een „duurzaam, progressief en stabiel kabinet”, maar „wenst nu geen kabinetsdeelname”. Die partij werd kort na de verkiezingsuitslag geopperd als ruggensteun voor D66. Over een minderheidskabinet met een dun regeerakkoord en grotere inbreng van de Tweede Kamer is Volt „niet negatief.”

Liane den Haan distanieert zich duidelijk van de oude 50Plus, die van Henk Krol: „We zijn progressief midden en dat waren we niet, 50Plus was soms richting FvD/PVV.” Zo zit Den Haan „totaal niet in de wedstrijd, ik kom van D66 dus dat heb ik bijgestuurd”.

BIJ1 en de BoerBurgerBeweging (BBB) zeggen weinig nieuws ten opzichte van hun campagne. BBB is blij met de komst van nieuwe partijen. Caroline van der Plas noemt dat „goed voor democratie” en wil een „ministerie van platteland”. BIJ1 wil meer „representatie en gelijkwaardigheid”. Klimaat staat bij die partij bovenaan, zo staat in de notities te lezen.

Met medewerking van Jos Verlaan

CDA-fractie niet enthousiast over samenwerking met VVD

Uit het gespreksverslag van CDA-leider Wopke Hoekstra blijkt dat zijn fractie niet staat te springen om een samenwerking met de VVD: „Enthousiasme echt niet groot in fractie”, zo valt te lezen. Hoekstra zou ook niet benaderd zijn door „Mark of Sigrid” (over regeringsdeelname, red.). Verder wil hij „a priori” geen enkele partij uitsluiten, maar een samenwerking met PVV en Forum voor Democratie ziet hij ook niet voor zich. In de handgeschreven notities van Annemarie Jorritsma staat over het CDA: „meest realistische is oppositie”. Hoekstra wil niet ingaan op inhoudelijke punten, lijkt het.

D66 plaatst grote vraagtekens bij een samenwerking met SP vanwege standpunten over internationale handelsverdragen. Ook noemt de partij het regelen van voltooid leven bij de formatie „geen optie”. D66 wil die medisch-ethische kwestie via de Kamer regelen, daar is al een meerderheid voor.

Partij voor de Dieren noemt SP een „interessante partij”. SP vindt een minderheidskabinet „denkbaar als uitkomst”. Maar in ruil daarvoor willen de socialisten „een dunner regeerakkoord met meer ruimte voor de Tweede Kamer.” Partij van de Arbeid ziet een coalitie van VVD, D66, PvdA pas voor zich met een andere linkse partij. D66 zou „geen linkse partij” zijn.

PVV wil een forse beperking van migratie en islamisering: „Realiseer me dat ik die punten nooit 100 procent binnen krijg”, aldus Geert Wilders. Forum voor Democratie heeft als eerste voorkeur een minderheidskabinet van VVD en D66 dat met wisselende meerderheden bestuurt. Een tweede voorkeur is een rechts kabinet met VVD, PVV, CDA, FvD en „gelijkgezinden”. JA21 zegt: „We zijn geen weglopers zoals Leefbaar Rotterdam, onze handtekening staat.” Hoe stabiel is JA21? „Hoe stabiel is het CDA?” Partijleider Joost Eerdmans denkt „dat stabiliteit er is, maar politiek is grillig”.

Met medewerking van Jos Verlaan

Rutte: „Je moet wat met Omtzigt”

De verslagen van de gesprekken die de oud-verkenners met de fractievoorzitters hebben gevoerd, zijn zojuist openbaar gemaakt. Een passage uit het gespreksverslag van Mark Rutte: „Hoop dat CDA zich herpakt. Je hebt ze [waarschijnlijk] wel nodig, het wordt erg ingewikkeld zonder het CDA. Wellicht is er meer tijd nodig. Als Wopke meer stemmen heeft dan Omtzigt, gaat dat helpen. Je moet wat met Omtzigt: minister maken”. Uit de aantekening is op te maken dat Rutte zich zorgen maakt over de CDA-fractie, waar het afgelopen tijd rommelde.

Twitter avatar Markla94 Mark Lievisse Adriaanse Een beetje Ruttes „I can shoot someone on Fifth Avenue”-moment dit.

