Verkiezingsblog

Teruglezen: stiekeme sneren in een best serieus Jeugdjournaaldebat

In dit blog volgt NRC de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart. Luister hier de dagelijkse podcast Haagse Zaken en schrijf je hier in voor nieuwsbrief De Haagse Stemming.

Dit blog is gesloten

In dit blog hield NRC het afgelopen weekend het laatste nieuws bij over de verkiezingscampagne voor de Tweede Kamer. Die ontwikkelingen kunnen hieronder worden teruglezen. In een volgend blog zet de redactie de verslaggeving voort.

Volg het nieuwe verkiezingsblog

Politie: geen opzet bij verdwijnen 195 stempassen in Rotterdam

De 195 verdwenen stempassen in de Rotterdamse wijk Bloemhof zijn niet expres verduisterd. Dat heeft de politie zondag bekendgemaakt. Burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam deed vrijdag aangifte van de verdwenen stempassen. In het onderzoek daarnaar werd een 35-jarige Rotterdammer aangehouden en al snel ook weer vrijgelaten. De man zou zijn werk als postbezorger „hebben verzuimd” en de passen niet hebben bezorgd, maar niet expres stempassen hebben gestolen.

„Van opzet om verkiezingsfraude te plegen bleek geen sprake”, aldus de politie. Het Openbaar Ministerie heeft dan ook besloten de man niet te vervolgen. De bewoners van de wijk die een pas ontvingen, hebben deze inmiddels wel in de bus gekregen.

De 195 kiezers in de Rotterdamse wijk Bloemhof die geen stempas hadden gekregen, hebben alsnog op tijd een vervangende pas gekregen. Foto Sem van der Wal/ANP

Stiekeme sneren in een best serieus Jeugdjournaaldebat

Geen ballonnen blazen, zoals in eerdere edities, en evenmin feesttoeters of geblinddoekt ezeltje-prik spelen. Het leek erop dat de media-adviseurs van de zes deelnemende partijleiders aan het NOS Jeugdjournaal Lijsttrekkersdebat hadden bedongen om dit keer geen maffe, ongemakkelijke fotomomentjes te creëren. Dus was het kinderdebat dit jaar eigenlijk vrij inhoudelijk. Met stellingen, vragen uit het publiek en voor elke lijsttrekker een spreekbeurt over tal van serieuze politieke kwesties: milieuvervuiling, kleinere klassen, ongelijkheid.

Enige joligheid was er bij de quiz, met vragen over het groene haar van zangeres Billie Eilish en de bekendste Tiktokker ter wereld (Charli d’Amelio). Hierbij moesten de zes lijsttrekkers in ongebruikelijke combinaties samenwerken: Lilian Marijnissen (SP) met VVD-premier Mark Rutte, Wopke Hoekstra (CDA) met Sigrid Kaag (D66) en Jesse Klaver (GroenLinks) met PVV-leider Geert Wilders. Het SP-VVD-duo won.

Tussen de serieuze debatjes in werden er voor de goede verstaander tussen de rivalen de nodige sneren uitgedeeld. Rutte die tijdens de quiz tegen de vals spelende Hoekstra uitriep: „Neem nou eens zelf een standpunt in!”. Klaver kreeg van een kind de, ongetwijfeld goed ingefluisterde vileine vraag gesteld: „Heeft u al vrienden in de politiek?” De anderen moesten hard lachen. Klaver is Kamerlid sinds 2010 en bijna zes jaar politiek leider van zijn partij.

Omdat alle deelnemers tekstvast hun campagnetaal bleven uitslaan (Wilders over vrijheid, Kaag over onderwijs, Klaver over klimaat) is het niet erg waarschijnlijk dat de peilingen door het Jeugdjournaaldebat van zondag zullen worden beïnvloed. Daarbij verschijnt er maandag de Kieswijzer voor Kinderen, waaruit blijkt dat onder kinderen in de leeftijd van 7 tot 13 jaar de Partij voor de Dieren het populairst is, gevolgd door de PvdA. Die partijen deden aan het kinderdebat op tv niet mee.

