Verkiezingsblog

Teruglezen: Den Haag sloeg aanbod koningspaar om te helpen bij stembureau af

In dit blog volgt NRC de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart. Luister hier de dagelijkse podcast Haagse Zaken en schrijf je hier in voor nieuwsbrief De Haagse Stemming.

Dit blog is gesloten

De redactie van NRC houdt in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen het laatste nieuws bij over de campagne. Lees hieronder het nieuws van de laatste dagen terug.

En volg hier het nieuwe verkiezingsblog

Rutte wil bij Nieuwsuur niet speculeren over coalitie, werkt ‘altijd graag’ met CDA

Met wie wil VVD-lijsttrekker Mark Rutte straks regeren? De premier ging die vraag vrijdagavond in tv-programma Nieuwsuur uit de weg. Twee partijen sluit hij uit: de PVV en Forum voor Democratie. En er is één partij waar de VVD „altijd graag” mee samenwerkt: het CDA. Maar verder wilde Rutte voordat de verkiezingen voorbij zijn geen andere potentiële coalitiepartners noemen, ook niet de huidige partners ChristenUnie of D66.

Rutte doorstond het Nieuwsuur-interview, voor menig lijsttrekker een beproeving in de afgelopen weken, zonder grote kleerscheuren. Presentator Jeroen Wollaars legde hem het vuur aan de schenen over de ideologische draai die de VVD lijkt te hebben gemaakt richting een actieve overheid. Rutte werd geconfronteerd met de lange lijst aan beloftes die hij in de afgelopen tien jaar heeft verbroken, zoals het beruchte ‘geen cent naar de Grieken’. Rutte liet zich hier niet door uit het veld slaan. Volgens hem is het belangrijk dat een partij die al zo lang aan de macht is zich opnieuw kan uitvinden. „Ik vind het zelf geen draaien”, aldus Rutte. Hij wees er ook op dat hij premier werd op het moment dat Nederland in „de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog” zat en dat hij daardoor zeker de eerste vijf jaar veel had moeten bezuinigen.

Ondernemerspartij
Dat het ook niet gelukt was om meer ongewenste migranten terug te sturen naar hun landen van herkomst komt volgens Rutte doordat het „ontzettend moeilijk is om afspraken te maken met landen in Afrika”. „Je regelt dit soort dingen niet van de een op de andere dag. Daar vraag ik wel begrip voor.” Volgens Rutte heeft de VVD ook nooit beloofd dat het deze kwestie „overnight” zou regelen.

Is de VVD nog wel een echte ondernemerspartij? Volgens de Nieuwsuur-redactie zitten er in de top twintig van de VVD „nul” zelfstandige ondernemers, maar wel „negen politieke oud-assistenten van de VVD zelf”. Is de VVD met zo veel „VVD-ambtenaren”, vroeg Wollaars, geen „supportersvereniging van Mark Rutte” geworden? Rutte bestreed dat. „Ik vind dat de VVD in de modder staat, midden in de samenleving. Tegelijk is politiek een ambacht.”

Het werd heel even spannend toen Rutte tegenover horeca-ondernemer Ap de Bruin werd gezet, die vertelde dat hij voor het eerst geen VVD meer gaat stemmen omdat hij de regeldruk alleen maar heeft zien toenemen in de afgelopen tien jaar en nu door de coronacrisis in de schulden is geraakt. Toen Rutte begon te lachen om de bevlogenheid waarmee De Bruin zijn verhaal vertelde, reageerde de ondernemer geïrriteerd. „U lacht”, zei hij. „Ik lach niet over uw verhaal”, zei Rutte een paar keer snel. „Ik neem dat zeer serieus.”

