Verkeerde envelop? Uw stem is ongeldig

Briefstemmen Zo’n tienduizend briefstemmers hebben een ongeldige stem uitgebracht. Ze kunnen tot vrijdag een nieuwe stempas aanvragen.

Briefstemdocumenten.
Briefstemdocumenten. Foto Robin Utrecht

Waar normaal gesproken alleen Nederlanders die (tijdelijk) in het buitenland wonen de mogelijkheid hebben om per post hun stem uit te brengen, geldt dat dit jaar vanwege de pandemie ook voor zeventigplussers. Er wordt al gretig gebruik van gemaakt, schreef demissionair minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) woensdag in een brief aan de Tweede Kamer. Zo’n 400.000 zeventigplussers hadden tot maandag 8 maart hun stem per post opgestuurd.

Alleen: 2,5 procent van deze uitgebrachte briefstemmen blijkt ongeldig en mag dus niet worden meegeteld. Ollongren: „Als je de instructies opvolgt, gaat het goed. Maar blijkbaar zijn mensen toch net iets te snel en iets te enthousiast.”

De groep zeventigplussers beslaat een vijfde van het electoraat en behoort volgens het RIVM tot de risicogroepen wat betreft ziekenhuisopname of sterfte door het coronavirus. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, verantwoordelijk voor de organisatie van de verkiezingen, verwacht dat zo’n 800.000 van de 2,4 miljoen zeventigplussers per brief zullen stemmen.

In het buitenland zijn er 92.772 kiezers geregistreerd, van wie er 89.067 per brief hebben gestemd. De rest stemt via een volmacht (2.582) of met een kiezerspas in Nederland (1.123). Een woordvoerder van de gemeente Den Haag laat desgevraagd weten geen „indicatie” te hebben dat een aanzienlijk deel van de briefstemmen vanuit het buitenland ongeldig moet worden verklaard.

Stemgeheim

Tussen 26 februari en 11 maart kregen alle zeventigplussers de benodigde briefstemdocumenten toegestuurd. Allereerst een ‘stempluspas’. Apart daarvan volgde de rest: het briefstembiljet, een ongeadresseerde envelop met daarop alleen de tekst ‘briefstembiljet’, een retourenvelop die is geadresseerd aan een antwoordnummer en een stapsgewijze uitleg. De procedure: het stembiljet dient in de ongeadresseerde envelop te worden gestopt. Vervolgens moet deze geanonimiseerde envelop dichtgeplakt in de retourenvelop worden gedaan. De stempas moet worden ondertekend en gaat ook in de retourenvelop.

Ondanks alle stapsgewijze uitleg heeft PostNL geconstateerd dat zo’n tienduizend kiezers de verkeerde envelop in de brievenbus hebben gestopt: niet de voorgeadresseerde retourenvelop, maar de geanonimiseerde, ongeadresseerde envelop. Hoewel PostNL zorg zal dragen voor álle enveloppen bij de gemeenten, ook de ongeadresseerde, mogen stembureaus de verkeerde enveloppen niet meetellen. Het probleem is dat het briefstembureau de geanonimiseerde envelop niet mag openen om te controleren of er een ondertekende stempluspas is toegevoegd. De wet staat dit niet toe, schrijft Ollongren. „Dit zou het stemgeheim van de kiezer schenden.”

Vooropenen

Kiezers die vermoeden dat ze het fout hebben gedaan wordt geadviseerd een vervangende stempluspas en de bijbehorende briefstemdocumenten aan te vragen. Dat kan nog tot vrijdag 12 maart om 17.00 uur bij het gemeenteloket, via een onlineaanvraag of bij de verkiezingsbalie. De eerder verstuurde stempas wordt dan automatisch opgenomen in het register met ongeldige stempassen. Hiermee wordt het risico op dubbel stemmen vermeden.

Wie er als kiezer zeker van wil zijn dat het briefstembiljet tijdig wordt bezorgd, moet alle briefstemdocumenten vóór vrijdag 17.00 uur in de brievenbus schuiven. Mocht dat niet lukken, dan kunnen kiezers alle documenten nog tot woensdag 17 maart 21.00 uur bij een afgiftepunt achterlaten. Op de website van elke gemeente staat een overzicht van de afgiftepunten.

Vrijdag beginnen gemeenten met het vooropenen van alle briefstemmen. De stempluspas wordt gecontroleerd en de briefstemenvelop uit de retourenvelop gehaald en in de stembus gestopt. Het telproces begint pas op woensdag 17 maart vanaf 7.30 uur. Eerder beginnen met tellen is uit den boze. Het is onwaarschijnlijk dat alle briefstemmen om 21.00 uur – de sluitingstijd van alle stembureaus – zullen zijn geteld, maar een telvoorsprong zal er zeker zijn.