Van links naar rechts Jesse Klaver (GroenLinks), Geert Wilders (PVV) en Lilian Marijnissen (SP) tijdens het Jeugdjournaaldebat. Foto Remko de Waal/ANP

Hoekstra: graag door met huidige coalitie

Wopke Hoekstra, lijsttrekker van het CDA, wil na de verkiezingen het liefst door met de huidige coalitie van VVD, D66, ChristenUnie en CDA. Dat zei de demissionair minister van Financiën zondagmiddag in het programma Stemmen van Nederland waar ook Mark Rutte (VVD) en Jesse Klaver (GroenLinks) aanwezig waren.

De samenwerking met de VVD is volgens Hoekstra „heel goed geweest”. Rutte zei ook graag met het CDA te willen werken. „Sinds Hans Wiegel en Dries van Agt, is samenwerking met het CDA heel plezierig.” Klaver constateerde dat er sprake was van „een bromance” tussen de twee politici.

Of de huidige coalitie ook doorgezet kan worden, is nog maar de vraag. De vier partijen peilen volgens de Peilingwijzer rond de 75 zetels. Daarnaast hebben D66 en ChristenUnie eerder aangegeven dat het niet hun voorkeur geniet om met de huidige coalitiepartijen een nieuw kabinet te vormen.

Twitter avatar TijsvandenBrink Tijs van den Brink Nieuws uit ‘Stemmen van Nederland’: CDA-leider ⁦@WBHoekstra⁩ wil na de verkiezingen de coalitie van ⁦@VVD⁩, ⁦@cdavandaag⁩, D66 en CU voortzetten. Hij zegt dat vanavond om half zes op @NPO1: https://t.co/EORsTq8ahR

Hoekstra werd in het tv-programma ook gevraagd of de schaatsers Sven Kramer en Erben Wennemars, met wie hij campagnefilmpjes heeft opgenomen, op het CDA gaan stemmen. Dat wist Hoekstra niet: „Ik hoop dat ik meerdere schaatsers geïnspireerd heb om op mij te stemmen.”

Omtzigt krijgt geen debat met Rutte

VVD-lijsttrekker Mark Rutte heeft geen tijd voor een debat met Pieter Omtzigt (CDA) voor de verkiezingen. Omtzigt daagde vrijdagavond Rutte via Twitter uit voor een debat. Bovendien, zei Rutte bij WNL op zondag, gaat hij aankomende dinsdag in debat met CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra, dan hoeft hij niet ook nog in debat met de nummer 2 van het CDA.

Omtzigt tweette naar de demissionair premier de suggestie om te debatteren: „Je weet wel een debat over de inhoud. Of liever drie keer herhaling met Geert Wilders?” Lilianne Ploumen (PvdA) heeft eerder ook zo’n voorstel gedaan.

Rutte en Omtzigt zaten zondag wel allebei in het programma Business Class van Harry Mens, maar het interview met Rutte was vooraf opgenomen. Mens stelde dat Omtzigt een afwijkende campagne voert en „niet in de kudde” van het CDA past. Omtzigt zei dat niet hij afwijkend is, maar het kabinet omdat het kabinet wist dat „tienduizenden gezinnen in de problemen raakten” vanwege de Toeslagenaffaire.

Mens voorspelde dat Omtzigt meer stemmen zou krijgen dan Hoekstra. Omtzigt reageerde met een koele „dat weet ik niet”. Ook vertelde Omtzigt dat Henk Otten hem meerdere keren gevraagd heeft als nummer 1 van zijn partij. Omtzigt heeft „vriendelijk bedankt”.

Lees ook dit stuk waarin CDA’ers zich afvragen wat er gebeurd was als Omtzigt lijsttrekker was: De stemming bij het CDA slaat om: waar is het ‘Wopke-effect’?

