IC-arts Diederik Gommers en ziekenhuisdirecteur Ernst Kuipers.

David van Dam

Interview

‘Het lijkt wel alsof ze de noodzaak niet voelen’

Diederik Gommers en Ernst Kuipers Nederland moet durven afwijken van de gebaande paden, zeggen Ernst Kuipers en Diederik Gommers. Net als het VK. Eén prik voor zo veel mogelijk mensen. En snel graag. „We moeten úít deze crisis.”

Diederik Gommers moet zuchten als het langzame priktempo ter sprake komt. „Als je kijkt naar hoe het vorige week ging met AstraZeneca… dan wordt iedereen eerst afgezegd, beslist de minister dat het toch weer kan en dan zijn er niet genoeg afspraken ingepland. Dat voelt voor mij niet alsof we in een crisis zitten. Ik wil me er niet mee bemoeien, maar als ik zo de intensive care zou besturen… dat kán toch niet? Het lijkt net of ze de noodzaak niet voelen. Het RIVM bedoelt het allemaal hartstikke goed maar ze moeten wel iets anders in de wedstrijd zitten.”

Er is maar één doel, zeggen ziekenhuisdirecteur Ernst Kuipers en IC-arts Gommers op de veertiende verdieping van het Erasmus MC: zo snel mogelijk uit deze coronacrisis komen. Ze zitten alweer middenin een derde golf die ze zo graag hadden willen voorkomen. Ze doen een dringende oproep aan de politiek, en het RIVM, om nu heel snel alle 60-plussers te vaccineren. Vijf miljoen mensen in totaal. Zodat er nog maar heel weinig mensen in het ziekenhuis belanden met Covid-19 en de maatschappij weer van het slot kan.

Jullie zeggen: geef iedereen voorlopig één prik. Hoe gaat dat ons helpen?

Gommers: „Er zijn vijf miljoen 60-plussers. Van de patiënten die naar de ziekenhuizen komen, is 75 procent tussen 60 en 80 jaar. Uit een Schotse studie blijkt dat als je de eerste prik gezet hebt, je al 90 procent minder kans hebt om naar het ziekenhuis te gaan! Dát is het doel. Nederland heeft 1,7 miljoen mensen gevaccineerd, nu moeten we als een gek die mensen tussen de 60 en 80 jaar inenten, dat zijn er zo’n 3,5 miljoen. Als je de ziekenhuizen echt wilt ontlasten, moet je iedereen een eerste prik geven.”

Waarom houden politiek en RIVM volgens jullie vast aan die twee prikken?

Kuipers: „De oorspronkelijke studies zijn gebaseerd op twee keer vaccineren: een prik en dan nog een boost. Zo gaat dat altijd bij vaccins of medicijnen: je kijkt naar het onderzoek. Maar daarna ontstaat er in de praktijk ervaring en dan gebeurt het vaak dat je een halve dosis of een dubbele dosis gebruikt. Je moet die tweede prik wel geven, maar doe dat later.”

Gommers: „Bij ouderen bestaat het risico dat als je minder afweer hebt er dan mutaties van het virus komen als je te lang wacht met de tweede prik. Vanuit de virologie is daarom gezegd: hou je aan die tweede prik. Alleen, dát kan alleen als je voldoende vaccins hebt.”

Wat niet zo is. En er is haast.

Kuipers: „Het is crisis. Dus je moet iedere keer zoeken naar oplossingen, pragmatisch zijn. Je moet durven afwijken van de gebaande paden. Dat heeft het Verenigd Koninkrijk gedaan, nadat daar in december een compleet zorg-infarct dreigde. [De ambulances stonden in de file voor een paar Londense ziekenhuizen, red.] Noodgedwongen besloot de regering tot de een-prikstrategie. Dat blijkt buitengewoon effectief. Je moet die tweede prik uiteindelijk wel geven, maar richt je nu op de eerste.”

