Hoe een foto de formatie op z’n kop zet

Formatiecrisis Toen ANP-fotograaf Bart Maat de foto van Ollongren verstuurde, zag hij ineens leesbare letters. Een politieke crisisdag volgde.

Kajsa Ollongren (D66) donderdagochtend op het Binnenhof.
Kajsa Ollongren (D66) donderdagochtend op het Binnenhof. Foto Bart Maat/ANP

ANP-fotograaf Bart Maat stond donderdagochtend te wachten op Mark Rutte (VVD), toen verkenner Kajsa Ollongren (D66) plotseling met spoed het Tweede Kamergebouw verliet. Maat vond dat gek. „Ze had haast. Capuchon en mondkapje op.” De fotograaf stond achter een dranghek op „behoorlijke afstand” van Ollongren. Pas toen hij een kwartier later zijn beelden naar het ANP verstuurde, vielen hem de leesbare letters op de papieren onder haar arm op. Er stond ‘functie elders’ voor CDA’er Pieter Omtzigt en ook ‘linkse partijen houden elkaar niet echt vast’.

Lees ook de analyse: Opnieuw beginnen, met diepe argwaan

Collega’s van de parlementaire redactie en ANP-hoofdredacteur Freek Staps werden erbij gehaald. Zij besloten tot een persalarm – een bericht waarmee het ANP journalisten wijst op groot nieuws. Er was er die ochtend al één verstuurd om 9.21 uur – ‘Kajsa Ollongren positief getest op coronavirus’. Om 11.26 uur volgde: ‘Aantekeningen van verkenner Ollongren zichtbaar op ANP-foto’.

Bij het ANP blurren ze weleens elementen op foto’s, zegt Staps. Vorige week nog maakten ze het paspoortnummer van demissionair minister Hugo de Jonge (CDA) onleesbaar, toen die wilde gaan stemmen met een ongeldig document. „Dat is heel persoonlijke informatie. Informatie die niets bijdraagt aan het beeld.” Maar dit, zegt Staps, „is journalistiek relevante informatie”. Kort daarop verspreidde het ANP ook de leesbare tekst zelf.

Vaker notities via foto’s uitgelekt

Het overkwam ook Donald Trump eind 2019. Op persfoto’s werden zijn aantekeningen voor een persconferentie leesbaar. In opvallend vette letters stond er: „I want nothing. I want nothing. I want no quid pro quo.” In de dagen die volgden werden er liedjes en memes van zijn teksten gemaakt.

De aantekeningen die president Donald Trump in zijn hand had. Foto JIM LO SCALZO/EPA

Groter waren de gevolgen voor het hoofd van de Britse antiterreurdienst Bob Quick. In 2009 was hij met de leesbare details van een geheime operatie onder zijn arm Downing Street binnengestapt. Quick legde daarna zijn functie neer.

Vier jaar geleden stapte GroenLinks-Kamerlid Bram van Ojik na de formatieonderhandelingen het Binnenhof op, met eveneens leesbare documenten onder zijn arm. Ook toen was het fotograaf Bart Maat die de foto maakte – en ook toen ging het om een „toevalstreffer”, zegt hij nu. „Ik ben niet iemand die jaagt op papierwerk. Bij Bram van Ojik had ik de tekst – tot De Telegraaf erover schreef – helemaal niet gezien.”

Bram van Ojik, vier jaar geleden op het Binnenhof. Foto Bart Maat/ANP

Regels voor fotografen

Dat Ollongren met haar papieren buiten rondliep is overigens een belangrijk detail. In de gebouwen van de Tweede Kamer is het „verboden” om leesbare opnamen te maken van documenten, telefoons of tablets van Kamerleden, bewindspersonen en ambtenaren, zo schrijven de ‘opnamerichtlijnen’ van de Tweede Kamer voor. Flitsen is niet toegestaan en je als fotograaf begeven in de „spreek- en kijklijn” van Kamerleden en bewindslieden evenmin.

Luister ook: Zo zien fotografen het Binnenhof

Het overtreden van die regels blijft niet zonder gevolgen. Martijn Beekman moest een aantal jaar geleden voor het AD de Algemene Beschouwingen fotograferen – hij had net een „mooie nieuwe telelens” vertelde hij vorig jaar in NRC-podcast Haagse Zaken. „Vanaf de publieke tribune heb ik toen het spiekbriefje van Wilders gefotografeerd.” Daarop stonden aantekeningen over vluchtelingen en wat Wilders daarover wilde zeggen. Beekman werd voor die overtreding een maand geschorst. „Als iets niet mag is het een reproductie maken van de bureautjes van Kamerleden. Je mag niet fotograferen wat ze op hun iPad hebben, ook al spelen ze Patience.”

Argwaan bij hernieuwd begin formatiegesprekken pagina 2-3