Opinie

Lessen uit 10 jaar wijkverbetering

Een goed bestuur met betrokken bewoners begint bij een transparante gemeente, bepleiten Ido Smits, Ursul Schaap en Koen Stapelbroek uit Charlois. Ook Rotterdam-Zuid beschikt over grote talenten, veel deskundigheid en ervaring, zeggen ze.

Illustratie Stella Smienk

De gemeente Rotterdam zoekt naar nieuwe manieren om bewoners bij haar plannen te betrekken. Wijk aan Zet, noemt de gemeente dat. De Stichting Charlois aan de Vliet werkt al tien jaar samen met de gemeente aan een betere wijk in het gebied van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ). Daaruit hebben wij een aantal lessen kunnen trekken over goed bestuur.

Laten we het ten eerste omdraaien: de gemeente moet zélf meer participeren, om bewoners te betrekken. Wees als gemeente transparant over gemeentelijke plannen en ambities; dat maakt inbreng van bewoners makkelijker en vergroot de efficiency van gemeentelijke dienstverlening. Benut ook de talenten van de wijkbewoners en schuif aanbestedingsprocedures soms terzijde.

Een voorbeeld van het gebrek aan (interne) transparantie. Eind vorig jaar maakte het gemeentebestuur een aantal ‘wijkverrijkers’ bekend: projecten om initiatieven van bewoners en ondernemers voor wijkverbetering met soms veel geld te realiseren. De burgers en ambtenaren op Zuid zelf bleken er vooraf niets over gehoord te hebben. Van de huidige achttien projecten liggen er zo’n twaalf in rijke wijken op de Noordoever. Slechts drie zijn er op Zuid (IJsselmonde en twee in Pernis), terwijl door de gemeente goedgekeurde initiatieven klaarliggen in Oud-Charlois.

Een ander voorbeeld. De stad moet vriendelijker worden voor voetgangers, fietsers én het milieu. De gemeente heeft de Pleinweg in de richting van de Maastunnel daarom vorig jaar als experiment afgesloten voor een betere luchtkwaliteit. Het gevolg is dat een andere route naar de Maastunnel zwaarder is belast: de zeven rijstroken brede Dorpsweg tussen Oud-Charlois en Carnisse komt dagelijks vast te staan. Gevolg: meer sluipverkeer in deze kinderrijke en arme wijken, terwijl de Dorpsweg juist autoluw moet worden.

De gemeente heeft alleen geen ambtenaren beschikbaar om de verkeersdata te onderzoeken. Deskundige bewoners bieden aan om het zelf te doen, maar we krijgen de data niet. Als bewoners hebben we zelf ook een plan gemaakt om de wijk vriendelijker te maken voor voetgangers en fietsers. Ambtenaren zijn verrast omdat de bereikbaarheid in het plan uitstekend blijft. Maar de verkeersdienst van de gemeente heeft geen capaciteit om ons plan uit te werken.

Lees het artikel Geef wijkdemocratie een vuist!

Om bewonersparticipatie te vergroten, zou verder de gemeentelijke informatievoorziening veel beter kunnen. Wie nu een document zoekt, moet in ingewikkelde gemeentelijke systemen de juiste informatie zoeken. Wij pleiten voor een gemeentelijke website die per straat nauwkeurig aangeeft wat er gebeurt en wat dat kost, wat de plannen zijn en welke ambtenaren daarover gaan. Een soort Google Maps voor wijkverbetering! Zo kunnen bewoners gemakkelijk zien wat de plannen zijn en of ze er iets aan kunnen en willen bijdragen.

Als de gemeente meer samenwerkt met bewoners neemt de efficiency van de gemeente toe. De afgelopen tien jaar hebben we veel ambtenaren leren kennen die Rotterdam-Zuid vooral uit rapporten kennen. Bewoners weten vaak beter wat nodig is dan de ambtenaren die met een zak geld een straat ‘overnemen’ om hun eigen ideeën te realiseren.

Soms voert de gemeente daardoor ook plannen uit waarop niemand zit te wachten. Om dat te voorkomen, hebben we met bewoners van onze straat én de gemeente in 2013 een visie (zie www.boergoensevliet.nl) opgesteld, zonder dat er geld was. Dan zou het later eventueel beschikbare gemeentelijke geld beter kunnen worden besteed. Dat is doelmatiger dan de omgekeerde, gebruikelijke volgorde van eerst geld en daarna pas de plannen.

Aanbestedingen kunnen ook een belemmering zijn voor participatie. Een wijkbewoner die ook de ontwerper van een beeldbepalende brug in Rotterdam is, maakte gratis een ontwerp voor de vernieuwing van een schoolplein in zijn buurt. Leerlingen en docenten waren dolenthousiast, maar het mocht niet worden uitgevoerd vanwege aanbestedingsregels. Dat demotiveert. Schuif knellende regels soms terzijde. Wees creatief en laat de kracht van de buurt zien. Maak een systeem waarmee bewoners zichzelf kunnen aanmelden; ook de NPRZ-wijken beschikken over grote talenten, veel deskundigheid en ervaring.

Een andere belangrijke stap is om een premie op actie zetten. Dit betekent dat de bewoners of de partijen die een initiatief in de praktijk brengen, beloond worden voor hun actie. Nu leert de praktijk maar al te vaak dat de overheid zich terugtrekt zodra bewoners actief worden. Speciale aandacht verdienen de actieve eenlingen die zich willen inzetten waar sociaal-maatschappelijke achterstanden het grootst zijn.

Tot slot nog dit. Wij hebben recent met professionals een nieuwe visie ontworpen voor de Boergoensevliet. Dat ontwerp kost de gemeente niets. Onze visie past feilloos in alle stedelijke visies. De ambtenaren vinden de kwaliteit van ons plan hoog. Maar de gemeente heeft geen ambtelijke uren en budget om dit gratis plan verder uit te werken en de participatie te faciliteren. We staan klaar om de ‘verrijkers’ van het college met koffie op Zuid te ontvangen! We komen ook graag naar de Coolsingel.

Ido Smits, Ursul Schaap en Koen Stapelbroek bestuur Stichting Charlois aan de Vliet