Rotterdam doet aangifte van de verduistering van 195 stempassen

De gemeente Rotterdam doet aangifte van de verduistering van 195 stempassen in de wijk Bloemhof. Dat heeft burgemeester Ahmed Aboutaleb vrijdag bekendgemaakt aan de gemeenteraad, zo meldt persbureau ANP. Kiesgerechtigden in drie straten in Bloemhof kregen hun stempassen voor de Tweede Kamerverkiezingen niet op de mat en deden daarvan melding bij PostNL. Het post- en pakketbedrijf stelde daarop een intern onderzoek in en concludeerde dat een bezorger de passen, samen met wat andere post, niet had afgeleverd bij de kiesgerechtigden in kwestie.

De gemeente laat het incident ook extern onderzoeken, meldt RTV Rijnmond. PostNL zegt mee te werken aan dat onderzoek. Mogelijk neemt het bedrijf ook maatregelen tegen de betreffende postbode. Het is momenteel niet duidelijk of de postbezorger de stempassen met opzet verduisterde.

Stemgerechtigden in de drie straten die niet zelf een nieuwe stempas hebben aangevraagd, kregen vrijdag een pas opgestuurd van de gemeente. Rotterdammers die nu twee stempassen in bezit hebben, moeten deze beide meenemen naar het stemlokaal, aldus RTV Rijnmond.

Den Haag sloeg aanbod koningspaar om te helpen bij stembureau af

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima hebben zich in Den Haag opgegeven om als vrijwilligers te helpen bij een stembureau tijdens de Tweede Kamerverkiezingen. De gemeente had echter al te veel vrijwilligers en dus ging het plan niet door. Dat zei de koning vrijdagmiddag tijdens een digitaal werkbezoek dat in het teken stond van de voorbereiding op de stembusgang, aldus persbureau ANP en de NOS.

Een woordvoerder van Den Haag zei tegen de NOS dat „in goed overleg” is besloten niet op het aanbod in te gaan. De gemeente wilde niet zeggen of mogelijk werd gevreesd voor een te grote aanloop bij het stembureau waar het koningspaar zou helpen.

Tijdens het online werkbezoek vrijdag liet Willem-Alexander zich onder meer bijpraten over de manieren waarop coronaproof kan worden gestemd en over de nieuwe protocollen voor het tellen van de stembiljetten. De koning zei te hopen dat zo veel mogelijk mensen gaan stemmen.

Koning Willem-Alexander in februari tijdens een bezoek aan de opvang van het Leger des Heils in Den Haag. Foto Patrick van Katwijk/ANP

Ploumen treft Rutte niet voor debat, dus probeert ze het via Twitter

PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen staat in de reeks tv-debatten deze campagne niet tegenover VVD-leider Mark Rutte. Daarom heeft ze vrijdag geprobeerd het debat te voeren via sociale media. In elf tweets verwijt ze Rutte dat hij oneerlijk is geweest over het sluiten van ziekenhuizen, vraagt ze hem naar zijn ideeën over de situatie van de kinderen in vluchtelingenkamp Moria en verwijt ze de demissionair minister-president dat hij te weinig doet om de huisvesting op niveau te brengen.

De PvdA staat in de Peilingwijzer op zo’n elf tot dertien zetels. Bij de vorige verkiezingen kwam de partij niet verder dan negen zetels. Met die cijfers krijgt Ploumen deze verkiezingscampagne - die als gevolg van corona grotendeels via de media wordt gevoerd - niet de gelegenheid om deel te nemen aan de grote verkiezingsdebatten. Ook in de een-op-een-tv-ontmoetingen komt het niet tot een treffen tussen de twee, terwijl Rutte in de week voor de verkiezingen wel driemaal tegenover PVV-leider Geert Wilders staat in debatten van de NPO. Ploumen roept Rutte daarom via Twitter op om alsnog met haar in debat te gaan.

Ploumen heeft vorige week een vergelijkbare campagnezet gebruikt bij Wopke Hoekstra. In een reeks tweetjes bevroeg ze de CDA-leider over de financiële onderbouwing van beweringen die hij had gedaan in een gesprek met NOS op 3. Hoekstra ging op de vragen van Ploumen in met een artikel op de website van het CDA. Mark Rutte heeft vooralsnog niet op Ploumen gereageerd.

