Opinie

Op Instagram zijn kinderen vogelvrij

Marc Hijink

Les 1 voor influencers met jonge volgers op Instagram: oude grappen gaan niet viral, nieuwe zedendelicten wel. Voor wie de ophef gemist had, volstaat dit bericht van nu.nl op 24 maart: „Acteurs Bilal Wahib en Oussama Ahammoud hebben een minderjarige jongen dinsdagavond in een livestream op sociale media gevraagd om zijn geslachtsdeel te laten zien.”

Binnen 24 uur waren de daders met pek en veren de stad uitgejaagd, stroomden talkshows vol met geschrokken reacties en begonnen de inzamelacties voor het twaalfjarige slachtoffer – waarvoor zijn familie vriendelijk bedankte. Het jongetje wil gewoon met rust gelaten worden.

Als Nederland net zo snel zou zijn met vaccineren als met verontwaardigd reageren, dan zaten we al met z’n allen op het terras. In alle haast zou je bijna vergeten welke rol Instagram speelt. Voor socialemediaplatforms moet je dertien jaar zijn – in Nederland is officieel zelfs tot zestien jaar ouderlijke toestemming nodig. Dat betekent dat een jongetje van twaalf er in theorie niets te zoeken heeft. Maar in de praktijk liegen kinderen vaak over hun leeftijd en daarop wordt niet goed gecontroleerd.

Eerder deze maand schreef Instagram – eigendom van Facebook – over de wens het netwerk veiliger voor kinderen te maken. ‘Continuing to Make Instagram Safer for the Youngest Members of Our Community’ luidt de titel. Dat is Facebookiaans voor: „We weten dat er te jonge kinderen op ons netwerk zitten en het lukt maar niet ze te verwijderen.”

Instagram stimuleert het verklikken van kinderen die over hun leeftijd liegen en wil het volwassenen moeilijker maken om minderjarigen lastig te vallen. Daarnaast moet kunstmatige intelligentie de echte leeftijd van gebruikers voorspellen. Die techniek staat nog wel in de – padoempats! – kinderschoenen.

Ik bel erover met Justine Pardoen, adviseur mediaopvoeding bij Bureau Jeugd & Media. Dat kinderen liegen over hun leeftijd, komt de netwerken niet slecht uit, zegt Pardoen. Het ontslaat de sociale media van de plicht ervoor te zorgen dat wat er op de netwerken gebeurt, past bij de leeftijd van de bezoekers. „De kinderen zijn vogelvrij. We kunnen de bedrijven alleen moreel verantwoordelijk maken, want formeel zijn ze het niet.”

Over verantwoordelijkheid gesproken: de meeste influencers influencen maar wat raak, ze hebben geen flauw idee wat ze teweegbrengen. „Onvolwassen gedrag leidt tot zulke genante vertoningen”, zegt Pardoen over de omstreden video.

Livestreamvideo’s filteren op ongewenst gedrag is vrijwel onmogelijk. De livestreams zijn bovendien minder vluchtig dan je denkt. Ze zijn makkelijk op te nemen, dus blijven videofragmenten opnieuw opduiken op andere plekken.

Pardoen geeft het schrijnende voorbeeld van een jongetje dat al sinds Hyves – vaderlandse internetgeschiedenis – wordt achtervolgd door een filmpje waarin hij ongewild de hoofdrol speelt. Het fragment bleef terugkeren als een meme (een internetgrap). Het gezin was er zo kapot van dat ze wilden verhuizen en zelfs van naam veranderen.

Internet vergeet niets. Daarom houd ik mijn dochter van 11 nog op sociaalmediadieet: appen en snappen onder toezicht en maximaal eenmaal daags tien minuten tiktokken op mijn telefoon. Instagram is niet interessant, vindt ze.

Dat is een van de redenen dat Instagram zijn kindstrategie aanslijpt. Jonge gebruikers verkiezen TikTok, hoewel de normen daar discutabel zijn en het onduidelijk is wat er met gegevens gebeurt – ook bij TikTok zijn kinderen vogelvrij.

Instagram ziet wel brood in een aparte versie voor kinderen onder de dertien, meldt Buzzfeed. Kindveilig, net als die peuterproof YouTube Kids-app. Het klinkt aanlokkelijk, maar het is ook de formule die de tabaksindustrie groot maakte: eerst wennen aan de versie met filter, later verslaafd voor het leven.

Marc Hijink schrijft elke woensdag op deze plaats over technologie

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.