Geen wedstrijdje stemmen tellen dit keer, ‘veiligheid boven snelheid’

Schiermonnikoog, Vlieland en Rozendaal strijden traditioneel om als eerste hun verkiezingsuitslag bekend te maken, maar niet deze verkiezingen. „Veiligheid en coronaproof staan dit jaar voorop”, zegt een woordvoerder van Schiermonnikoog daarover zondag tegen persbureau ANP. „We willen het wel snel doen, maar niet ten koste van allerlei besmettingen.”

Het Waddeneiland ‘won’ de laatste paar keer met stemmen tellen. Zowel tijdens de vorige Tweede Kamerverkiezingen als de afgelopen gemeenteraads- en Provinciale Statenverkiezingen had Schiermonnikoog als eerste de uitslag. Dat die gemeente met slechts 913 inwoners alsnog als eerste de resultaten kan presenteren, is niet uitgesloten: „Als het snel kan, doen we het snel.”

Ook Vlieland (1.186 inwoners) wil de strijdbijl dit jaar begraven. „Leuk zo’n onderlinge strijd, maar het is dit jaar al ingewikkeld genoeg om alles op orde te krijgen”, zegt een woordvoerder van de gemeente tegen ANP. Helemaal opgeven doet de gemeente niet: „We gaan wel proberen het zo snel mogelijk te doen. Maar we hebben geen tactiek.”

De Gelderse gemeente Rozendaal geeft te kennen sowieso uit de strijd te zijn gestapt. „We hebben er een nieuwe wijk bijgekregen en hebben hierdoor nu 1.750 inwoners. Dat is behoorlijk wat meer dan Schiermonnikoog en Vlieland”, aldus een woordvoerder van de gemeente.

‘Zeker vijfhonderd spamaccounts mengen zich in Nederlandse politiek’

Het afgelopen jaar hebben 525 spamaccounts zich op Twitter gemengd in discussies over de Nederlandse politiek. Uit onderzoek van Pointer met De Groene Amsterdammer en de NOS blijkt zondag dat het gaat om geautomatiseerde accounts, gecoördineerde trollenlegers en bijzonder actieve personen die politici bestoken met tweets. De accounts, die zowel in het Nederlands als het Engels actief zijn, versturen dagelijks minstens 144 tweets. Dat zijn er volgens onderzoeksinstituut Digital Forensic Research Lab zoveel dat nauwelijks mogelijk is dat ze door één persoon zijn verzonden.

Het overgrote deel, bijna 90 procent van alle spamaccounts, is afkomstig uit het buitenland. Zo werden tweets van PVV-leider Geert Wilders over bijvoorbeeld de islam of Zwarte Piet gebruikt voor gecoördineerde campagnes vanuit Turkije, India, Pakistan. Ook bestookten accounts uit Italië en Spanje premier Mark Rutte over het uitblijven van financiële steun voor Zuid-Europa.

Behalve geautomatiseerde accounts zijn ook enkele Twittergebruikers geanalyseerd die zeer actief zijn op het medium. Het gaat dan vaak om gepensioneerde of geëmigreerde Nederlanders. Zo verstuurt een man uit Gelderland zeker vierhonderd tweets per dag en is hij actief op vijftien verschillende accounts. „Dat komt omdat ik er al verschillende keren afgegooid ben. Waarschijnlijk omdat er mensen zijn gaan klagen. De linksen, de rooien”, zegt hij hierover tegen Pointer. „Ik ben steeds opnieuw begonnen, want dat is een fluitje van een cent.”

Zeker vijfhonderd spamaccounts bemoeien zich op Twitter met Nederlandse politici. Foto Lionel Bonaventure/AFP

Hoekstra weet campagne niet vlot te trekken in Debat van het Zuiden

In een debat in het heart land van zijn partij heeft CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra zijn campagne zaterdag niet kunnen vlottrekken. PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen en SP-leider Lilian Marijnissen wisten zich wel te profileren in het zogenoemde ‘Debat van het Zuiden’, dat werd georganiseerd door Omroep Brabant en de Brabantse kranten. In de Brabanthallen gingen de lijsttrekkers van de zeven grootste partijen in debat.

