Nieuwe leider Georginio Wijnaldum kan Oranje niet op sleeptouw nemen in Turkije

WK-kwalificatie Het Nederlands elftal begon de kwalificatie voor het WK van 2022 met een pijnlijke nederlaag in Turkije: 4-2. De ploeg zoekt leiderschap, zonder de geblesseerde Virgil van Dijk.

Georginio Wijnaldum reageert gelaten op een treffer van de Turkse ploeg tegen Oranje.
Georginio Wijnaldum reageert gelaten op een treffer van de Turkse ploeg tegen Oranje. Foto Maurice van Steen/ANP

Na een uur voetbal gebaart Georginio Wijnaldum naar de scheidsrechter. Geen overtreding? Alwéér niet? Tekenend voor de onmacht van Oranje, dat toen al met 3-0 achter stond tegen Turkije en bijna zeker wist dat de eerste kwalificatiewedstrijd voor het WK in Qatar verloren zou gaan. Het werd nog heel even spannend door goals van Davy Klaassen en Luuk de Jong, maar het was onvoldoende: 4-2.

Het brengt pijnlijke herinneringen boven. Herinneringen aan de mislukte kwalificatiereeksen voor het EK 2016 en het WK 2018 waarvan Oranje afstand genomen dacht te hebben. Het Nederlands elftal had goede moed verzameld door een finaleplaats in het oefentoernooi om de Nations League (2019) en leek op topsterkte te komen voor het EK in juni. Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt, Memphis Depay, Georginio Wijnaldum – topspelers die wekelijks basisspeler zijn bij Europese topclubs. Het vertrouwen was groot.

Slordigheid

Nu is de angst terug. Ineens was er slapheid. Slordigheid. Vergezeld door wat pech. Burak Yilmaz die na een kwartier scoort uit een van richting veranderd schot – nét nadat Turkije hands maakt in het eigen strafschopgebied, maar Oranje geen penalty krijgt. Even later een penalty voor Turkije, redelijk makkelijk gegeven, nadat Donyell Malen aan de verkeerde kant dekt en een duwtje geeft. Vlak voor rust een kopbal van De Ligt die over de doellijn lijkt, maar niet wordt geteld. Vlak ná rust valt het eerste schot van Turkije alweer binnen. De videoscheidsrechter ontbreekt deze kwalificatiereeks, je vraagt je af hoe het was afgelopen met digitale inmenging.

Het is nog vroeg in de kwalificatie, maar in een poule van zes landen kan een nederlaag grote gevolgen hebben. Alleen de groepswinnaar gaat direct naar het WK in Qatar. Het roept ook de vraag op wie het team op sleeptouw neemt bij tegenslag. Deze week volgen nog WK-kwalificatiewedstrijden tegen Letland (zaterdag) en Gibraltar (volgende week dinsdag). Daarna komt het EK snel dichterbij.

„Heel vervelend”, vond Georginio Wijnaldum het. Dat de spelers van het Nederlands elftal elkaar al maanden niet hadden gezien, niet konden trainen, geen automatismen konden inslijpen. Door corona. Nu Virgil van Dijk, de natuurlijke leider van deze generatie Oranjespelers, geblesseerd is kijkt iedereen naar Wijnaldum. Ook hij is een leider van dit team. Ondanks de nederlaag liet hij het deze week zien. Hij motiveert tegen Turkije in het veld, gebaart zijn medespelers naar voren om druk te zetten, is eerste aanspreekpunt in het veld van bondscoach Frank de Boer. Buiten het veld staat hij – bij afwezigheid van Virgil van Dijk – vaak de pers te woord. Ook daar liet hij zich deze week gelden.

Protest

Een verslaggever van ESPN vroeg of de Oranjespelers een concreet gebaar konden maken als protest tegen de erbarmelijke mensenrechten in Qatar, waar duizenden arbeiders overleden bij de bouw van WK-faciliteiten. Net als afgelopen zomer, zei de journalist, toen de spelers zich fel hadden uitgesproken in het racismedebat. Wijnaldum had toen gezegd dat hij van het veld zou stappen bij racistische spreekkoren. Kon hij nu ook iets doen voor de arbeiders in Qatar?

Georginio Wijnaldum wil opheldering van scheidsrechter Michael Oliver. Foto Maurice van Steen/ANP

Wijnaldum dacht even na en vroeg aan het einde van de persconferentie het woord. Wat de verslaggever deed wordt in het racismedebat een ‘whataboutisme’ genoemd. Wijnaldum legde het uit: het kwam op hem over alsof hij zich niet mocht uitspreken over racisme als hij óók niet bereid was iets te doen aan de situatie van de gastarbeiders. Hij zei tegen de verslaggever: „Begrijp je wel wat je doet eigenlijk? Eigenlijk zeg je: als iemand racistisch is naar een bruin persoon mag je niet voor jezelf opkomen, want je gaat wel voetballen in Qatar. Dat is heel fout.” Het is precies de reden dat mensen zich vaak niet uitspreken tegen racisme, zei Wijnaldum. Dat hij het wél deed laat boven alles zien dat hij de idealen van zijn team uitdraagt.

Leiderschap, zegt basketballegende Michael Jordan in de Netflix-documentaire The Last Dance, komt met de jaren. Jordan is één van de beroemdste leiders in de sportgeschiedenis. Toen hij jong was, vertelt Jordan, wilde hij vooral het goede voorbeeld geven. Harder trainen dan zijn teamgenoten, álles doen om te winnen. Zijn beroemde motiverende leiderschap kwam later pas.

Lees ook: De nieuwe orde van Oranje houdt Nederland een spiegel voor

Zo is het met Wijnaldum ook gegaan, denkt zijn voormalig coach Mario Been, die hem tussen 2009 en 2011 meemaakte bij Feyenoord. „Georginio was toen nog jong, dan is het lastig om je als leider te manifesteren. Hij was wel dagelijks bezig het maximale uit zichzelf te halen. Op die manier was hij inspirerend voor die andere gasten”, vertelt Been.

Tijdens een nogal donker begin van de WK-kwalificatie is dat leiderschap een lichtpunt, dat moet ook Frank de Boer – die goedkeurend toekeek hoe Wijnaldum sprak bij de persconferentie – hebben gezien.

Voldoende was het niet en in het veld ook niet steeds zichtbaar. Toen Oranje richting een pijnlijk verlies strompelde waren het invallers Klaassen en De Jong die de ploeg op sleeptouw namen – niet Wijnaldum. Na afloop was Wijnaldum streng voor zijn ploeg. De Turken hadden liever willen winnen, constateerde hij. De belichaming daarvan was Yilmaz – drie goals, waaronder een spectaculaire vrije trap. De Turkse spits van 35 jaar liet zich zien als ware leider.