‘Dit programma gaat over bloot, niet over seks’

Televisieprogramma Gewoon. Bloot. is pas vanaf zondag op televisie te zien, maar de afgelopen weken was er al veel verontwaardiging. Zo deed de SGP – vergeefs – een appèl op de minister om uitzending van het programma te voorkomen.

In het televisieprogramma Gewoon. Bloot. mogen kinderen onder leiding van presentator Edson da Graça vragen stellen aan vijf blote volwassenen.
In het televisieprogramma Gewoon. Bloot. mogen kinderen onder leiding van presentator Edson da Graça vragen stellen aan vijf blote volwassenen. Foto Laura Oldenbroek

Mae heeft een vraag voor Joyce – één van de vijf blote volwassenen voor haar neus. Schaam jij je nu om daar zo te staan, wil ze weten. „Omdat jij... best veel haar hebt zeg maar?”

Joyce, die schaamt zich niet: „Ik heb dit haar nou eenmaal. Ik omarm het.” Rond haar elfde kreeg Joyce schaamhaar, vertelt ze even later. „Het zat er niet zo van de één op de andere dag” – zichtbare opluchting onder de kinderen in het publiek – „Je kunt er wel aan wennen.”

In Gewoon. Bloot., een programma van publieke omroep NTR, mogen kinderen uit groep 7 en 8 vijf blote volwassenen bevragen. Ze komen de studio binnen in badjas, presentator Edson da Graça drukt de aanwezigen op het hart dat je je nooit zomaar voor een ander moet uitkleden. En dan – als iedereen instemt – gaan de badjassen uit.

De kinderen giechelen, kijken weg of zijn ongegeneerd verbaasd. Meike moet even haar hoofd leeg maken, zegt ze. Ze kent deze blote mensen niet. Mae wordt er zenuwachtig van. Al vinden de meesten het verrassend snel „normaal”. De kinderen mochten ieder moment afhaken, laten de makers weten, maar dat is niet gebeurd.

Lees ook deze column van Marcel van Roosmalen: ‘Niks mis met bloot’

De kinderen vragen waar de blote mensen trots op zijn, of ze weleens lichaamsdelen verhullen, of ze scheren of harsen, of ze een dag een andere huidskleur zouden willen hebben.

Deelnemer Pieter antwoordt dat hij graag een grotere piemel had willen hebben, en wat ook vervelend is – Pieter buigt voorover en doet alsof hij zijn tanden poetst – „dan krijg ik van die tietjes.” Albertine, de blote vrouw die twee plaatsen verder staat, biecht op dat ze haar pukkels uitknijpt. „Daar wordt het dus alleen maar erger van.”

Blote mensen op televisie zijn uitzonderlijk, zeker in kinderprogramma’s. Meestal gaat het gepaard met seksgrapjes: animatieserie Purno de Purno stond er bol van – planeten van borsten, grotten als vagina’s.

Theo en Thea

Gewóón bloot zie je zelden. In tijdschrift Viva is er de rubriek Anybody, met foto’s van blote mensen. In 1988 kwamen Theo en Thea met de aflevering ‘Bloot’. Terwijl Theo en Thea (beiden met kleren) het verschil bespreken tussen je blootgeven en bloot zijn, host en handbalt er een meute blote mensen door de studio.

De kinderen in de NTR-studio zeggen dat ook: behalve hun ouders en broers of zussen, zien ze eigenlijk alleen zichzelf bloot.

Regisseur van Theo en Thea Pieter Kramer keek op verzoek van NRC vast de eerste twee afleveringen. Hij noemt het „een geruststellend programma” – Kramer wenst kinderen geen preutsheid toe. „Een pluim in de blote reet van de redactie”, zegt hij, „de deelnemers zijn goed gecast, niet van die overtuigde naturisten of exhibitionisten. Deze mensen zijn heel gewoon.”

Dat de makers de camera eerst richten op de gezichten van de kinderen als de badjassen uitgaan, dat is, zegt hij, zó goed gedaan: er is ruimte voor hun verwondering. Het decor had misschien wat rommeliger, wat minder steriel gekund.

Gewoon. Bloot. is gemaakt naar Deens voorbeeld,Ultra smider tøjet. Het doel: kinderen een positief lichaamsbeeld geven. Want de lijven die zij tegenkomen op sociale media zijn meestal verre van gewoon of echt, aldus de programmamakers. Jolanda Veldhuis, onderzoeker gezondheidscommunicatie en mediapsychologie (VU), ziet dat bevestigd in haar studies. Ze noemt het ‘cultivatie’: „Het lichaamsbeeld dat je veel ziet stelt de norm. Daarin ga je geloven.” Gewoon. Bloot. kan kinderen helpen tevreden te zijn, denkt Veldhuis. Zij zag in de eerste twee afleveringen al zoveel variatie: „Dik, dun, klein, groot: zo normaliseer je dat.”

‘Pedofilie’

Hoewel Gewoon. Bloot. pas vanaf zondag te zien is, was er de afgelopen twee weken al veel verontwaardiging. Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet zei dat het programma „aanschurkt tegen het promoten van pedofilie”. SGP-leider Kees van der Staaij stelde Kamervragen: de partij wil weten wat het verschil is tussen een blote volwassene in een tv-programma en „het tonen van geslachtsdelen in een speeltuin”. Van der Staaij vraagt de minister „een appèl” te doen op de NPO om uitzending te voorkomen.

Natuurlijk – het was verkiezingstijd: maar klagers wisten ook NPO-ombudsman Margo Smit al veelvuldig te vinden. Zij ontving voor uitzending 47 klachten – ter vergelijking: in heel 2019 kreeg zij er 650.

Regisseur Kramer begrijpt niet wat je tegen dit programma kunt hebben. „Ze zien een verband met seks? Dan spelen die mensen zich behoorlijk in de kijker. Dit gaat over bloot, niet over seks.” Hij herinnert zich geen ophef rond de Theo en Thea-aflevering in 1988, al was het wel lastig om blote figuranten te vinden – Kramer kwam uit bij een naturistenclub. Op de draaidag gaf Kramer de cameraman en de geluidsman voor de grap een plastic zak met hun naam erop, om hun kleren in te stoppen. „De naturisten doen alleen mee op voorwaarde dat iedereen vandaag bloot is”, zei hij. „Je had die gezichten moeten zien!”

VU-onderzoeker Veldhuis over de kritiek: „Dit is een programma voor kinderen. Die denken bij bloot helemaal niet vanzelfsprekend aan seks.”

Esther van der Steeg, consulent seksuele gezondheid, noemt het programma „educatief”. „Kinderen leren taal en feiten over het lichaam, dat iedereen er anders uit ziet en dat ze de baas over hun eigen lichaam zijn.”

Antwoorden op de SGP-Kamervragen zijn er nog niet, maar de Mediawet is ondubbelzinnig over de onafhankelijkheid van omroepen. Ingrijpen in programmering mag een minister niet. Tv-makers moeten zich houden aan de Grondwet, maar of een programma ermee in strijd is, beoordelen rechters achteraf. De SGP zoekt kortom de grens op, aldus de NPO-ombudsman: een appèl doen op een omroep, komt dichtbij bemoeienis.

Gewoon. Bloot. (NTR) is elke zondag te zien op NPO3, om 19.25 uur