Hoekstra, die tot nu toe een stroeve campagne voert, was duidelijk gespannen. Toen hij net als de andere lijsttrekkers de provincie mocht toespreken kon hij de juiste camera niet vinden, waardoor hij bijna tien seconden van zijn 40 seconden spreektijd verloor. Hoekstra slaagde er bovendien niet in zich af te zetten tegen zijn belangrijkste concurrent in het zuiden, VVD-leider Mark Rutte. Zo was Rutte uitgesprokener dan Hoekstra over de (progressieve) voorstellen om de Brabantse veestapel te halveren. „Dat is belachelijk”, zei de premier – een kwalificatie waar Hoekstra niet overheen kwam.

Tijdens het debat in de Brabanthallen in Den Bosch hengelden Rutte en Hoekstra zaterdag naar de boerenstem. Met 2,5 miljoen inwoners is Noord-Brabant electoraal belangrijk – vooral ook voor het CDA. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 moesten de Christen-Democraten de provincie afstaan aan de VVD, die er de grootste werd.

SP-leider Lilian Marijnissen en PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen probeerden zich te profileren met een fel betoog over sociale ongelijkheid. Ploumen, die met de PvdA bezig is met een voorzichtige opmars in de peilingen, lukte het om veel spreektijd te krijgen met felle interventies. „U bent niet eerlijk tegen de boeren”, zei Ploumen tegen Hoekstra, waarop de CDA-leider Ploumen „ingestudeerde teksten” verweet.

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Volgens Ploumen is Hoekstra niet ‘eerlijk’ tegen/over boeren. Hoekstra verwijt haar een ingestudeerde tekst. Kaag neemt het op voor Ploumen. ‘We hoeven elkaar niet de maat te nemen over ‘ingestudeerd’ - iedereen bereidt zich voor’

Zowel Rutte als D66-leider Sigrid Kaag zocht in de Brabanthallen de confrontatie met PVV-leider Geert Wilders. Toen Hoekstra probeerde uit te leggen waarom het CDA een landelijke coalitie met de PVV uitsluit, kwam hem dat op een schrobbering te staan van Geert Wilders: „Er stemmen meer mensen op de PVV dan op het CDA. Wie denkt u wel dat u bent.”

De deelnemende lijsttrekkers na afloop van het Debat van het Zuiden. Foto Sem van der Wal/ANP

Geen trekkers bij campagnebijeenkomst BoerBurgerBeweging

Bij de campagnebijeenkomst van de BoerBurgerBeweging (BBB) in Gouda was zaterdag geen trekker te zien. Lijsttrekker Caroline van der Plas vreesde dat landbouwwagens tot ergernis zouden leiden. „We moeten af van het idee dat boeren steeds alleen maar boos zijn.”

Lees hier de hele reportage: De BBB wil laten zien dat boeren niet alleen maar boos zijn

‘Baudet zegt EenVandaag-interview af wegens ‘roast’ bij Jinek’

FVD-leider Thierry Baudet heeft zaterdag enkele uren voor de uitzending een live interview met EenVandaag afgezegd. Dat heeft het actualiteitenprogramma bekendgemaakt. Baudets woordvoerder zou als reden de ‘roast’ van cabaretier Martijn Koning bij Jinek afgelopen donderdag hebben genoemd. Baudet zou door dat incident nu „even geen behoefte meer hebben aan dit soort programma’s”. Ook zouden er zorgen zijn over de veiligheid van de lijsttrekker.

EenVandaag-hoofdredacteur René van Brakel noemt het besluit „enorm teleurstellend” en zegt dat het „treurig” is dat Baudet „wegloopt voor een kritisch vraaggesprek”. „Alle andere politici die we hebben uitgenodigd, namen wel deel aan de interviewreeks met lijsttrekkers, of hebben toegezegd voor het debat van aanstaande maandag”, schrijft hij in een verklaring. Hij voegt toe dat EenVandaag anders dan Jinek een actualiteitenprogramma is en geen talkshow en dat er geen cabaretiers of andere politici aanwezig zullen zijn bij het interview.

