Frank de Boer, de ‘blije bondscoach’ van Oranje, is nog altijd zoekende

Nederlands elftal Frank de Boer is een half jaar bondscoach van Oranje. De resultaten zijn niet indrukwekkend, zijn analyses niet steeds betrouwbaar. Waar staat zijn elftal?

Bondscoach Frank de Boer instrueert aanvaller Memphis Depay dinsdagavond tijdens de wedstrijd tegen Gibraltar.
Bondscoach Frank de Boer instrueert aanvaller Memphis Depay dinsdagavond tijdens de wedstrijd tegen Gibraltar. Foto Koen van Weel/ANP

Frank de Boer moet een beetje lachen. De vraag was of hij zijn baan eigenlijk wel leuk vindt. Sinds een half jaar bondscoach van het Nederlands elftal. Negen wedstrijden gespeeld, minder dan de helft gewonnen.

Kritische vragen, steeds weer. Over de opstelling, de spits die hij thuisliet, de oudere doelman die hij opriep. Steeds weer geconfronteerd ook met vragen over mensenrechten in Qatar. In het land van de duizenden dode arbeiders vierde De Boer een „betaalde voetbalvakantie” aan het einde van zijn spelerscarrière – nu probeert hij zich te kwalificeren voor het WK in Qatar. Netjes beantwoordt hij de vragen erover, maar ook ongemakkelijk. Niet zijn favoriete terrein.

Dus ja, is het nog wel een leuk vak? „Ja hoor. Kritiek kan ik goed van me afzetten. We weten wat we aan het doen zijn en wat ik aan het doen ben. Deze staf en spelersgroep zitten heel fijn in elkaar”, zegt De Boer. Korte stilte. Dan: „Hier zit een blije bondscoach.”

Even daarvoor had De Boer op het trainingsveld gestaan in Zeist. Hand onder de kin. Observerend, terwijl zijn assistenten de training leidden. Heel soms een kort praatje met één van zijn spelers. Nog tweeënhalve maand. Dan begint het EK voor het Nederlands elftal, tegen Oekraïne. Dan moet zijn team er staan. Tactisch, technisch, als hecht collectief.

De WK-kwalificatiewedstrijden van deze interlandperiode, tegen Turkije (4-2 verlies), Letland (2-0 winst) en Gibraltar (7-0 winst) waren een laatste echte test. Dat weet Frank de Boer ook. Wat ziet de bondscoach, als hij naar zijn team kijkt? Waar staat zijn Oranje?

Lees ook: Qatar is voor De Boer een ‘delicate kwestie’

De resultaten

Bosnië, Polen, Letland, Gibraltar. Vier overwinningen in negen wedstrijden onder Frank de Boer. Tegen Italië, Spanje en nog een keer Bosnië werd het gelijk, en Oranje verloor van Mexico en Turkije. Vooral die laatste nederlaag kwam hard aan. In een poule waarin alleen de groepswinnaar direct naar het WK gaat, moet Oranje als favoriet direct in de achtervolging.

De resultaten tonen: het lukt Oranje niet om in een flow te komen. Lastige term. Het gaat over vertrouwen en een goed gevoel in een team. Het begint in ieder geval altijd met goede resultaten en juist die zijn er niet structureel. Voordat De Boer de vervanger werd van Ronald Koeman, die naar FC Barcelona vertrok, had Oranje de finale van de Nations League gehaald en was het daarna zes wedstrijden ongeslagen in de EK-kwalificatie. Er was zelfs een keer gewonnen van Duitsland – ineens was Oranje een potentiële EK-winnaar.

Wat een contrast was dat met mislukte periodes onder Dick Advocaat, Danny Blind en Guus Hiddink. Symbolen werden zij voor het missen van het EK 2016 en het WK 2018. Koeman had de ploeg tot leven gewekt, oude patronen doorbroken, een winnend team neergezet. Dat gevoel is onder De Boer gekanteld, al speelt het Nederlands elftal echt niet altijd ondermaats. In de Nations League werd Italië (1-1) een keer bij vlagen overklast – De Boer dwong respect af van zijn Italiaanse collega-bondscoach.

