Verwarring om een Arabier

In 2021 is het 200 jaar geleden dat Napoleon Bonaparte overleed. belicht de keizer en zijn wereld. Deze aflevering: zijn paard Marengo was overal bij – of toch niet?

Vorige week begon het proces tegen verondersteld Mocro-maffiabaas Ridouan Taghi en nu zijn Napoleonkenners in de war. Overal gaat het namelijk over ‘Marengo’, de codenaam die het OM aan het dossier rondom Taghi heeft gegeven. Justitie liet zich inspireren door een kledingstof, maar voor wie geïnteresseerd is in de Corsicaanse keizer roept de naam Marengo héél andere associaties op: met een beroemde veldslag bij de plaats Marengo in Italië (14 juni 1800) én vooral met de Arabier Marengo, Napoleons favoriete paard.

Het skelet van Marengo staat in het National Army Museum in Londen. Daar wordt vermeld dat deze viervoeter Napoleon vergezelde op veel van zijn belangrijke campagnes tussen 1800 en 1815. Na de door Napoleon verloren slag bij Waterloo verscheepten de Engelsen het paard als oorlogsbuit naar hun kant van het Kanaal, waar het een aantal keer tentoongesteld werd. Marengo overleed in 1831 en na de nodige omzwervingen kwam zijn opgezette skelet in het Londense museum terecht.

Er is helaas één klein probleempje met Marengo. Napoleon heeft nooit een paard gehad met die naam. En binnen zijn stallen is er geen enkel rijdier geweest dat bij zoveel campagnes betrokken is geweest als van de Londense Marengo werd beweerd: die zou in Egypte, Italië, Oostenrijk, Rusland en bij Waterloo zijn geweest. Wie de ooggetuigenverslagen van deze veldtochten leest, weet dat dit onmogelijk is. Daarin gaat het over paarden met namen als Ali, Cirus, Ingénu, Tauris en Vizir.

Historica Jill Hamilton zocht de casus tot op de bodem uit publiceerde er in 2010 het boek Marengo: The Myth of Napoleon’s Horse over. Alle paarden in de stallen van Napoleon zijn met naam en nummer terug te vinden in Le Registre d’orde du Grand Ecuyer en Le Registre du Contrôle de l’Equipage de Selle, maar daarin komt de naam Marengo niet één keer voor.

Het verhaal wil dat het paard op het slagveld was buitgemaakt tijdens de Egyptische veldtocht in 1799. Napoleon had een voorkeur voor Arabieren, omdat ze niet te hoog waren en over uitzonderlijk veel uithoudingsvermorgen beschikten. De keizer was een weinig gracieuze ruiter, maar hij kon uren achter elkaar in het zadel zitten en reed als een duivel, waardoor hij veel rijdieren nodig had.

Als het klopt dat de grijze Arabier (niet wit, zoals op alle schilderijen) in 1799 al een paar jaar oud was, ligt het niet voor de hand dat hij een jaar vóór de slag bij Marengo naar Marengo was genoemd. Logischer is het dat het paard dat Napoleon uit Egypte meenam Ali was, een jong dier dat hij cadeau kreeg van een plaatselijke notabele. Deze Arabier komt wel in tal van bronnen voor.

Hamilton houdt het erop dat Ali Napoleons favoriete paard was (die overigens ook niet op alle veldtochten meeging) en dat Marengo óf Ali’s bijnaam was óf dat hij die naam pas kreeg toen hij in Engeland werd ingezet als toeristenattractie. Die laatste optie lijkt het meest waarschijnlijk.