Afgelopen donderdag zat Baudet samen met Denk-voorman Farid Azarkan bij Eva Jinek aan tafel. De uitzending sloot af met een optreden van Martijn Koning, die Baudet flink op de hak nam. De cabaretier zei onder meer dat de FVD-lijsttrekker „homeopathisch verdund is met allerlei Indonesisch dna” - een verwijzing naar Baudets eerdere opmerkingen over de „homeopathische verdunning” van de Nederlandse bevolking - en benoemde de Joodse achtergrond van Baudets geliefde. „Zo meteen wordt u vader van Menachem of Sarah Baudet en dan voel je je als antisemitische kiezer toch behoorlijk in je bruine hemd gezet”, zo zei de cabaretier. Baudet liep halverwege het optreden weg en RTL en Jinek hebben excuses aangeboden voor Konings woorden.

Baudet tijdens een campagnebijeenkomst in Sneek. Foto Vincent Jannink/ANP

Hoekstra: geen verruiming van generaal pardon asielzoekers

CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra is tegen een nieuw akkoord voor een generaal pardon voor asielzoekers. Dat zegt hij zaterdag in een interview met De Telegraaf. Gevraagd naar wat hij aan de formatietafel zou willen bespreken, zegt hij dat een verruiming van het kinderpardon volgens onderzoek „een aanzuigende werking heeft”. „Dat moet je dus niet doen”, concludeert hij. In de afgelopen regeerperiode was het CDA voor een verruiming.

Volgens Hoekstra is het „terecht” dat binnen de partij „aandacht wordt gevraagd voor mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld”. Dat is volgens hem onderdeel van een breder dossier, waaronder hij ook het thema ontwikkelingssamenwerking schaart. „Maar we moeten ook erkennen dat je niet alle ellende van de wereld op je schouders kunt meetorsen.”

Verder: plannen voor financieel-economisch beleid

In een regeerakkoord zoals Hoekstra dat voor ogen heeft, zijn ook beleidsplannen opgenomen die zorgen voor „meer ruimte voor de middenklasse, solide overheidsfinanciën en ondernemers die weer kunnen floreren”. Die thema’s vormen volgens de demissionair minister van Financiën een belangrijke basis voor verstandig financieel en economisch beleid.

Lees ook: De CDA-campagne op sociale media draait vooral om Wopke Hoekstra

‘Coronacrisis beïnvloedt stemvoorkeur van een op de vijf kiezers’

De coronacrisis heeft grote invloed op het stemgedrag van kiezers, blijkt uit onderzoek van Kieskompas. Bij een op de vijf speelt dit mee bij het bepalen van de partij en persoon op wie wordt gestemd. Premier Rutte, die zich in de campagne profileert als leider die het land door de crisis moet loodsen, profiteert daarvan, maar ook politici van partijen de zich verzetten tegen het coronabeleid van het kabinet, schrijft dagblad Trouw zaterdag.

Bijna 12 procent van de kiezers is door de coronacrisis gaan twijfelen over zijn partijvoorkeur; ruim 8 procent geeft aan in de komende dagen op een andere partij te zullen stemmen dan vier jaar geleden. Kieskompas ondervroeg 15.000 mensen. Jongere kiezers (18-35 jaar) blijken zich meer in hun stemgedrag te laten beïnvloeden door de coronacrisis dan oudere. Een kwart van die groep is gaan twijfelen over zijn stemvoorkeur of is overgestapt naar een andere partij dan bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen.

Onder de kiezers die overstappen willen bijna vier op de tien niet gevaccineerd worden tegen het coronavirus. Veel van deze mensen zijn van plan om te stemmen op Forum voor Democratie, dat zich in de campagne profileert als fel tegenstander van het coronabeleid. Volgens lijsttrekker Thierry Baudet is het virus minder gevaarlijk dan het kabinet doet geloven en zijn de strenge maatregelen niet nodig.

Maar er zijn ook kiezers die in 2017 nog op deze partij stemden, maar dat nu niet meer overwegen, omdat Baudet het virus steevast „een griepje” noemt. Voor een op de vijf FVD-stemmers is dat reden om op een andere partij te stemmen, meestal de PVV. Ook de antisemitische uitlatingen van de lijsttrekker jagen kiezers weg naar andere partijen.