De Britten hebben in 100 dagen 25 miljoen mensen ingeënt. Het demissionaire kabinet vraagt hier weer advies aan de Gezondheidsraad. Gaat dat snel genoeg?

Gommers: „De ministers hebben informatie gekregen over de noodzaak om tempo te maken. De voorspellingen zijn dat we eind april op het randje van de ziekenhuiscapaciteit zitten. Ik zou die vraag nooit stellen aan de Gezondheidsraad, die gaan daar uitgebreid over nadenken. Deze crisis vraagt een andere aanpak.”

Aan wie moeten ze het dán vragen?

„Aan de acute zorg, de ziekenhuizen. Die hebben te maken met de crisis. De Gezondheidsraad heeft veel experts die goede adviezen geven. Maar ze staan toch een beetje buiten de crisis. Zij voelen niet de noodzaak van alledag waar wij mee te maken hebben.”

Lees ook dit interview: Diederik Gommers: ‘Als ik jongeren kan bereiken via Famke Louise, dan doe ik dat’

Kuipers: „De Gezondheidsraad kan het beoordelen. Maar als je weet dat de besmettingen en ziekenhuisopnames stijgen én het draagvlak voor maatregelen onder druk staat, het een week of twee tot drie duurt voordat een vaccin effect heeft, dan moet je niet drie weken op een advies wachten, maar snel een besluit nemen. Er liggen nieuwe Britse data die je vlot kunt beoordelen. We moeten hier deze week uitsluitsel over krijgen.”

OMT-lid Marc Bonten, microbioloog, zegt: je kunt de piek van eind april al niet meer voorkomen.

Kuipers: „Met respect voor Bonten, maar dat is een doelredenering. Wat je wil is dat die piek zo laag mogelijk blijft en dat het tempo waarin het daalt zo hoog mogelijk is. Dan zit je sneller weer op niveaus waarbij je de maatschappij open kan gooien. In april en mei hebben we nog aanzienlijke aantallen Covid-patiënten.”

Gommers: „Het gaat om die 3,5 miljoen mensen boven de 60 jaar die nog niet geprikt zijn. Als we komende maand meer vaccins hebben, moet je echt gas geven met alleen die eerste prik. Maar met het tempo van vorige week – een kleine 300.000 vaccinaties gezet – zijn er eind april net een miljoen mensen extra geprikt.”

De ziekenhuizen hebben aangeboden te helpen met prikken. Maar het RIVM zei tegen NRC: we hebben alleen artsen nodig die op GGD-locaties bijwerkingen in de gaten houden.

Kuipers: „Natuurlijk kunnen wij een dokter leveren voor een GGD-locatie die daar gaat staan wachten tot iemand niet helemaal lekker wordt. Maar dat helpt niet met het verhogen van het tempo. Als er straks meer vaccins zijn kunnen we personeel leveren voor de GGD-locaties, maar zelf vaccineren in de ziekenhuizen zou nog veel sneller gaan. We hebben 100 ziekenhuislocaties. Als je per locatie 10 prikstoelen hebt, en je doet 1 vaccinatie per 2 minuten, dan doe je er dertig per uur per stoel. Prik je van ’s ochtends 8 tot ’s avonds 20 uur, dan kom je op 360.000 prikken per dag. Als je dat zeven dagen in de week doet: 2.5 miljoen per week.”

Nog even over onze strategie: eerst zijn de oudste ouderen ingeënt. Was dat de goede volgorde?

Gommers: „Als intensivisten hadden wij nooit voor die strategie gekozen. Ik was begonnen bij de zestigers.”

Kuipers: „De keuze wordt bepaald door de vraag die je stelt. Als je vraagt: hoe beperken we de sterfte? Dan moet je de oudste ouderen inenten. Die afweging is prima verdedigbaar, maar dan moet je het wel snel doen. Want je weet dan dat de eerste miljoen vaccins geen enkele impact hebben op de druk op de ziekenhuizen. Als je vraagt: hoe voorkomen we dat mensen het virus overdragen en dat mensen in de ziekenhuizen komen, en zorgen we dat veel levensjaren worden gered? Dán moet je zestigers en zeventigers inenten.”

