Opinie

Hoe Europa (niet) werkt

In Europa

De Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz liet deze week weer eens mooi zien hoe Europa werkt. Of hoe het niet werkt. Zijn gescheld op de „EU-bazaar”, waarbij vaccins oneerlijk over Europese landen zouden worden verdeeld, toont aan dat alles wat er in Europa gebeurt, valt of staat met stabiele nationale leiders. Met leiders met ruggengraat, die zich ook onder politieke druk in eigen land aan hun Brusselse afspraken houden.

Kurz behoort zelf meer tot de categorie flipfloppers.

Met andere regeringsleiders tuigde hij vorig jaar een systeem op om Europees vaccins te kopen en onder de lidstaten te verdelen. In de mondiale run op vaccins zouden grote landen met grote budgetten de race winnen. Kleintjes als Oostenrijk zouden achteraan moeten aansluiten. Binnen de EU zou dat gedonder geven. Dus vroegen de 27 lidstaten de Commissie om een plan te maken voor gezamenlijk inkoop.

Iedereen keurde dat plan goed. Brussel heeft niets over gezondheid te zeggen, dus hoofdsteden hebben het laatste woord over de contracten en het distributiesysteem, dat ze zelf bedachten.

Vorige week haalde Kurz ineens keihard uit: sommige landen kregen meer vaccins dan andere. Hij vermoedde „geheime contracten”. Komende week, op een Europese top, wil Kurz dat „oneerlijke” systeem corrigeren. Alle Oostenrijkse tabloids brachten het op de voorpagina. Der Kanzler geht los!

Al snel bleek dat de zaken anders lagen. De secretaris-generaal van het Oostenrijkse gezondheidsministerie, Ines Stilling, vertelde op tv hoe het werkte. De Commissie koopt vaccins. Die worden van tevoren per merk en naar rato aan de lidstaten aangeboden. Ambtenaren van nationale gezondheidsministeries beslissen of ze ‘hun’ hele contingent Pfizer nemen of niet. Idem voor AstraZeneca en andere merken. Vaccins die ze willen, rekenen ze bij de Commissie af. De rest gaat terug in de pot en komt als extraatje voor anderen beschikbaar. De vicevoorzitter van dit nationale ambtenarencomité is – o ironie – een Oostenrijker: coronacoördinator Clemens Martin Auer.

Of wás, want Auer is intussen coronacoördinator-af. Zo werken die dingen in Wenen – als de leider slappe knieën heeft, lopen experts in de weg.

Zo werken die dingen in Wenen – als de leider slappe knieën heeft, lopen experts in de weg

Want ook Auer bevestigde: Oostenrijk had zelf besloten om niet alle BioNTech-vaccins te kopen waar het recht op had, maar driekwart ervan. Auer had wel alle AstraZeneca-vaccins besteld. Helaas zette hij dus in op een vaccin waar intussen problemen mee zijn. Dat kon hij toen niet weten. Oostenrijk heeft nu 2,5 miljoen dosissen, niet 3,9 miljoen. Sommige andere landen hebben ook problemen.

Kurz ligt thuis onder vuur. Corruptieschandalen ontploffen in zijn gezicht. De frustratie over coronamaatregelen groeit. Kurz wil mensen perspectief bieden, maar dat kan niet: de cijfers zijn beroerd. Dus scheldt hij op Brussel. Sommige regeringsleiders vallen hem dankbaar bij.

Wrang genoeg kreeg Kurz laatst al 100.000 extra dosissen uit Brussel, voor Tirol, waar skiliften deze winter open waren en hordes mensen besmet raakten. Als stank voor dank sloot Kurz die week een akkoordje met Israël.

Bondskanselier Merkel is razend over deze strapatsen en weigerde hem deze week in Berlijn te ontvangen. Hij sprak wel met de Duitse gezondheidsminister Jens Spahn, ook zo’n paniekvogel. Maandag blokkeerde Spahn plotseling AstraZeneca-vaccins, vanwege bloedpropjes bij zes op één miljoen gevaccineerden. Half Europa volgde verschrikt. Volgens het Europese medicijnagentschap is er geen gevaar. Duitse media melden dat Spahn vooral bang was voor rechtszaken.

In Brussel rollen ze met hun ogen. Eurocrisis, vluchtelingencrisis – toen ging het ook zo. Elke EU-afspraak houdt het één of twee weken, tot iemand in paniek bokkensprongen maakt. Dan komt er een top en begint het lijmen weer. Dit los je niet op, nooit. Want in Europa zitten vooral de lidstaten aan het stuur. Het systeem hangt dus op landen die constructief meewerken. Hopelijk behoort Nederland komende jaren tot die groep.

Correctie (23 maart 2021): In een eerdere versie werd vermeld dat Ines Stilling moest vertrekken. Ines Stilling is, ondanks Oostenrijkse krantenberichten dat ze van haar functie was ontheven, nog steeds secretaris-generaal van het ministerie van Sociale Zaken en Gezondheid. Dat is hierboven aangepast.