Twitter avatar PloumenLilianne Lilianne Ploumen De NPO wil dat je nog twee keer in debat gaat met Geert Wilders. Ik kan die debatten al uittekenen. Geert geeft ‘Marokkanen’ en ‘de islam’ weer de schuld van alles. En jullie kissebissen vrolijk verder over jullie ruzietjes van 10 jaar geleden in het Catshuis. (6/11)

Ollongren: Fysiek gezond? Stem op 17 maart en niet eerder

Demissionair minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) roept Nederlanders zonder medische aandoening op om hun stem voor de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart uit te brengen. De stemlokalen zijn de twee voorgaande dagen ook open, maar dan moet ruimte gemaakt worden voor kwetsbaren. „Het is aan mensen zelf om te bepalen of ze een medische indicatie hebben. Ze worden daarop niet gecontroleerd bij de ingang van het stemlokaal”, citeert persbureau ANP minister Ollongren.

De verlengde verkiezingsdag is niet de enige verandering dit jaar. Vanwege de coronapandemie mogen zeventigplussers hun stem deze verkiezingen ook per post uitbrengen. Dat tot dusver zo’n 2,5 procent van die stemmen ongeldig is verklaard door het gebruik van de verkeerde envelop noemt Ollongren „heel erg vervelend”. Toch zegt ze te hopen dat zeventigplussers alsnog gebruikmaken van hun briefstem zodat dat de opkomst onder deze doelgroep „op peil blijft”. Zeventigplussers dienen hun stem uiterlijk vandaag voor 17.00 uur op de post te doen. Lukt dat niet, dan kunnen ze de brief ook nog tot en met 17 maart inleveren bij een afgiftepunt of iemand machtigen voor ze te stemmen.

Nederland telt deze Tweede Kamerverkiezingen meer dan 9.600 stemlocaties verspreid over het land; vierhonderd meer dan in 2017, aldus ANP op basis van conclusies van datapersbureau LocalFocus. Zogenoemde vroegstemmers, zoals kwetsbaren, kunnen op 15 en 16 maart terecht bij grofweg 1.600 stemlokalen. Op 17 maart kan ook de rest van kiesgerechtigd Nederland naar de stembus. Rotterdam telt woensdag met ruim vierhonderd de meeste stemlocaties, gevolgd door Amsterdam (369) en Den Haag (260).

Lees ook: Verkeerde envelop? Uw stem is ongeldig

Fractievoorzitter Denk Amsterdam vertrekt naar Nida

Mourad Taimounti, de voorzitter van de Amsterdamse fractie van Denk, stapt over naar Nida. Taimounti motiveert zijn overstap door kritiek te uiten op het in zijn ogen ontbreken van interne democratie binnen Denk, evenals hoe de partijtop heeft gehandeld rond de buitenechtelijke relatie van Tweede Kamerlid Tunahan Kuzu en de daaropvolgende partijruzie.

Taimounti stond op een onverkiesbare plek op de lijst voor de Tweede Kamer, maar dat is volgens hem nadrukkelijk niet de reden van zijn vertrek. „Ik voelde me niet meer honderd procent gemotiveerd om me in te zetten voor Denk”, zegt hij vrijdag in een interview met de Volkskrant.

Volgens Taimounti is Denk te afhankelijk van individuen als Tweede Kamerlid Kuzu en lijsttrekker Farid Azarkan en staat de partij te weinig open voor nieuwe talenten. „Ook bij mij in Amsterdam zitten briljanten om te koesteren (…) Dat soort mensen wil je zien doorstromen zodat ze in de toekomst bestuurders kunnen worden. Maar het gebeurt niet.”

Hij verwijt de partijtop van Denk bovendien onvoldoende te luisteren naar leden. „Op de ledenvergadering van juni vorig jaar zijn een aantal moties aangenomen om de structuur van de partij te veranderen, minder afhankelijk te zijn van individuen.” Sindsdien is er volgens hem aan geen enkele motie invulling gegeven. De filosofie van Nida is volgens Taimounti vergelijkbaar met die van Denk, maar „veel verbindender en democratisch (…) Ik heb het altijd een inspirerende partij gevonden.”

