Opinie

Antiracisme kan aan de politie nieuw perspectief geven

De politietop staat voor een generatiewisseling. Maar welk thema moet prevaleren? Politie-expert Piet van Reenen doet suggesties, in de Veiligheidscolumn. Liever geen ‘gevecht om identiteiten’.
In het cellenblok
In het cellenblok Foto Lex van Lieshout/ANP XTRA

De jeugd aan de macht bij de politie, zo riepen Van Dam, Struijs en Van de Kamp onlangs in NRC. “Waar de politie primair behoefte aan heeft is niet meer geld. De primaire behoefte is een nieuw perspectief op wat de functie van de politie is en nieuw leiderschap. Een herbezinning die ertoe leidt dat de vrijheid en de vrijmoedigheid terugkomt in de organisatie.”
De huidige generatie politiechefs heeft zoekend en sleurend vanuit de regionale korpsen de nationale politie vormgegeven. Dat was een monsterklus op alle niveaus. Die is afgerond, maar helaas zijn daarmee de problemen waar de politie mee kampt niet kleiner geworden. Integendeel, het lijken er meer geworden te zijn. Nieuw elan is broodnodig, de jeugd moet die gaan leveren!

Goud

Een oproep in het artikel springt eruit, over de noodzaak om die mensen in de organisatie centraal te stellen. Het is wat mij betreft de kern. Als je kijkt naar de mensen, naar hun kwaliteit, de motivatie, de gedrevenheid vaak, heeft de politie goud in handen. De wat onthutsende constatering is dat het vaak niet lukt om dat goud te laten schijnen. En daar, bij die mensen ligt ook een vraagstuk dat een immer grotere urgentie heeft: kleur!
Wanneer een politieman van kleur onheus wordt bejegend in een politiebureau, daarna wordt aangehouden door zijn eigen collega’s en pas na vier jaar in het gelijk wordt gesteld (intussen afgekeurd door de opgedane stress). Wanneer een vrouwelijke teamchef die racisme in haar eenheid aan de orde stelt de politie moet verlaten. Wanneer in Whatsapp-groepen binnen de politie racistische opmerkingen heen en weer vliegen. Wanneer nog in 2013 een korpschef en een voorzitter van de dienstcommissie racistische tendensen in politie-optreden ontkennen. Wanneer kranten inschatten dat een hoog percentage politiemensen op partijen stemmen met programma’s die op gespannen voet staan met artikel 1 van de grondwet. Dan hebben we een onderwerp voor dat nieuwe perspectief voor de politie: antiracisme. En het is urgent. Politiemensen met een moslimachtergrond blijken boos te zijn over de lichte correcties van politiemensen die zich racistisch uitlaten en roeren zich.

Integriteit

Het probleem is groot en urgent omdat integriteit en onpartijdigheid de basis vormen voor vertrouwen in de politie. Al uit de jaren tachtig dateren initiatieven en programma’s om minderheden binnen de politie te krijgen. Er is dus steeds goede wil, maar intussen is het vraagstuk verre van opgelost. Het gaat niet alleen meer over het binnenhalen van minderheden, het gaat nu over etnisch profileren, over wantrouwen tegen de politie binnen etnische minderheden, maar ook over klachten over racisme binnen de politie.

De recente lichte sancties van politiemensen wegens racistische uitingen doen de explosiviteit van het thema binnen de politie snel toenemen. Er zijn intussen op identiteit gebaseerde netwerken en mensenrechtengroepen binnen de politie ontstaan. Buiten de politie publiceren NGO’s als Amnesty International en Control Alt Delete over dubieus handelen en klinkt het verwijt van een ontoereikende aanpak.
Daarnaast wordt radicalisering binnen de politie zichtbaar; de oude Nederlandse diender krijgt nu het verwijt van “white privilege”, de activist binnen de politie van “police bashing”. En het lukt vervolgens niet meer om de discussie over racisme en de bestrijding ervan binnenskamers te houden. Nu komt de kritiek van politiechefs op hun collega’s over de bestraffing van Whatsapp-groepen van politiemensen via het NOS nieuws tot ons. (Terzijde: de vrouwelijke teamchef die in de publiciteit trad wegens racisme binnen de politie-eenheid Den Haag bleek dáárom tenslotte niet meer te handhaven. Ze had haar kritiek binnenshuis moeten houden. Ik ben benieuwd wat er nu met eenheidschefs gebeurt die publiekelijk hun collega’s bekritiseren).

Frontvorming

De volgende stap is dat het discriminatiethema politiseert en wordt overgenomen door media-actiegroepen en politieke partijen. Dan ontstaat een politieke en publieke discussie met alle medialogische consequenties van dien. Nu zijn bewustwording, frontvorming en radicalisering fasen in elke emancipatiebeweging. Het wachten zou dus kunnen zijn op de afsluitende accommodatiefase; maar dat kan lang duren, het is pijnlijk en schaadt intussen het vertrouwen in de politie en het onderling vertrouwen binnen de politie. Intern wantrouwen en frontvorming doen dan de politie splijten.
Het is nog niet te laat om dit niet te laten ontaarden in het gevecht om identiteiten. Dat kan, want er bestaat een identiteit die sterk genoeg moet zijn om die splijtende identiteitsclaims te keren. Dat is wat je de politie-identiteit zou kunnen noemen. Alle politiemensen hebben hem, hij is gevormd door liefde voor het beroep, door waarden door het recht, noties van rechtvaardigheid en door de rechtsstaat. Hij verdwijnt niet wanneer je de organisatie verlaat, hij blijft.

Verheffing

Als er een uitdaging is voor de nieuwe generatie politiechefs waar Van Dam en kornuiten voor pleiten, dan is het deze. Hij is gigantisch en urgent en de vakbonden zijn daarbij onmisbaar. Die vakbonden moeten dan wel hun strategieën heroverwegen. Minder belangenbehartiging, minder confrontatie, meer samen met de politie. Vroeger had de vakbeweging de “verheffing” van de politie als doel; politieopleidingen werden door de vakbonden gegeven. Iets van dat oude ideaal moet terugkomen wil de vakbond een rol kunnen spelen in het delven van het goud dat onder de mensen te vinden is. Zou ook hier de suggestie voor een generatiewisseling op zijn plaats zijn?

De Veiligheidscolumn wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld. Piet van Reenen was politieman, onderzoeker, directeur van de Politieacademie en hoogleraar politie en mensenrechten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.