Om homoseksualiteit bespreekbaar te maken, verzorgt het COC sinds 1997 voorlichtingslessen op onderwijsinstellingen. In 2007 woonde toenmalig minister Ronald Plasterk (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, PvdA) de 40.000ste les bij, op het Nova College.

Foto Rick Nederstigt / ANP

Twintig jaar openstelling huwelijk: de strijd voor homorechten in beeld

Twintig jaar geleden, op 1 april 2001, stelde Nederland als eerste land ter wereld het huwelijk open voor homoseksuele stellen. Om middernacht trouwde toenmalig burgemeester van Amsterdam Job Cohen drie mannenstellen en één vrouwenstel. Sindsdien zijn ongeveer twintigduizend huwelijken voltrokken. Ruim 2,5 duizend echtparen trouwden in 2001 en vieren daarmee, mits nog samen, dit jaar het twintigste jubileum.

Stichting Vrienden van de Gay Krant voerde sinds 1988 campagne voor de openstelling van het huwelijk. In 1998 werd het geregistreerd partnerschap geïntroduceerd, waarmee homoseksuele stellen hun relatie formeel konden vaststellen. Officieel is overigens geen sprake van een ‘homohuwelijk’, maar een burgerlijk huwelijk dat open is voor een man en vrouw, twee mannen of twee vrouwen.

Nederland had dan wel de wereldprimeur met de legalisering van het huwelijk voor homoseksuele stellen, van gelijkheid was nog geen sprake. Adoptie uit het buitenland mocht in eerste instantie niet – pas na ophef daarover werd het legaal. Ook moest een vrouw het kind adopteren dat haar echtgenote baarde, om zelf wettelijk moeder van het kind te zijn. In heterohuwelijken is erkenning van de man genoeg om als vader beschouwd te worden, ook als het niet zijn biologische kind was. Dit werd in 2014 gelijkgetrokken.

Lees ook‘Sinds twintig jaar mogen homoseksuele stellen trouwen. Wat zijn we daardoor te weten gekomen?’

Toch is er nog steeds ruimte voor verbetering: als twee mannen een kind krijgen, worden de draagmoeder en haar echtgenoot juridisch de moeder en vader. Pas na de geboorte kan de rechter dat veranderen. Bovendien is het meerouderschap nog verboden, terwijl dat uitkomst kan bieden voor een vrouwenstel dat met een of twee mannen een kind wil of een mannenstel dat dat met een of twee vrouwen wil.

In de zomer van 1979 marcheerden enkele duizenden betogers van het Museumplein naar het Waterlooplein tijdens een protest voor homorechten. Foto Ben Hansen / ANP

In 1991 lieten Gerard Kuipers en Frank Stello zich in Hoornaar inschrijven in het trouwregister. Bij hun vertrek werden ze opgewacht door inwoners, met een protestbord waarop stond: ‘om te trouwen gaf God aan Adam een vrouw en niet een man’. FotoArthur Bastiaanse / ANP

Op 1 april 2001, om middernacht, trouwt toenmalig burgemeester van Amsterdam Job Cohen de vier eerste homoseksuele stellen. Hij voltrekt de huwelijken van drie mannenstellen en één vrouwenstel. Foto: Jorgen Caris / Trouw

Om homoseksualiteit bespreekbaar te maken, verzorgt het COC sinds 1997 voorlichtingslessen op onderwijsinstellingen. In 2007 woonde toenmalig minister Roland Plasterk (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, PvdA) de 40.000ste les bij, op het Nova College. Foto Rick Nederstigt / ANP

In 2010 protesteerden jongeren op Het Plein in Den Haag tegen een wetsartikel waarmee leerlingen die niet heteroseksueel geaard waren van school gestuurd mogen worden. Foto Phil Nijhuis / ANP

In de landelijke campagne Nederland Leest van 2008 staat het boek Twee Vrouwen van Harry Mulisch centraal. Tijdens de campagne treden drie lesbische stellen in een speciale trein het huwelijk in, met ambassadeurs Annejet van der Zijl en Philip Freriks als getuigen. Foto Rob Huibers / Hollandse Hoogte

Tijdens de eucharistieviering in 2010 in de Sint-Jan in Den Bosch protesteren homoseksuelen en sympathisanten door met veel kabaal de kerk te verlaten op het moment dat pastoor Geertjan van Rossem over „de juiste beleving van seksualiteit” begint. Foto Ed Oudenaarden / ANP

Tijdens de Amsterdamse botenparade van de Gay Pride in 2011 hing de COC een spandoek aan de brug met de tekst ‘weiger de weigerambtenaar’. Foto Pierre Crom / ANP

Op de Roze Zaterdag van de Europride 2016 treden Lucien Spee, directeur van de Amsterdam Gay Pride, en zijn vriend Victor in het huwelijk. De voltrekking vond plaats in het Vondelpark. Foto Remko de Waal / ANP

Nadat twee mannen in Arnhem in 2017 waren mishandeld omdat ze hand in hand door de stad liepen, kwamen er vele manifestaties door het land. In deze manifestatie tegen homogeweld, georganiseerd door samenwerkingsverband Gay Horeca Arnhem, houden mensen elkaars handen vast in solidariteit. Foto Luuk van der Lee / ANP

In 2018 besloten vrouwen voor de deur van het klooster van de Amsterdamse ‘Missionaries of Charity’ te zoenen, nadat zij besloten een lesbische vluchteling uit Oeganda, Justine Kizito Namukisa, uit te zetten. Foto Olaf Kraak / ANP

In maart 2021 voerden demonstranten actie tegen homogeweld in asielzoekerscentra op Het Plein in Den Haag. Foto Phil Nijhuis / ANP