Voor PvdA- en GroenLinks-stemmers speelt de coronacrisis nauwelijks een rol bij het bepalen van hun stemvoorkeur, en dat geldt ook voor stemmers op de ChristenUnie. Voor de achterban van de Partij voor de Dieren is corona wel een belangrijke factor: volgens lijsttrekker Esther Ouwehand is de pandemie te wijten aan de slechte omgang met dieren.

Een leerling van het Amsfort College in Amersfoort brengt haar stem uit voor de Scholierenverkiezingen op 10 maart. Foto Sem van der Wal/ANP

Zeven partijen sluiten zich aan bij stembusakkoord van COC

Over beleidsakkoorden gesproken: CDA, VVD, D66, GroenLinks, SP, PvdA, Partij voor de Dieren en 50Plus hebben zaterdagochtend een zogeheten ‘regenboogakkoord’ getekend in overleg met COC Nederland. Voor de CDA is het voor het eerst dat de partij zich aansluit bij zo’n nationaal stembusakkoord van de belangenorganisatie voor de lhbti-gemeenschap.

Het akkoord gaat onder meer over een wettelijke acceptatieplicht voor scholen.

Lees meer: CDA tekent voor het eerst ‘regenboogakkoord’ met COC

Rutte: in formatie eerst een coronaherstelplan, daarna rest van beleid

Demissionair premier Mark Rutte loopt in een interview met het AD alvast vooruit op de formatie. Hij herhaalt daarin zijn wens voor een herstelplan.

Als hij als VVD-leider opnieuw een kabinet mag samenstellen na de verkiezingen, moet die formatie in twee delen plaatsvinden. In die krant legt Rutte zaterdag uit dat de potentiële coalitie eerst een ‘Nationaal Herstelplan’ moet opstellen, wat hem betreft „in een paar weken” tijd. Dat voorstel moet „een breed gedragen akkoord” zijn, met steun van de beoogde regeringspartijen en andere de partijen in de Tweede Kamer. Pas daarna kan de formatie doorgaan om andere beleidszaken voor de rest van de termijn vast te leggen. „Zo’n formatie duurt al idioot lang, dat kunnen we nu zeker niet hebben. Voordeel is: als tijdens die formatie blijkt dat partijen het niet eens kunnen worden, is dat herstelplan in elk geval al af”, aldus Rutte.

Het herstelplan zou wat de VVD-lijsttrekker betreft moeten gaan over het voorlopig niet bezuinigen zodat de economie kan herstellen en verlenging van de steunpakketten voor het bedrijfsleven en de cultuursector. Ook wil hij afspraken maken over flexibele capaciteit op de intensive cares zodat snel kan worden opgeschaald. Over de beoogde coalitiepartners wil Rutte tegenover het AD niet te veel los laten. „Ik kan niet ontkennen dat de VVD graag met het CDA samenwerkt. Maar verder ga ik er niets over zeggen”, zegt hij.

Lees ook: Voor Rutte is Wilders de ideale tegenstander in deze laatste fase van de campagne

Mark Rutte tijdens een een-op-eendebat met Geert Wilders in het programma ‘Pauws Verkiezingsdebatten’. Foto Eva Plevier/Reuters

Welkom in dit verkiezingsblog

Dit is het laatste weekend voor de Tweede Kamerverkiezingen. In dit blog houdt de redactie van NRC het laatste politieke nieuws bij. Door de coronacrisis zijn de campagnes en verkiezingen anders dan andere jaren. Zo kan er op drie dagen gestemd worden om drukte te voorkomen. Ook kunnen kiezers ouder dan zeventig jaar per brief stemmen en mag iedereen een extra volmachtsstem uitbrengen.

Lees ook het voorgaande blog terug

Stickers voor de Tweede Kamerverkiezingen. In een depot ligt allerhande materiaal opgeslagen dat gebruikt wordt voor de verkiezingen. Foto Koen van Weel/ANP