Regelmatig gaat het ook mis. De Boer heeft het dan vaak over „pech”. Later blijkt dan meestal dat er meer aan de hand was. Turkije-uit: ongelukkige wedstrijd, zei De Boer na afloop. Verschillende spelers wezen direct op tactische fouten die ze hadden gemaakt. De Boer ging er later in mee.

Net na de 2-0 zege op Letland had De Boer „genoten” van zijn ploeg. Dat er niet meer was gescoord was „pech”. Pas later was hij kritischer. Oranje had meer „moeten scoren”, het resultaat was „niet goed genoeg”.

Het effect: het vertrouwen in de analyse van De Boer neemt af, media en supporters gaan zelf zoeken naar tactisch en technische fouten – ze zien een zoekende bondscoach.

Lees ook: deze NRC-reconstructie over de mislukte buitenlandse banen van Frank de Boer

De zoekende bondscoach

Van nature is het een zoekend vak, dat van bondscoach. De ploeg is niet vaak bij elkaar en in de tussentijd raken spelers bij hun clubs geblesseerd, uit vorm of krijgen ze een andere positie. De bondscoach moet erop inspelen en bovendien overtuigingskracht uitstralen als hij keuzes uitlegt. Juist dat lukt De Boer niet altijd, ook al staat hij voetbalinhoudelijk bekend als een tactisch sterke trainer.

Maar is Luuk de Jong nu pinchhitter of niet? Eerst zei de bondscoach dat hij De Jong in zijn selectie had verkozen boven de sterk presterende Wout Weghorst (VfL Wolfsburg), omdat hij niet twee dezelfde types nodig heeft. Eén pinchhitter, voor het openbreken van een lastige wedstrijd, was genoeg. Toch stond Luuk de Jong ineens in de basis tegen Letland, na het verlies tegen Turkije.

Een kritische vraag van NOS kapte De Boer af. „Matthijs [de Ligt] kan ook pinchhitter zijn”, zei hij nog voordat de vraag was afgemaakt. De Jong had tegen Letland een heel ándere taak, zei De Boer. Hij moest twee verdedigers bezighouden zodat spelers om hem heen – Memphis Depay, Steven Berghuis, Davy Klaassen – voor gevaar konden zorgen. Géén pinchhitter dus.

En hoe zat het met de rechtsback? Tegen Turkije was dat Kenny Tete, die lange tijd nauwelijks had gespeeld bij Oranje. Tegen Letland begon Denzel Dumfries weer, zoals vaker. De logica volgens De Boer? Hij had Tete eerst gekozen vanwege zijn „verdedigende zekerheid”. Maar óók vanwege zijn „snelheid”. Die heeft Dumfries toch ook? Jawel, zei De Boer, maar Tete gebruikt die snelheid minder om aanvallend op te komen.

En dan is er nog het koningskoppel: Depay in de spits, Georginio Wijnaldum kort erachter. In de periode-Koeman maakten ze samen bijna driekwart van de Oranjegoals. Ze bloeiden op, straalden plezier uit, gaven het Nederlands elftal een bijna onoverwinnelijk gevoel.

Frank de Boer verwees er ook naar, toen hij uitlegde waarom hij tegen Turkije met Depay en Wijnaldum op hun vertrouwde posities begon. Maar ze speelden die wedstrijd allebei ongelukkig. Gebeurde onder Koeman ook weleens. Maar zie: De Boer haalde het koppel direct uit elkaar. Tegen Letland stond Depay linksbuiten, Wijnaldum werd verdedigende middenvelder. Ze waren er niet blij mee en lieten dat zichtbaar blijken.

Ronald Koeman was in zijn begintijd soms ook zoekende. Maar hij vond zijn ideale opstelling, vaste patronen en bleef daar grotendeels aan vasthouden. Bovendien had Koeman de tijd om te bouwen en te experimenteren.

Die tijd is voor De Boer voorbij – het EK is te dichtbij.