Archiefbeeld van Taimounti. Foto Remko de Waal/ANP

Oud-partijvoorzitter CDA Henk Bleker stapt over naar FVD

Henk Bleker, oud-partijvoorzitter van het CDA, stapt over naar Forum voor Democratie. Dat zal hij vrijdag bekendmaken op een FVD-bijeenkomst in Sneek, zo meldde De Telegraaf donderdagavond en is bevestigd aan NRC. Bleker, die namens het CDA staatssecretaris van Landbouw was in het kabinet-Rutte I, maakt de overstap vanwege het EU-landbouwbeleid, de „doorgeschoten” klimaatplannen en voorstander voor een Nexit is.

Volgens De Telegraaf had Bleker (67) „problemen” met de racistische berichten die in WhatsApp-groepen van FVD-leden zijn gedeeld, maar vormen deze geen belemmering voor zijn overstap. „Uiteindelijk beoordeel ik mensen op wat ik zelf zie en hoor, niet op basis van wat anderen over iemand hebben gezien of gehoord.” De overstap hing al een tijd in de lucht. Bleker heeft al meerdere malen zijn steun betuigd aan FVD en partijleider Thierry Baudet.

Lees ook dit stuk waarin Bleker zich voor het eerst een adviseur van Baudet noemt: Baudet zoekt de boerenstem met steun van Henk Bleker

Van het coronabeleid van FVD, de centrale pijler van de verkiezingscampagne van de partij, is Bleker geen voorstander. „Ik ben het, net als dat ik dat bij het CDA altijd ook was, echt niet op alle punten met FVD eens. Het coronabeleid is daar een voorbeeld van.” Bleker, die momenteel directeur is van een bedrijf dat zonneparken aanlegt, zegt dat zijn overstap „geen stem tegen het CDA” is. „Ik blijf een christendemocratisch hart houden.”

Voor Baudet is het geen probleem dat Bleker afkomstig is uit het ‘partijkartel’, waar Baudet al jaren tegen ageert. „We staan altijd open voor mensen die tot inkeer komen.” Grappend zegt Baudet tegen De Telegraaf dat Bleker „onze minister van Landbouw” wordt.

Volgens CDA-lijsttrekker en demissionair minister van Financiën Wopke Hoekstra had Bleker „deze beweging al eerder ingezet”, maar is hij altijd welkom om terug te keren. „Een schaap het verst van de kudde, die mis je het meest”, zo zei Hoekstra vrijdagochtend. Minister Ferd Grapperhaus (Justitie, CDA) stelde dat hij Bleker niet zal missen, net zoals CDA-campagneleider en staatssecretaris Raymond Knops (Binnenlandse Zaken). Volgens Knops is Bleker „geen partijprominent”.

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Grapperhaus over Henk Bleker die over is gestapt (nu echt) naar FvD: ‘Als hij daar gelukkig van wordt moet ik hem dat gunnen.’ Gaat Grapperhaus Bleker missen? ‘Nee.’

Archiefbeeld van Bleker en Baudet tijdens een FVD-ledendag. Foto Robin Utrecht/ANP

RTL heeft spijt van bijdrage cabaretier Koning over FVD-leider Baudet

RTL distantieert zich van de uitspraken die cabaretier Martijn Koning donderdagavond deed over FVD-leider Thierry Baudet in de uitzending van Jinek. Koning heeft daarbij „een grens overschreden”, zo schrijft de zender vrijdag in een verklaring. Presentatrice Eva Jinek zou Baudet onmiddellijk na de uitzending gebeld hebben om excuses aan te bieden.

