Vrouw in bronstijdgraf had leidende positie in cultuur

Archeologie Met al haar sieraden moet de vrouw een grote indruk op haar omgeving hebben gemaakt. Zij droeg de „emblemen van macht”.

Een vrouw, rechts met nog net zichtbaar met zilveren diadeem, en haar man waren 3700 jaar geleden over elkaar liggend begraven in een grote pot onder een paleis in het Spaanse La Almoloya.
Een vrouw, rechts met nog net zichtbaar met zilveren diadeem, en haar man waren 3700 jaar geleden over elkaar liggend begraven in een grote pot onder een paleis in het Spaanse La Almoloya. Foto Arqueoecologia Social Mediterrània Research Group, Universitat Autònoma de Barcelona

In Zuid-Spanje, niet ver van Murcia, is een 3.700 jaar oud graf gevonden van een ongeveer dertig jarige vrouw. Volgens de betrokken archeologen zou ze wel eens een leidende rol in de samenleving kunnen hebben gespeeld. Begraven onder de vloer van een grote zaal in een soort paleis op de heuvel La Almoloya ligt de vrouw in een van rijkste graven die in deze periode uit het Europa bekend zijn. Tot het onderzoeksteam behoren bekende onderzoekers van deze El Argar-cultuur, zoals Vincente Lull en Roberto Risch (beide Onafhankelijke Universiteit van Barcelona). Hun onderzoeksverslag is vorige week verschenen in Antiquity.

Het grote huis was een centrum van bestuur en productie. In het graf ligt half onder de vrouw het lichaam van een iets oudere man. Uit genetische analyse blijkt dat zij de ouders zijn van een meisje uit een graf onder een naburig gebouw. De vrouw had aangeboren afwijkingen, zoals het ontbreken van de twaalfde rib en een ongewone verkorting van de linker duim. Ze is overleden aan longontsteking, zo kan worden afgeleid uit botontstekingen aan de binnenkant van haar ribbenkast. De vrouw is vrijwel zeker belangrijker geweest dan de man, want veruit de meeste grafgiften, samen een half pond zilver, horen bij haar: armbanden om haar polsen, een uitzonderlijk diadeem op haar schedel, gouden oorleltunnels bij haar hoofd, enzovoorts.

Het zilveren diadeem van de vrouw van La Almoloya, 3700 jaar oud en een 'embleem van macht’. Foto J.A. Soldevilla / ASMRG Universitat Autònoma de Barcelona

Uitbundige elitesamenlevingen

De Leidse hoogleraar bronstijdarcheologie David Fontijn noemt het graf „een heel mooie vondst”, waarbij volgens hem deze Zuid-Spaanse cultuur zich voegt bij de drie andere Europese gebieden die bekend staan om rijke bronstijdgraven: Wessex, Bretagne en Saksen-Anhalt. „Dat waren toen de uitbundige elitesamenlevingen. En ook hier zie je echt een vorstelijk kostuum, met dus waarschijnlijk vooral vrouwelijke dragers. Dat vrouwelijke aspect gaat mooi in tegen de meer traditionele, streng patriarchale ideeën over de bronstijd”, aldus Fontijn.

De Spaanse onderzoekers Risch en Lull vermoeden zelfs dat de behoorlijk uniforme nederzettingen op heuveltoppen van de El Argar-cultuur in Zuidoost-Spanje (ca. 2200-1550 v. Chr.) al verenigd waren in een soort primitieve eenheidsstaat, maar dat gaat Fontijn te ver. „Dan verwacht je ook een soort bureaucratie, zoals in dezelfde tijd in het Midden-Oosten. Maar dat blijkt hier nergens uit. Het kunnen even goed allemaal autonome vorsten zijn geweest.” Volgens Risch en Lull kun je uit de statussymbolen en andere giften in de honderden graven uit de El Argar cultuur ook afleiden dat er een duidelijke klasseindeling bestond. Rond 1500 v. Chr. verdwijnt de cultuur, volgens Risch en Lull mogelijk door een sociale opstand.

Het ‘paleis’ met bijgebouwen op de heuvel van La Almoloya. Foto ASMTG Universitat Autònoma de Barcelona

In het nu gepubliceerde graf trekt vooral het zilveren diadeem met de schijf de aandacht van de archeologen: het is het vijfde van dit type dat gevonden is in El Argar-graven. De overeenkomsten tussen de diademen zijn zo groot, dat zij alle in de werkplaats van een behoorlijk gespecialiseerde zilversmid moeten zijn gemaakt. Met alle andere sieraden in het graf moet de vrouw in volledige uitdossing een grote indruk op haar omgeving hebben gemaakt. Het was hier een vrouw die de „emblemen van macht” droeg, zoals de archeologen het noemen.

Lees ook over de rolverdeling in de prehistorie: Mevrouw de Jager is overal – vergeet de universele rolverdeling