Opinie

Meer mensen overleden door evacuaties ná 'Fukushima' dan door de kernramp zelf. Leer daarvan.

Atoomstroom Tien jaar na ‘Fukushima’ zijn meer mensen door de evacuaties overleden dan door de kernramp zelf. Leer daarvan, schrijft .
Verlaten huis in het geëvacueerde gebied bij Fukushima
Verlaten huis in het geëvacueerde gebied bij Fukushima Foto Franck Robichon/EPA

De kernramp in de Japanse provincie Fukushima, deze donderdag tien jaar geleden, leidde tot vergaande maatregelen. Er werd een gebied ongeveer zo groot als België volledig geëvacueerd. Dat had niet moeten gebeuren.

De ramp was het gevolg van een zeebeving en tsunami die veel slachtoffers maakte. Bij de kernramp zelf – er kwam uiteindelijk radioactief materiaal vrij – zijn geen mensen overleden, noch zijn er voor zover we weten mensen ziek geworden door straling. Wél zijn meer dan 2.300 mensen overleden door stress ten gevolge van de evacuatie en angst voor de straling. Duizenden mensen lijden aan post-traumatische stresstoornis. Dat plotseling huis en haard moeten verlaten tot stress leidt, mag geen verrassing zijn. Maar die angst, hoe zit het daar mee?

Voor een van de belangrijkste oorzaken moeten we terug naar de jaren vijftig. Er werd toen door de International Atomic Energy Agency, een VN-organisatie die adviseert op het gebied van alles rondom kernenergie, gelobbyd voor zo min mogelijk risico. Dat klinkt in principe logisch en de lobby slaagde dan ook uitmuntend. Wereldwijd werd afgesproken dat het maximaal aanvaardbare risico voor normale burgers bij het in aanraking komen met straling op 1 millisievert (eenheid voor de hoeveelheid straling die een persoon in de buurt van een stralingsbron ontvangt) per jaar kwam, bovenop de altijd al aanwezige straling die doorgaans ook ongeveer op 1 millisievert ligt.

Dit zegt u waarschijnlijk niet zo veel, maar sla dit getal even op in uw hoofd.

Andere normen

Toen de kernramp in Fukushima plaatsvond, bleek al gauw dat als dit maximaal aanvaardbare risico zou worden aangehouden, heel Japan geëvacueerd moest worden. Daarom werd met directe ingang besloten dat de norm moest worden opgerekt: de ‘risicolimiet’ werd in het hele land vertwintigvoudigd naar 20 millisievert. Het gevolg was dat men nu ‘slechts’ een deel van de provincie Fukushima hoefde te evacueren. En, heel belangrijk, de vier grote steden in de buurt van de kerncentrale – Sendai, Iwaki, Koriyama en Fukushima-stad – bleven buiten schot.

Maar, stel je voor, je bent een jonge moeder uit het dorp Tomioka, dichtbij de centrale, en je bent met man en kinderen geëvacueerd naar de stad Koriyama waar de straling nu op 19 millisievert per jaar ligt – onder de nieuwe norm. Dan kan een overheid je wel vertellen dat dat vanaf vandaag geen enkel probleem is, maar als dit in de rest van de wereld nog steeds negentien keer zoveel is van wat als ‘veilig’ wordt gezien, dan is dat niet bepaald een geruststellende gedachte. Sterker: mensen waren doodsbang en ongerust over de gezondheid van hun kinderen. Het vertrouwen in de overheid en in de wetenschap daalde tot een dieptepunt, met alle (medische) gevolgen van dien.

Even terug naar die 1 millisievert per jaar. Hoe kwam men daar nu op? Zoals gezegd was het idee een zo risicoloos mogelijk beleid. Het meten van risico van in aanraking komen met straling valt niet mee. Maar wat we weten is dat bij een straling van 1.000 millisievert per jaar een stijging van ongeveer 5 procent aan gevallen van kanker kan worden waargenomen. Komen we onder die 1.000 millisievert, dan is de impact zo laag dat het bijna niet meer meetbaar is en je alleen statistisch iets kunt zeggen over het effect. Dit ligt dan op circa 0,5 procent verhoging van de kans op kanker per 100 millisievert per jaar. Het idee van een zo laag mogelijk aanvaardbaar risico is dus extreem serieus genomen.

Te serieus, als je het mij vraagt. Want stel je nu voor dat we in de jaren vijftig waren overeengekomen dat in aanraking komen met 500 millisievert per jaar wereldwijd aanvaardbaar was. Dan had niemand in Fukushima geëvacueerd hoeven worden. Dan had men het aanvaardbare risiconiveau direct na de kernramp niet hoeven verhogen en waren mensen daar ook niet angstig door geworden. Dan waren niet een paar duizend mensen overleden door stress en angst. Dan was niet een samenleving totaal ontwricht met alle pijnlijke gevolgen van dien. Nee, in het ergste scenario waren enkele mensen meer overleden aan kanker dan wanneer er geen straling was vrijgekomen.

Herzie afspraken

Steeds vaker hoor ik mensen pleiten voor meer kernenergie en de bouw van nieuwe centrales. Die overweging is relevant in een tijd waarin steeds meer vraag is naar energie en we een manier moeten vinden de impact daarvan op onze aardbol zo klein mogelijk te houden.

Wat ik in de discussie mis, en waar ik op zou willen aandringen, is om eerst nog eens kritisch te kijken naar internationale afspraken over stralingsrisicobeleid. Want ongelukken gebeuren. Zaak is nu om te leren van de geschiedenis zodat, mocht het weer een keer ergens misgaan, we daar goed voorbereid in actie kunnen komen, zonder opnieuw een gebied voor decennia te traumatiseren.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.