Volgens RTL heeft Koning ondanks herhaaldelijke verzoeken van de redactie van Jinek geweigerd de „inhoud van zijn bijdrage” te delen. „De redactie had hierop de keuze moeten maken om Martijn Koning niet te laten optreden”, concludeert RTL. „Het spijt ons dat dit zo is gelopen en dat de kijker en de tafelgasten hiermee werden geconfronteerd”, verklaart RTL.

RTL distantieert zich van het optreden van cabaretier Martijn Koning. Foto Sander Koning/ANP

De verkiezingsuitzendingen van Jinek worden altijd afgesloten met een optreden van een cabaretier. Koning sloot de uitzending donderdagavond af met een directe aanval aan het adres van Baudet, die samen met Denk-partijleider Farid Azarkan als gast uitgenodigd was. De cabaretier zei over de FVD-lijsttrekker onder meer dat hij „behoorlijk homeopathisch verdund is met allerlei Indonesisch dna” - waarmee hij verwees naar Baudets uitspraken over de „homeopathische verdunning” van de Nederlandse bevolking. „Stemmen ze u aan de macht, wordt iedereen met een zwarte kleur eruit gegooid, maar dan krijgen we ineens heel veel Aziaten hier”, vervolgde hij. Daarop besloot Baudet weg te lopen uit de uitzending.

Vlak na de uitzending liet RTL-verslaggever Floor Bremer - die ook aan tafel zat - weten „niet achter de tekst” van Koning te staan. „Ik distantieer me totaal van de inhoud”, schreef ze op Twitter.

Martijn Koning heeft vrijdag ook gereageerd op de uitzending. In een verklaring op Instagram zegt hij nooit zijn stukjes van te voren op te sturen naar de redactie. „Ik wil als cabaretier volledig vrij kunnen zijn in wat ik zeg en ik waardeer het enorm dat ik die vrijheid krijg”. Hij sluit af door te stellen dat hij hoopt dat de opwinding „nu weer kan gaan over wat er gezegd is aan tafel” - verwijzend naar het debat tussen Azarkan en Baudet onder leiding van Jinek.

Baudet ontkende bij Jinek wat Hiddema net had gezegd

Thierry Baudet was gisteravond te gast bij Jinek op RTL4, en dat leidde een paar keer tot scherpe discussies. Het programma was met een camera langs geweest bij Theo Hiddema, die de afgelopen jaren met Baudet namens Forum voor Democratie in de Tweede Kamer zat. Nadat een videofragment van dat bezoek vertoond was, ontstond in de studio debat over wat de oud-politicus en advocaat nou precies had gezegd in dat filmpje. Aan het eind van de uitzending liep Baudet weg toen komiek Martijn Koning hem op de hak nam.

Hiddema vertelde aan verslaggever Jaïr Ferwerda dat hij had geprobeerd een einde te maken aan appverkeer tussen FVD-leden dat hij „niet fraai” vond omdat er „belangrijkere dingen” zijn dan deze „spielerei”. Hiddema stapte afgelopen november op omdat hij geen zin had in deze „racistische drek”, zo vertelde hij aan Ferwerda. Baudet hoorde er niet in dat Hiddema de appjes racistisch had gevonden, interviewer Eva Jinek bracht daar tegenin dat Hiddema dat net nog in beeld had verteld en liet het fragment herhalen. Later zei Baudet dat hij „niet zo geloofde” wat Hiddema in het filmpje zei over de redenen voor zijn vertrek. Hij schreef dat toe aan de „andere levensfase” waarin Hiddema „mede door corona” was terechtgekomen.

Arjen Fortuin bekeek de uitzending van Jinek. Lees wat hij zag in de Zap: Het spektakel van circus Baudet weegt niet op tegen de leegte van de voorstelling

Debat tussen Rutte en Wilders ontaardt in felle discussie over verantwoordelijkheid

VVD-lijsttrekker Mark Rutte kruiste deze verkiezingscampagne voor de eerste keer de degens met PVV-voorman Geert Wilders. Het werd bij Op1 een felle confrontatie tussen de twee leiders van de grootste partijen, onder leiding van Jeroen Pauw. Rutte viel Wilders aan op het feit dat hij nooit zijn excuses heeft aangeboden voor zijn uitspraak in 2014, waarbij hij scandeerde „minder Marokkanen” in Nederland te zullen „regelen”.

