Necrologie

Regisseur met tedere liefde voor cinema, acteurs en jazz

Bertrand Tavernier 1941-2021 Historische films maakte hij het liefst. Maatschappelijk betrokken was hij altijd. Met ‘Round Midnight’ maakte Bertrand Tavernier een van de beste jazzfilms ooit.

Bertrand Tavernier in 2015 in Venetië met de Gouden Leeuw voor zijn oeuvre.
Bertrand Tavernier in 2015 in Venetië met de Gouden Leeuw voor zijn oeuvre. Foto AP

De Franse filmmaker Bertrand Tavernier is donderdag 25 maart overleden, hij werd 79. Tavernier laat een zeer divers oeuvre na, met zo’n dertig speelfilms, een aantal documentaires en een paar boeken over de Amerikaanse cinema, waarvan hij een groot liefhebber was.

De in 1941 in Lyon geboren enthousiaste cinefiel zette zijn eerste schreden op het filmpad als assistent van de legendarische Franse regisseur Jean-Pierre Melville. Alvorens zelf de camera ter hand te nemen, was hij enkele jaren actief als publiciteitsman van nouvelle vague-regisseurs, onder wie Jean-Luc Godard.

Tavernier debuteerde in 1974 met de memorabele Simenon-verfilming L’horloger de Saint-Paul, zijn eerste film met Philippe Noiret, de acteur met wie hij veel samenwerkte. Dat leverde uitstekende films op als Coup de torchon, Que la fête commence en Le juge et l’assassin. Alle drie zijn historische films, een genre waarin hij goed gedijde. Ook Gouden Palm-winnaar Un dimanche à la campagne, een van zijn beste films, is een kostuumdrama. Hierin mijmert een kunstenaar aan het eind van zijn leven over gemiste kansen. Zo liet hij de ‘nieuwlichterij’ van de Impressionisten aan zich voorbijgaan. Het levert een film op waarin melancholie de grondtoon is, zoals wel vaker bij Tavernier. Ook ouderdom speelt daarbij een rol, wat hij ‘de geur van de dood’ noemde. Zo speelde Dirk Bogarde zijn laatste rol in Taverniers Daddy Nostalgie, als aan de Côte d’Azur wonende gepensioneerde Brit met hartklachten.

Lees ook: Tavernier staat met zijn neus bovenop de Franse cinema

Tavernier bezag zijn personages altijd met tederheid. Ook maatschappelijke betrokkenheid was hem niet vreemd. Zo draait Ça commence aujourd’hui om een idealistische onderwijzer die stuit op verwaarlozing, armoede en ongelijkheid. Zijn pogingen het lot van zijn leerlingen te verbeteren stuit op cynisme van instanties: „We kunnen ons niet met iedereen bezighouden.” In Le juge et l’assassin draait het om de vraag wie verantwoordelijk is voor de daden van een seriemoordenaar: het individu of de maatschappij.

Naast de Amerikaanse cinema had Tavernier een voorliefde voor jazz en blues, wat één van de beste jazzfilms aller tijden opleverde: Round Midnight, met een fraaie hoofdrol voor tenorsaxofonist Dexter Gordon als getroebleerde Amerikaanse muzikant die in Parijs woont. Daar wordt hij niet racistisch bejegend en sluit hij vriendschap met een jongere bewonderaar - in wie trekken van Tavernier te herkennen zijn.

Zijn bewondering voor de klassieke Franse cinema leidde tot zijn zwanenzang, het prachtige persoonlijke document Voyage à travers le cinéma français (2017). Zijn filmliefde spatte nog één keer van het scherm.