Rutte zei eerder dat Sigrid Kaag en hijzelf niet over Pieter Omtzigt gesproken hadden met de verkenners. Dat klopt dus niet.

Lees ook: De almacht van Mark Rutte (VVD), tot een week geleden nog onbesproken, is na een historische dag in Den Haag een stuk minder vanzelfsprekend. Rutte, pas net beëdigd als Tweede Kamerlid, belandde in een machtsstrijd met het grootste deel van de Kamer.

De vrouw van Pieter Omtzigt reageert via Twitter op het verslag:

Twitter avatar Ayfer_Koc Ayfer Koç Hier was @MinPres heel helder: hij had niet over @PieterOmtzigt gesproken met de verkenners. Helemaal niet.
En dus gewoon toch wel. Nu blijkt hij dat hij de waarheid niet sprak. https://t.co/V7ijtbG9EJ https://t.co/hVAQwuxDzs

Rutte zegt dat hij tegen de verkenners niks heeft gezegd over Omtzigt. Suggereert ook dat er nu, met het opstappen van de verkenners, geen uitleg meer kan komen in de Kamer over de gelekte aantekeningen (deel 1) pic.twitter.com/lrwLtQpvKB

— Jorn Jonker (@Jorn) March 25, 2021

Het debat over de mislukte eerste verkenning begint zeker niet voor 12.00

Om 12.00 wordt het debat hervat over de mislukte eerste verkenning van de kabinetsformatie en de uitgelekte notities van de inmiddels afgetreden verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66). Het debat zou eigenlijk om 11.05 beginnen, maar op de valreep werd dit naar het middaguur verschoven. De fractievoorzitters hebben meer lees- en voorbereidingstijd nodig.

Nadat woensdagmiddag de nieuw verkozen Tweede Kamerleden waren beëdigd, stemde de gehele Kamer in met een debat over de eerste verkenning. Een overtuigende meerderheid had, in navolging van PVV-leider Geert Wilders, geëist dat alle documenten rond de verkenning en de gevoerde gesprekken openbaar zouden worden gemaakt. Maar gisteravond bleef het bij enkele kantjes.

Rond 19.00 bleek dat het de nieuwe verkenners, Wouter Koolmees (D66) en Tamara van Ark (VVD) niet zou lukken om álle documenten nog op woensdag bij elkaar te krijgen en openbaar te maken. Rutte zelf nam na zevenen het woord met een bijzonder voorstel. Hij vroeg de Kamervoorzitter om alle stukken door te nemen en alleen de gedeeltes te publiceren waarin de naam van Pieter Omtzigt genoemd werd. Daar was geen meerderheid voor.

Vanaf 9.00 vanochtend kunnen de fractievoorzitters hun gespreksverslagen inzien. Bij goedkeuring sturen Koolmees en Van Ark deze naar de Kamer. Deze verslagen en de gisteren verstuurde notities vormen de basis van het debat vandaag.

De verkenning kwam vorige week donderdag tot een abrupt einde nadat Ollongren te horen had gekregen dat ze positief getest was op het coronavirus en in alle haast het Binnenhof verliet. Onder haar arm waren notities van de verkenning zichtbaar, die door een fotograaf leesbaar werden vastgelegd. Er viel onder andere te lezen „functie elders” bij Kamerlid Pieter Omtzigt (CDA), een aantekening over de onderhandelingsstijl van CDA-leider Wopke Hoekstra en dat linkse partijen elkaar „niet echt vasthouden”.

Ollongren en Jorritsma stapten daarna op, maar de notities riepen te veel vragen op. De oud-verkenners probeerden die maandag in een brief weg te nemen door te zeggen dat zij verantwoordelijk waren voor de notities, niet de fractievoorzitters met wie zij gesproken hadden. Maar uit de brief bleek niet wie de notities dan wel gemaakt hebben, waardoor er nog steeds veel onduidelijkheid heerst.

Zowel Mark Rutte als Sigrid Kaag hebben wat uit te leggen in het debat, want de verkenners waren hun partijgenoten en de gelekte notities waren bedoeld voor gesprekken met Rutte en Kaag. Beiden zullen als Kamerlid het woord voeren in het debat.