Een mooi boek over rouwen voor beginners

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken. Deze week over een Molukse schrijver, een handleiding voor strijdbare vrouwen en over het omgaan met rouw.

1. Frans Lopulalan: Onder de sneeuw een Indisch graf

Dit jaar is het precies zeventig jaar geleden dat op 21 maart 12.500 Molukkers per schip naar Nederland kwamen. Daarom is de mooie novelle Onder de sneeuw een Indisch graf van de Molukse schrijver Frans Lopulalan (1953-2020) opnieuw uitgegeven. Zijn vader was één van deze KNIL-militairen die voor Nederland hadden deelgenomen aan de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog en nu tijdelijk is Nederland zouden worden opgevangen. In twee zeer innemende verhalen beschrijft Lopulalan het verhaal van zijn jeugd – hoe het was met andere gezinnen in de barakken in Woerden te wonen en later te verhuizen naar een huis in Leerdam. Hoe het was om als Ambonese jongen op de School met de Bijbel te belanden waar ‘de kinderen van Christelijk Nederland ons naar believen mochten vernederen’. Maar de twee verhalen zijn vooral een ode aan zijn vader die hij zag worstelen met het trauma ontstaan door de gebeurtenissen in voormalig Nederlands-Indië. Hij zag de eenzaamheid van de Molukkers in Nederland, hij zag het verlangen om terug te gaan naar Porto op Saparua. Over datzelfde trauma schreef Lopulalan in 1997 een toneelstuk waarin hij volgens toneelrecensent Kester Freriks de ‘mooiste en ook de meest theatrale zin van het theaterseizoen’ had geschreven: ‘Je kunt niet boos zijn op een jongen met heimwee’.

Frans Lopulalan: Onder de sneeuw een Indisch graf. In de Knipscheer, 178 blz. € 17,50

2. Katie Roiphe: The Power Notebooks

Schreef de Amerikaanse schrijver Katie Roiphe al eens zeven jaar lang notitieboekjes vol over de dood (voor haar persoonlijke boek over het sterven van zes schrijvers Het uur van het violet), nu opent zij haar notieboek over ‘Vrouwen die in het openbaar sterk zijn, maar binnenshuis zwak’. In The Power Notebooks zet Roiphe de ervaringen uit haar eigen leven als ongehuwde, werkende moeder van twee kinderen van verschillende vaders, naast die van beroemde schrijvers als Jean Rhys, Doris Lessing, Sylvia Plath en vele anderen waardoor ze hoopt enige lijn in haar leven te ontdekken. Een van de uitspraken die haar stelling over ‘sterke vrouwen’ in de thuissituatie onderbouwen is het antwoord dat Simone de Beauvoir haar biograaf geeft wanneer die vraagt of haar dienstbare houding jegens Sartre niet contrasteerde met haar feministische ideeën: ‘Het spijt me als ik de feministen moet teleurstellen maar je kunt ook zeggen dat het jammer is dat velen van hen hun leven slechts in theorie leiden, in plaats van in de werkelijkheid. Het echte leven is een zooitje.’ Het boek is serieus, geestig en voor elke vrouw wel op enig onderwerp herkenbaar. Met een bezielende inleiding van Niña Weijers.

Katie Roiphe: The Power Notebooks. Aantekeningen over sterke vrouwen. (The Power Notebooks) Vert. Anne Jongeling. Voorwoord Niña Weijers. Hollands Diep, 268 blz. € 22,99

3. Mathilde Van Deynse: De contrasprong

Twee van de hoofdpersonen uit de debuutroman De contrasprong van de Vlaamse lerares Mathilde Van Deynse zijn gestileerd naar de polyamoureuze verhouding van Simone de Beauvoir en Sartre, zo stelt Van Deynse in een video op haar Facebookpagina: Sven, de beroemde, getrouwde psychiater en Nina de alleenstaande moeder en lerares die alles uit haar handen laat vallen wanneer zijn naam alleen al in het venster van haar mobiel verschijnt. Hun beider leven is inderdaad ‘een zooitje’. Ook Nina heeft een geheime relatie met haar tango-partner Saleem waarmee meteen het tweede maatschappelijke thema van het boek wordt aangestipt, namelijk dat van migratie en integratie. Ook die wereld weet zij raak te typeren: hoe Saleem alles doet om maar een verblijfsvergunning te krijgen. Hij danst de sterren van de hemel, trekt half bij haar in en vraagt haar uiteindelijk een som geld voor een geheime missie. Zou Nina overal in meegaan omdat zij Sven achter de hand heeft? Of houdt zij echt van hem? Wanneer ze echter, aan het einde van de roman de naam van Saleem eenzijdig verandert in Sam, kantelt het onderwerp naar ongeloofwaardigheid en loopt ook het einde van de roman in snel tempo weg. Jammer, want de stijl is uitnodigend al worden er ook vergezochte zijwegen ingeslagen om de levens van de hoofdpersonen te illustreren. Van Deynse besloot haar boek zelf uit te geven omdat het in coronatijden, ‘begrijpelijk is dat uitgeverijen zich niet aan onbekende namen wagen’ – zij doet dat voorbeeldig, maar misschien had een redacteur haar voor het ‘te veel’ kunnen waarschuwen.

