Reportage

Qatar is voor bondscoach De Boer een ‘delicate kwestie’

Nederlands elftal Voor Oranje begint woensdag in Turkije de kwalificatie voor het WK 2022 in Qatar. Bij bondscoach Frank de Boer brengt het herinneringen boven aan de jaren dat hij in de Qatarese competitie voetbalde.

Frank de Boer eerder dit jaar tijdens een persconferentie van het Nederlands elftal.
Frank de Boer eerder dit jaar tijdens een persconferentie van het Nederlands elftal. Foto Koen van Weel / ANP

Toen bondscoach Frank de Boer in Qatar voetbalde moest hij zijn paspoort inleveren. Hij kon het land niet verlaten zonder toestemming van zijn werkgever, vertelde hij dinsdag tijdens een persconferentie. Hij zag het als een „betaalde voetbalvakantie”, had gezien dat sterren zoals Josep Guardiola, Gabriel Batistuta en Stefan Effenberg er speelden en besloot er naartoe te gaan met zijn broer Ronald.

„In de mensenrechten had ik me niet verdiept”, zei De Boer. Pas tegen het einde van zijn tijd in Qatar (2004-2006) had hij „dingen gezien waar je vraagtekens bij kunt zetten”. Hij had een werkster uit Indonesië. Zij was, zoals alle gastarbeiders in de woestijnstaat, ‘eigendom’ van haar werkgever – de ‘sponsor’. Ze mocht het land niet uit en niet zomaar wisselen van werkgever. Dat is onderdeel van het ‘kafala-systeem’, dat door mensenrechtenorganisaties wordt omschreven als moderne slavernij. De Boer: „De Qatarese ‘sponsor’ was niet makkelijk voor die vrouw. Die had haar in zijn macht. Die verhouding was heel scheef. Uiteindelijk kreeg ze haar paspoort terug, maar wel met een paar blauwe ogen.”

Het liefste had het Nederlands elftal nooit in Qatar gespeeld. Toch probeert het team van bondscoach Frank de Boer zich vanaf deze woensdag te kwalificeren voor het WK, eind volgend jaar in de woestijnstaat. Woensdagavond (aftrap 18.00 uur) speelt Oranje tegen Turkije, zaterdag tegen Letland en volgende week dinsdag tegen Gibraltar.

Lees ook: hoe is de situatie van gastarbeiders nu, na internationale druk rond het WK?

Geopolitiek

Zo komt met de kwalificatiereeks ook geopolitiek binnengeslopen in de bossen van Zeist, waar Oranje traint. Georginio Wijnaldum, aanvoerder van het Nederlands elftal: „Ik had heel lang niet door hoe ernstig de situatie was. We hebben er in de groep over gesproken. We vinden dat we wel naar Qatar moeten gaan, net als Amnesty International. Dan maken we de grootste impact.” Wijnaldum was geschrokken van een artikel in The Guardian. Daaruit bleek onlangs dat sinds de toewijzing van het WK in 2010 ruim 6.500 gastarbeiders zijn overleden in het land.

Het gaat om alle arbeiders in alle beroepsgroepen, dus niet alleen mensen die direct aan WK-projecten werken. Het regime in Qatar, onder strenge leiding van de Emir, houdt het op drie doden bij de bouw van WK-stadions en 34 doden buiten het werk. Een onwaarschijnlijk aantal – in Nederland overlijden al meer mensen tijdens hun werk. Amnesty International koos precies deze kwalificatieweek om de FIFA opnieuw op te roepen de werkomstandigheden van arbeiders te verbeteren. Onder internationale druk is het ‘kafala-systeem’ op papier ontmanteld, hoewel mensenrechtenorganisaties en vakbonden nog altijd grove overtredingen constateren.

Frank de Boer noemde het een „delicate kwestie”, die „iedereen raakt”. De KNVB wil volgens De Boer in overleg met andere bonden om samen te bedenken op welke manier het voetbal kritische aandacht kan besteden aan de mensenrechten in Qatar. Hoe dat er precies uit moet zien is nog niet duidelijk.

In Zeist leidde het tot een hybride persconferentie, waarin vragen over de overleden arbeiders zich afwisselden met die over spits Wout Weghorst (Vfl Wolfsburg) die niet is geselecteerd. „Die andere nationale kwestie”, noemde een ESPN-verslaggever dat.

Sportief niet makkelijk

Feit is dat de sportieve omstandigheden voor De Boer niet eenvoudig zijn. Aanvoerder en informeel leider Virgil van Dijk is geblesseerd, waardoor een nieuwe balans in het team moet worden gezocht. Door een coronabesmetting moest verdediger Stefan de Vrij (Internazionale) thuisblijven en was lange tijd onduidelijk of aanvaller Memphis Depay (Olympique Lyon) wel naar Zeist kon afreizen – de Franse autoriteiten gaven op het laatste moment toestemming. De Oranjespelers hebben elkaar maandenlang niet gezien. Dat is lastig voor het ritme in het team.

Daar komt bij dat de WK-kwalificatie ook gezien kan worden als voorbereiding op het EK, dat half juni begint. Kan het team nog vaak met elkaar trainen? Zijn er oefenwedstrijden mogelijk? Corona laat die vragen nog onbeantwoord. Toch moet het team tactisch klaargestoomd worden voor het EK en tegelijkertijd kan Oranje het zich niet permitteren puntenverlies te lijden in de kwalificatie voor het WK.

Hoe dan ook blijven spelers en staf tot en met het eindtoernooi in Qatar onderdeel van een moderne voetbalparadox – zij zijn de koopwaar die soms in discutabele etalages wordt uitgestald. Een keuze hebben ze in feite niet, van een boycot zijn zelfs mensenrechtenorganisaties geen voorstander meer. Wijnaldum: „Wij hebben er ook niet voor gekozen om in Qatar te voetballen.”