‘Seksuele vorming op school vaak heterogericht’

Weerbaarheid Seks via online dating kan bij jonge homo’s leiden tot chantage, stalken en seksueel geweld. Daar komt langzamerhand meer aandacht voor.

Een online seksdate waaruit vriendschap voortvloeit. Het is Bowie Brewster zo regelmatig overkomen dat er in zijn omgeving grappen over worden gemaakt. De 23-jarige natuurkundestudent uit Amsterdam heeft acht van zijn homovrienden leren kennen via Instagram of datingapps als Tinder en Grindr. „Hoe dat gaat?” zegt Brewster. „Je spreekt af om seks te hebben. Na een aantal dates blijkt iets romantisch er niet echt in te zitten. Maar omdat je elkaar leuk vindt, raak je bevriend.”

Dat online dating voor veel jonge homo’s een belangrijke bron is om seksuele ervaringen op te doen, bleek ook uit het artikel dat NRC zaterdag publiceerde in samenwerking met Het Parool. Daarin beschuldigen twintig jonge mannen de directeur van cultureel platform Moam in Amsterdam van gewelddadig en seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Het merendeel van deze jonge mannen was vanaf 2010 als scholier online door deze nu 32-jarige man benaderd. Hij stuurde hun op Facebook een vriendschapsverzoek of legde contact via Grindr, met de uitnodiging naar Amsterdam te komen. Bij de man thuis, zeggen de jonge mannen, vond vervolgens grensoverschrijdend gedrag plaats. Net als Brewster zeiden diverse jonge mannen dat zij zich als scholier eenzaam voelden, zonder andere gays om hen heen, en dat zij via internet in contact hoopten te komen met iemand die net zo is als zij.

Brewster zegt dat online dating hem veel goeds heeft gebracht. Dat geldt niet voor de twintig jonge mannen die de Moam-directeur beschuldigen. Sommigen zeggen dat zij meer jonge homo’s kennen met slechte ervaringen met online dating. Een van hen zei: „Het is voor oudere mannen makkelijk om misbruik te maken van ons.”

Datingapp

Uit het meest recente Seks onder je 25ste-rapport, een periodiek onderzoek door het Kenniscentrum seksualiteit Rutgers en Soa Aids Nederland kwam in 2017 naar voren dat 44 procent van homojongens tussen de 17 en 24 jaar recent seks had via een datingapp. Bij heterojongeren was dat 6 procent.

De meeste jonge homomannen zijn positief over online dating. Dat was de uitkomst van een eveneens in 2017 gehouden onderzoek door Rutgers. Maar het rapport Weinig om het lijf noemde ook schaduwzijden van online dating. Eén op de vijf jonge homo’s is gechanteerd met naaktfoto’s. Ook het stalken van gebruikers en identiteitsdiefstal komen herhaaldelijk voor. Het meest serieus waren de klachten over seksueel geweld. Het aantal klachten is beperkt, stelden de onderzoekers, maar zeker niet verwaarloosbaar, gezien de grote impact van deze ervaringen op de slachtoffers.

Aan de basis van seksueel geweld bij online dating ligt vaak een groot machtsverschil, waarbij daders hun leeftijd, sociale positie of mentaal dan wel lichamelijk overwicht uitspelen. De twintig mannen die de Moam-directeur beschuldigen, noemen daar diverse voorbeelden van. De in de meeste gevallen aanzienlijk oudere modeman zou hen in zijn huis hebben opgesloten, zijn positie in de modewereld hebben uitgespeeld of hen anderszins tot seks hebben gedwongen.

Lees ook: Zijn datingapps voor homo’s echt zo gevaarlijk?

Wat het grote leeftijdsverschil in de hand werkt, is dat oudere mannen soms bewust op zoek zijn gaan naar jonge jongens en hun overwicht en ervaring inzetten om te krijgen wat ze willen. Bij de datingapps is geen controle op de minimumleeftijd (18 jaar).

Het rapport over online dating geeft geen cijfers over aantallen slachtoffers van seksueel geweld. Het CBS-rapport Geweld achter de voordeur (2020) meldt dat 5 procent van de homo’s van 16 jaar en ouder in de afgelopen twaalf maanden met fysiek seksueel geweld te maken heeft gehad.

Het is goed, zegt Willy van Berlo, programmamanager seksueel geweld bij Rutgers, dat er nu zoveel aandacht is voor seksueel geweld. „#MeToo heeft schaamte- en schuldgevoelens bespreekbaarder gemaakt.” En dat is maar goed ook, zegt ze, want door de coronacrisis lijkt de situatie nog erger geworden.