Mathilde Van Deynse: De contrasprong. Skribis 292 blz. € 19,50

4. Judith Schiks: De wals

Ook het debuut van filosoof en kunstenaar Judith Schiks werd uitgegeven ‘als pareltje dat bij grote uitgeverijen geen kans zou krijgen’. In de mooi geïllustreerde (pentekeningen met aquarel en pastel) en zorgvuldig vormgegeven novelle De wals wordt de driekwartsmaat als het ware uitnodigend ingezet voor alle dromen, verbeelding en werkelijkheid. Het begint met het mooie beeld van een meisje dat met plakhanden in Musée Rodin de plooien van de jurk van een bronzen danseres betast en eindigt met hetzelfde meisjes dat haar rode lange baljurk aan haar ouders wil laten zien. Daar staat zij in de deuropening: ‘Het glanzende haar is in een wrong achter het hoofd gedraaid. Vermoeden van een sleutelbeen. Gepoederde huid. Schouders. Stromende zijde. Rood.’ Al eerder bracht dit beeld de moeder tot vervoering omdat ze ‘de vrouwelijke helft van De wals, die zich gespleten heeft’ voor zich ziet staan. Zo ontwaart zich het thema van dit modern lyrische gedicht: een moeder die verlangt naar gelukkiger tango-tijden toen de mannelijke helft letterlijk en figuurlijk nog meedanste.

Judith Schiks: De wals. Uitgeverij SO, 60 blz. € 17,95

5. Diederick Slijkerman en Henk te Velde: Slotakkoord

Afscheid nemen van de politiek was niet gemakkelijk blijkt uit de loopbanen van diverse Nederlandse politici door de eeuwen heen. In Slotakkoord brengen historici Diederick Slijkerman en Henk te Velde tien portretten van politici die wel dan niet gedwongen moesten aftreden of door ouderdom het métier niet meer aankonden. In de eerste categorie viel bijvoorbeeld de op voorhand gedroomde burgemeester van Amsterdam Gijs van Hall (1904-1977): door minister-president Piet de Jong werd hij gezien ‘als een man die de werkelijkheid niet zag’. Hij zou regentesk zijn, niet functioneren in de driehoek en onder zijn bewind liepen de provo-rellen geheel uit de hand. Tegenover VARA-icoon Mies Bouman moest hij erkennen het zelf ook niet meer te weten en dat hij de stad niet meer in de hand had. Van Hall kreeg de keuze om zelf af te treden of ontslagen te worden. Van Hall koos voor het laatste. In de categorie geen afscheid kunnen nemen, gaat het hoofdstuk over Hilda Verwey-Jonker (1908-2004). Een jaar voordat de sociaal-democraat en publiciste op 94-jarige leeftijd overleed, stuurde zij nog een ‘strijdbare brief met politieke adviezen’ naar toenmalige PvdA-voorzitter Ruud Koole. Overigens, was het dezelfde Verwey-Jonker die zich in 1955 als Eerste-Kamerlid publiekelijk uitsprak over het lot van de Molukkers. Er moest beleid komen en voor goede opvang gezorgd worden, want het was niet realistisch te verwachten dat Molukkers zouden terugkeren naar Indonesië.

Diederick Slijkerman en Henk te Velde: Slotakkoord. Het einde van politieke levens. Spectrum, 324 blz. € 24,99

6. Gijs van der Sanden: De dingen die je vergeet

Journalist en schrijver Gijs van der Sanden verloor kort na elkaar zijn beide ouders aan een hartaanval. In zijn debuut De dingen die je vergeet beschrijft hij zijn zoektocht als 23-jarige naar rouwen en welzijn. Alle tips en adviezen ten spijt, stelt hij, waren het verhalen die hem troost(t)en. Zowel verhalen waaraan hij zichzelf kon spiegelen, als verhalen die hij zelf wilde vertellen. En dat doet hij in dit boek vol overgave, over zijn ouders, over verkeerde opmerkingen van anderen (‘Het kan altijd erger’ of het woord ‘wees’) en uiteindelijk natuurlijk over zichzelf: ‘Ik vloog die eerste jaren na de dood van mijn ouders nog steeds geregeld uit de bocht, ik was nog net zo aan het zoeken naar mijn plek in de wereld als mijn leeftijdgenoten – nog steeds trouwens. Ik had alleen geen ouders meer die me konden bijstaan in die zoektocht.’ Mooi boek, ook voor wie rouwenden een warm hart toedragen.

Gijs van der Sanden: De dingen die je vergeet. Rouwen voor beginners. Ambo/Anthos, 239 blz. € 20,99