Gommers: „Het doel van die eerste ronde was dat mensen in verpleeghuizen hun leven weer konden oppakken. Dat is prima, maar we hebben het wel over een heel land dat in crisis is. Vanuit de IC had ik die keuze niet gemaakt. In sommige zorginstellingen zijn koks en administratiemedewerkers gevaccineerd. Ik vind dat wel een dingetje. Veel verpleegkundigen en artsen zijn nog niet ingeënt.”

En managers wel.

Gommers: „Ik ben ingeënt, als IC-arts. Maar Ernst nog niet hoor.”

Kuipers: „Wij krijgen nog steeds commentaar op onze oproep begin dit jaar om eerst de acute-zorgmedewerkers te vaccineren. Verpleegkundigen en artsen op de spoedeisende hulp en intensive care. Maar dan kom ik terug op mijn eerdere opmerking dat het crisis is. We waren volledig gericht op het beschikbaar houden van kritische zorgcapaciteit. Dat heeft ons ontzettend geholpen.”

Gommers: „In januari hadden wij nog mensen die lang thuis zaten. Nu niet meer.”

Kunnen jullie de lockdown nog aan je vrienden uitleggen?

Kuipers: „Ik heb vrienden die zes maanden geleden zeiden: ‘we snappen het allemaal’, die zeggen nu: ‘misschien moeten we het virus maar loslaten’. Dan zeg ik: dat kan, maar met 10 procent gevaccineerd en misschien 15 procent die Covid gehad heeft, is nog steeds 75 procent onbeschermd. In deze tijd van het jaar kan het hard gaan. Dan zou je accepteren dat je op het eind alsnog in een zorgcrisis komt, terwijl je een jaar bezig bent geweest en de vaccins binnenstromen.”

Gommers: „Kijk naar Brazilië en eerder ook Engeland. Daar werd het losgelaten, ze liepen uit de pas. De reactie in Engeland was: we gaan harder een strategie bedenken om hier zo snel mogelijk uit te komen. Ze zitten er wel streng in, ze hebben heel lang het onderwijs gesloten. Daar zit wel een hele goede strategie achter.”

Kuipers: „Het gemis van één IC-medewerker in een rooster, betekent dat je drie of vier bedden niet bemenst hebt. Dan heb je gelijk een probleem.”

Bekijk ook de vaccinatiecijfers: Zo gaat het nu met vaccineren

De bottleneck is al een jaar, naast de vaccinaties, de beperkte zorg-capaciteit. Hebben jullie dit jaar alles gedaan om die uit te breiden?

Kuipers: „Ja. In het verleden hadden wij gemiddeld een kleine 900 patiënten op IC tijdens piek, nu zitten we al maanden op 1.350 bedden en schalen we nu weer op naar 1.450. We houden er rekening mee dat we naar 1.700 moeten, al hopen we dat het niet gebeurt. ”

Gommers: „Maar Ernst, je hebt het over capaciteit. Omdat we anders werken, hebben we meer capaciteit gecreëerd, maar in personeel zijn we niet veel gegroeid. We zijn meer mensen gaan opleiden, maar het opleiden van een verpleegkundige duurt wel vier jaar, een IC-verpleegkundige nog langer. De mensen die we nu opleiden zien we pas over een paar jaar terug. We hebben ook geprobeerd oud-medewerkers terug te halen, maar dat heeft weinig opgebracht.”

Dat klinkt als een teleurstelling.

Kuipers: „Je kan niet veel meer in een jaar, dat is te kort. Zo’n opleiding gebeurt nu ook op IC’s waar de druk al hoog is. We moeten nadenken over het vervolg in het najaar. Covid zal terugkomen, we moeten in de waakstand blijven.”