Recensie

Recensie Film

Jarig Eye Filmmuseum streamt adembenemende videokunst

Videokunst Eye Filmmuseum viert deze week de 75ste verjaardag met zeven gratis te streamen kunstvideofilms. Ademgebrek, isolatie en eenzaamheid zijn de thema’s van de soms hartverscheurende kortfilms.

Fiona Tan, ‘Nellie’ (2013).
Fiona Tan, ‘Nellie’ (2013). Foto Eye Filmmuseum

Het is nacht. Een hond zit opgesloten in een auto. Lichtjes hijgend. Langzaam beslaan de ramen. Dan begint hij zachtjes te janken. Ook zonder Covid, lockdown en avondklok een ijzersterk en hartverscheurend beeld. Maar zodra je weet dat de Grieks-Nederlandse kunstenaar en filmmaker Janis Rafa dit ‘nabeeld’ van haar speelfilmdebuutKala azar (2020) in het afgelopen jaar maakte, dan wordt Waiting for the Time to Pass (2021) nog beklemmender. Ademgebrek, isolatie en eenzaamheid zijn immers voor velen de woorden waarmee ze 2020 herinneren.

Waiting for the Time to Pass is ook de toepasselijke titel van de online expositie van zeven kunstvideofilms die deze week gratis te zien zijn op de nieuwe mediaplayer van het Eye Filmmuseum. Het museum bestaat dit jaar 75 jaar, en wacht zelf ook. Tot het weer open mag om dat te vieren.

De kortfilms laten zich alle zeven goed door die melancholische bril bekijken. In William Kentridge’s animatie City Deep (2020, onderdeel van zijn sinds 1989 gestaag groeiende serie Drawings for Projection) ontsnapt een muisje schielijk uit zijn holletje in een museummuur. Wat gebeurt er met de kunstwerken als er niemand is om ze te bekijken? Even later zien we Kentridge’s getekende alter ego zelf door het museum dwalen, in deze gelaagde reflectie op de relatie tussen kunst en kolonialisme.

Lees ook de recensie van Janis Rafa’s Kala azar.

Brandende voetbal

Net als Rafa en Kentridge zijn ook de andere kunstenaars/filmmakers geen onbekenden voor de Eye-bezoekers: ook Francis Alÿs, Cao Guimarães, Isaac Julien, de gebroeders Quay en Fiona Tan hadden allemaal eerder werken in (solo)tentoonstellingen in Eye. Het poëtisch-vluchtige The Eye Land (1999) van Guimarães gaat over heimwee, dat andere wachten dat tijd vloeibaar en onbetrouwbaar maakt. Looking for Langston (1989) van Isaac Julien is een beeldend weelderig zwart-witportret van queer-icoon uit de Harlem Renaissance Langston Hughes (1902-1967). Het ensceneert een politiek geladen gesprek tussen nostalgie en historisch bewustzijn. Op hun karakteristieke wijze (een rariteitenkabinet van oude wetenschappelijke prenten en grillige figuurtjes) doen de animatiebroers Quay dat ook in Unmistaken Hands: Ex Voto F.H. (2020), een ode aan de Uruguayaanse magisch-realistische schrijver Felisberto Hernández (1902-1964). Deze laatste twee films duren bijna een uur, dus daar moet je even voor gaan zitten.

Rembrandts dochter

Dat zegt niets over het soortelijk gewicht van de laatste slechts een paar minuten durende twee kortfilms die naast die van Rafa nu online weer zo veel indruk maken. Want ook die bevatten beelden die je de hele dag meeneemt, ergens tussen de achterkant van je netvlies en het begin van je herinnering. Nellie (2013) van Fiona Tan geeft een gezicht aan Rembrandts ‘vergeten dochter’ Cornelia van Rijn, die op zestienjarige leeftijd naar Batavia vertrok. Een kwetsbaar jong meisje dat in drie minuten van een avonturierster met heimwee in een door koorts verzwolgen vrouw verandert. Maar wat het beeldschone miniatuur benauwend maakt, is dat ze gekleed is in een jurk van dezelfde zware stof met exotische flora en fauna als waar de muren mee bekleed zijn, en waaruit de gordijnen en de sprei op haar bed zijn gesneden. Tan wil haar bevrijden. Maar geeft de geschiedenis vol verwijzingen naar kolonialisme en exotisme haar wel lucht?

Francis Alÿs, Paradox of Praxis 5 (2013). Foto Eye Filmmuseum

In Paradox of Praxis (2013) zien we de in België geboren en in Mexico werkende Francis Alÿs met een brandende voetbal door de nachtelijke straten van de Mexicaanse drugshoofdstad Ciudad Juárez lopen. Een lichtbron die dingen zichtbaar maakt die we anders niet zouden zien. Een ontvlambare performance van vuur en schaduwen. En dan is het weer nacht. Filmkunst kan op vele manieren gevaarlijk en adembenemend zijn.