Van Berlo is mede-opsteller van #TotHier, een met het oog op de Tweede Kamerverkiezingen eind november door Rutgers gepubliceerd pleidooi voor betere preventie tegen seksueel geweld. Volgens de opstellers dient structureel veel meer aandacht aan seksuele vorming gegeven te worden. En niet alleen in het basis- en voortgezet onderwijs, maar ook op opleidingen voor leraren, de zorg en sociaal werk, justitie en politie. Veel professionals, zegt Van Berlo, hebben moeite met het bespreekbaar maken van seksualiteit.

Rutgers pleit eveneens voor publiekscampagnes. Die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van sociale normen die seksueel geweld helpen voorkomen. En voor meer onderzoek naar nieuwe vormen van seksueel geweld door digitalisering. Van Berlo: „De middelen die de overheid nu ter beschikking stelt, staan niet in verhouding tot het probleem. Het is tijd voor een langetermijnvisie.”

De maatschappelijke kosten van seksueel geweld zijn volgens het kenniscentrum Rutgers enorm. Het geweld kan tot ernstige klachten leiden, zowel psychisch als lichamelijk. De zorgkosten, economische schade door productiviteitsverlies en de opsporingskosten schat Rutgers op minstens een miljard euro per jaar. Om de preventievoorstellen te realiseren is volgens Rutgers de komende vier jaar een investering nodig van 60 miljoen euro.

De jongerenafdelingen van zeven politieke partijen, van de Jonge Socialisten tot de JOVD, reageerden enthousiast op de plannen van Rutgers. In een gezamenlijk manifest riepen ze de politieke partijen in Den Haag afgelopen dinsdag op het tegengaan van seksueel geweld op te nemen in het nieuwe regeerakkoord.

Minister Ferd Grapperhaus (Veiligheid en Justitie, CDA) publiceerde vorige week alvast een wetsvoorstel dat betere bescherming biedt tegen seksueel geweld. Door de aanpassing zullen dwang, geweld en bedreiging bij verkrachtingszaken niet langer een vereiste zijn voor een veroordeling.

Basisscholen doen het beter

Op de helft van basisscholen is deze maandag de ‘Week van de Lentekriebels’ weer begonnen. In deze jaarlijkse projectweek krijgt elke groep dagelijks één uur per dag les over relaties en seksualiteit. Gek genoeg, zegt Marianne Cense, bij Rutgers gespecialiseerd in onderzoek onder jongeren, is seksuele vorming in het basisonderwijs beter verankerd dan in het voortgezet onderwijs.

Lees ook: Leerling toetst school op acceptatie lhbti

„Daar is de situatie vaak vrij bedroevend”, zegt ze. „Over voortplanting, anticonceptie en soa’s wordt nog wel les gegeven. Maar thema’s als seksuele weerbaarheid, gelijkwaardigheid, diversiteit en online dating horen er vaak niet bij. Juist in de leeftijd waarin jongeren hun seksualiteit willen ontdekken, krijgen ze van school uit vaak weinig mee.” En dat geldt voor homo- en bi-jongeren in het bijzonder, zegt Cense. De seksuele vorming die op middelbare scholen wordt gegeven, is vaak nogal heterogericht.

Onveilig voor lhbt

Dat lhbt-jongeren het zwaar hebben op Nederlandse middelbare scholen was ook de conclusie van een onderzoek dat COC Nederland en de Amerikaanse Columbia University in december 2018 samen publiceerden, en waarvoor ruim duizend scholieren werden ondervraagd. Door pesten en geweld bleek een derde van de lhbt-scholieren zich niet veilig te voelen op school.

De situatie is sindsdien verbeterd, zegt COC-woordvoerder Philip Tijsma. Op 80 procent van de middelbare scholen is een Gender & Sexuality Alliance (GSA), een groep leerlingen die zich sterk maakt voor een veilige omgeving op school. Door elk jaar op de tweede vrijdag in december de school paars te kleuren, proberen de GSA’s de aandacht te vestigen op seksuele en gender-diversiteit.

Ook heeft het COC september vorig jaar een alternatief voor Tinder en Grindr in het leven geroepen: Jong&Out, de eerste chat-app voor lhbt-jongeren tot 18 jaar. Dat is een app waarvoor deelnemers zich moeten legitimeren, met strenge huisregels en controle op het naleven van die regels. Duizenden jongeren maken inmiddels gebruik van de app. Tijsma: „Anderen zoals jij vinden, is lastig. Het enthousiasme over de app is groot. Lhbt-jongeren zijn relatief vaak eenzaam, ze hebben veel behoefte aan contact. Meer dan aan seks.”

Lees ook: Altijd op jacht: modeman Martijn N. beschuldigd van seksueel misbruik