Vragen over hechtheid

Ze schreeuwen en juichen bij elk raak schot, het groepje van Frenkie de Jong, Donny van de Beek, Donyell Malen en Kenny Tete. Geheven vuisten naar de andere groepjes die een afwerkoefening doen op het trainingsveld in Zeist. „Ja, ja, we horen jullie wel”, klinkt het quasi-geërgerd vanaf de andere kant. ‘Team-Frenkie’ wint, blijkt als de assistenten de scores hebben opgeteld. Ze omhelzen elkaar, poseren lachend voor fotografen.

Jongens die een partijtje willen winnen. Er wordt gelachen, het ziet er ontspannen uit, een dag voor de wedstrijd tegen Gibraltar. Toch zijn er vragen over de hechtheid van dit Nederlands elftal. De Telegraaf schreef dat de spelers zich minder comfortabel voelen dan onder Ronald Koeman, Hugo Borst zette in zijn AD-column vraagtekens bij de autoriteit van De Boer. Dat was bij zijn buitenlandse clubs Internazionale, Crystal Palace en Atlanta United ook een probleem, bleek eerder uit een reconstructie van NRC.

Voor iedereen zichtbaar was de irritatie van Wijnaldum en Depay nadat ze werden gewisseld tegen Letland. Wijnaldum die boos zijn aanvoerdersband afstroopt, Depay die tegen een waterbidon schopt en demonstratief gooit met de tape die rond zijn sokken zat.

De Boer wilde er niet veel over kwijt. Vond hij wel goed, dat spelers niet gewisseld willen worden. Oud-international Rafael van der Vaart was op televisie in Studio Voetbal kritisch. „Wijnaldum was toch nooit boos geworden onder Koeman, dat had hij niet gedurfd”, zei hij. Theo Janssen, ook oud-international en speler van Ajax in de periode-De Boer, vond dat deze bondscoach Oranje „niet beter” heeft gemaakt. Janssen vond De Boer ook niet zo’n goede coach. Wedstrijdbesprekingen waren soms lastig te volgen. Beide oud-spelers missen „energie” bij het Nederlands elftal.

Natuurlijke leider ontbreekt

Met Virgil van Dijk mist Oranje zijn natuurlijke leider. De verdediger van Liverpool is geblesseerd, al maanden. Hij belde vorige week nog digitaal in bij een bespreking. Zijn ploeggenoten vonden hem er energiek uitzien, Van Dijk hoopt het EK nog te halen, maar die kans is klein. Wijnaldum is nu aanvoerder. Hij ligt goed in de groep, maar is niet het type motiverende leider in het veld. Dat hij niet meer zeker is van zijn favoriete positie helpt niet – voor zijn geërgerde reactie na de wissel moest hij zich publiekelijk verontschuldigen.

Het zijn details die gevolgen kunnen hebben voor de sfeer. Voor het EK heeft het Nederlands elftal nog twee oefenwedstrijden, meer niet. Veel tijd om een hechte groep te smeden is er niet, erkende De Boer. Het was hem deze week niet gelukt om sociale activiteiten te organiseren, om aan teambuilding te doen. Drie wedstrijden, veel reizen, tactisch trainen, er bleef nauwelijks tijd over.

De Boer weet hoe belangrijk groepsgevoel is. Bij het vorige EK waaraan het Nederlands elftal meedeed, in 2012, waren er ontevreden spelers die de sfeer verpestten en ontstonden groepjes die slecht met elkaar communiceerden. Elke bondscoach wil dat voorkomen. Zéker een bondscoach die de onzekerheid nog moet overwinnen, die de vergelijking met Ronald Koeman nog niet heeft afgeschud.

„We hebben nu niet meer kunnen doen dan de sfeer goed houden. Maar dat doen de jongens onderling al”, zei De Boer. Is het dan niet zijn taak, als bondscoach, om een hechte groep te smeden? De Boer glimlachte. „Als het niet goed is, dan wordt het mijn taak.”

Toevoeging (3 maart 2021): later bleek dat Blind niet was uitgevallen vanwege een knie- maar een enkelblessure.