Wilders zei daarop een politicus te zijn „met ruggengraat” die zijn woorden niet zal terugnemen. Voor Rutte was die reactie illustratief voor Wilders, die in zijn ogen „nooit excuses aanbiedt” en wegloopt als hij zijn verantwoordelijkheid moet nemen. Daarmee verwees Rutte naar 2012, toen Wilders de gedoogsteun voor het kabinet van VVD en CDA introk na een meningsverschil over bezuinigingsplannen. Volgens de premier ging dat slechts „over een paar procenten” van de koopkracht, terwijl Wilders beklemtoonde dat de zorg het heikele punt was.

Wilders en Rutte profileerden zich in de rollen die ze in de Tweede Kamer ook graag aannemen. De VVD’er als bestuurder die ook impopulaire beslissingen moet nemen en Wilders als uitdager van de macht die het opneemt „voor de echte Nederlanders”. Het ging er daardoor geregeld hard aan toe, waarbij beide lijsttrekkers elkaar probeerden te provoceren.

Ook haalde Rutte het afzeggen van een kritisch interview van Wilders bij Nieuwsuur aan. De PVV-leider zei tijd nodig te hebben om zich voor te bereiden op het debat met Rutte, waarop de premier hem erop wees dat het Op1-debat eerder is opgenomen en hij alsnog kan gaan. Dat weigerde Wilders. „U doet het weer. U loopt weg voor een pittige uitzending”, concludeerde de VVD’er.

De PVV-leider noemde Rutte op zijn beurt verschillende keren „een premier van het buitenland” vanwege steunpakketten voor Zuid-Europese lidstaten om de coronacrisis te overbruggen. Wilders vond dat Rutte zijn eigen land niet de prioriteit gaf tijdens de coronacrisis en wees hem op bezuinigingen in de zorg. Ook zei hij herhaaldelijk dat Rutte zijn beloftes niet nakomt.

Wilders en Rutte in debat bij Op1, in aanloop naar de verkiezingen volgende week. Foto Bart Maat/ANP

Splinter maakt index van best en slechtst presterende Tweede Kamerleden

Wie werken het hardst in de Tweede Kamer en welke Kamerleden lopen er op het Binnenhof de kantjes vanaf? Splinter, de partij van Femke Merel van Kooten, wil maandelijks een zogeheten ‘Splinter-index’ publiceren waarin dat zichtbaar is. Vrijdag kwam Van Kooten, sinds haar vertrek bij de Partij voor de Toekomst eenpitter op het Binnenhof, met haar eerste index van best en slechtst presterende Tweede Kamerleden. Criterium daarbij is de hoeveelheid werk die Kamerleden verzetten, niet de kwaliteit ervan.

Het gaat Van Kooten er om wie de meeste aandacht en tijd besteedt aan het indienen van moties, amendementen en schriftelijke vragen of wie toezeggingen vanuit het kabinet weet binnen te halen. Ook kijkt ze welk Kamerlid het meest plichtsgetrouw aanwezig was bij debatten, hoorzittingen en wetgevingsoverleggen.

Bovenaan de index van hardst werkende parlementariërs prijken de drie leden van de SGP-fractie: Chris Stoffer (1), Roelof Bisschop (2) en fractievoorzitter Kees van der Staaij (3). Ze worden op de voet gevolgd door de SP’er Michiel van Nispen, William Moorlag (PvdA) en Lisa Westerveld (GroenLinks). Onderaan bungelen de VVD’ers Martijn Bolkestein en Bas van ’t Wout, de CDA’er Gerard van den Anker en als hekkensluiter de PVV’er Gabriëlle Popken. Relatief onbekende volksvertegenwoordigers scoren het hoogst op de index van het politieke handwerk, juist niet de uit de media bekende gezichten of de fractievoorzitters.

