Opinie

Protectionisme geeft geen pas in een pandemie

VACCINS

Commentaar

Naarmate de pandemie langer duurt en de kosten in levens en welzijn almaar stijgen, neemt het internationale gevecht om het nog steeds schaarse vaccin bedenkelijke vormen aan. Voorkomen moet worden dat de conflicten schade aanrichten die de last van de pandemie nodeloos vergroten.

Toen de pandemie begon, had je in een naïeve opwelling nog kunnen denken dat een mondiaal probleem dat geen grenzen in acht neemt zou leiden tot een mondiale aanpak. Alle landen werden immers overvallen door dezelfde vijand en de pandemie is pas voorbij als het virus in alle landen is uitgedoofd. Al vrij snel werd duidelijk dat de pandemie niet de weg zou wijzen naar een nieuwe, rechtvaardigere wereldorde, maar juist het nationalisme aanwakkerde.

Rijke landen hebben vorig jaar op grote schaal vaccins, die toen nog in ontwikkeling waren, opgekocht bij verschillende fabrikanten. Omdat onduidelijk was welk vaccin zou werken, dekten landen zich in met meerdere dosis per burger. Arme landen hadden daar simpelweg de middelen niet voor en moeten wachten totdat welvarende landen zijn bediend, hun bevolking is ingeënt en ze overtollige vaccins kunnen doorschuiven. China probeert zich nu als redder van arme landen te profileren, maar zijn vaccindiplomatie is grotendeels propaganda. Het Westen heeft met de WHO een vaccin-inkoopcentrale voor arme landen opgericht, genaamd Covax. De eerste Covax-vaccins vinden hun weg naar Afrika, maar het gaat tergend langzaam.

Naast het grote ongelijke gevecht tussen rijk en arm, raakten ook rijke landen onderling slaags. De Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk hebben hun geld onder andere gezet op het veelbesproken Oxford-vaccin van het Brits-Zweedse AstraZeneca. Terwijl de Britten full speed vaccineren, groeit in Europa al maanden de frustratie omdat AstraZeneca veel minder levert dan beloofd. Terwijl het Verenigd Koninkrijk 47 procent van de bevolking één keer heeft geprikt, ligt het gemiddelde in de EU op 14 procent.

De Britse voorsprong steekt extra omdat in de EU vaccins geproduceerd worden voor de export – onder andere naar het Verenigd Koninkrijk. De EU exporteerde méér vaccins (70 miljoen) dan er tot nu toe in de EU zijn gezet (66 miljoen). Er gingen 21 miljoen vaccins naar het VK, maar er kwam er niet één in omgekeerde richting. Om sterker te staan in gesprekken met landen en bedrijven die in de EU produceren maar hun leveringen aan de EU niet nakomen tuigde de Europese Commissie een mechanisme op dat voorziet in een exportverbod als er geen sprake is van ‘wederkerigheid’.

Brussel en Londen zijn al dagen in gesprek op het hoogste niveau om tot een schikking te komen zodat de EU het nieuwe wapen niet hoeft te trekken.

Protectionisme leidt niet tot meer vaccins. Exportverboden zijn in een industrie met een internationaal vertakte productieketen zoals de farmacie een recept voor fricties en nog tragere leveringen. Bovendien leidt een exportverbod al snel tot escalatie. Het is ook belangrijk om iets verder te kijken dan de zomervakantie. De mondiale vaccinproductieketen is ook in de toekomst onmisbaar. De kans is groot dat deze uitbraak nog lang vaccins zal eisen om nieuwe varianten het hoofd te bieden; virologen gaan ervan uit dat deze uitbraak niet de laatste was. Er is maar één manier voor EU en VK om uit de impasse te raken: onderhandelen. Een intacte productieketen is de beste garantie op snelle leveringen in de EU en onontbeerlijk voor de immense operatie die nodig is in landen met lage inkomens.