Splinterindex
De Splinter-index maakt onderdeel uit van het verkiezingsprogramma van Van Kooten. Ze wil een zichtbare permanente kwaliteitscontrole op alle 150 Kamerleden. Zo moet de kiezer beter inzicht krijgen in het functioneren van individuele parlementariërs. Nu worden die vaak alleen door hun eigen fractievoorzitter beoordeeld op basis van beeldvorming in de media. Splinter wil haar eigen fractiegenoten straks ook langs de index-meetlat beoordelen. „Want het werk als vertegenwoordiger doe je in het algemeen belang, niet in het partijbelang”, aldus Van Kooten.

Zelf staat ze in de index op een relatief hoge, vijftiende plek. Onder Farid Azarkan (Denk), Carla Dik Faber (ChristenUnie) en Attje Kuiken (PvdA). Maar boven bijvoorbeeld haar oud-partijgenoot Henk Krol, de opgestapte PvdA-leider Lodewijk Asscher en zijn opvolger Lilianne Ploumen of Lammert van Raan van de Partij voor de Dieren. GroenLinks en SP verzetten vanuit de oppositie als fractie in zijn geheel het meeste werk, maakt Van Kooten op uit haar index. Het CDA is koploper bij de coalitiepartijen. SGP en PvdA hebben de meest actieve Kamerleden, die van VVD en PVV bungelen onderaan.

Splinter haalt de informatie voor de index uit de databestanden van het Centraal Informatie Punt (CIP) in de Tweede Kamer. Oud-Kamerleden en parlementaire journalisten hebben geholpen bij het wegen van de data en de overzichten. Zo telt een aangenomen amendement zwaarder dan een dito motie. En deelname aan een plenair debat telt zwaarder dan aanwezigheid bij een hoorzitting. Zo kunnen kiezer en partijleden zelf uitmaken wie goed of slecht gefunctioneerd heeft in de Kamer, aldus Van Kooten. „Of de partijtop of je fractie je aardig vindt, zou er niet zoveel toe moeten doen.”

Correctie (12 maart 2021): In een eerdere versie van deze update stonden de namen Wouter van Nispen en Bas van ’t Hout. Dat klopt niet. Het gaat om Michiel van Nispen en Bas van ’t Wout. Hierboven is dat aangepast.

Femke Merel van Kooten-Arissen tijdens de tijdelijke commissie die onderzoek doet naar problemen rond de fraudeaanpak bij de kinderopvangtoeslag. Foto Bart Maat/ANP

Nederlandse miljonairs steunen campagnes politieke partijen

Met tienduizenden euro’s tegelijk hebben Nederlandse (multi)miljonairs de afgelopen maanden de campagnekassen van politieke partijen gevuld. Dat blijkt uit een overzicht van donaties aan partijen, donderdag openbaar gemaakt door het ministerie van Binnenlandse Zaken.

De grootste donatie kreeg D66, dat één miljoen euro ontving van IT-ondernemer Steven Schuurman. Hij doneerde ook drieënhalve ton aan de Partij voor de Dieren. D66 ontving ook een donatie van Hack Defense, een bedrijf dat eerder in opdracht van minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) een audit deed van verkiezingssoftware.

Forum voor Democratie
Groot waren ook de giften die Forum voor Democratie ontving. Zo doneerde Peter Poot, eigenaar van gebiedsontwikkelaar Chipshol, een ton aan de partij. Dat bedrijf lag jarenlang juridisch in de clinch met de staat over grondontwikkelingen rond luchthaven Schiphol. FVD kreeg daarnaast een half miljoen euro van de in Hong Kong gevestigde private equity-manager Maarten Ruijs. Hij doneert al jaren grote bedragen aan de partij van Thierry Baudet. Ook techondernemer Nick Galea, gehuisvest op Cyprus, doneerde tienduizenden euro’s. Nico Parlevliet, telg uit een welvarende Katwijkse vissersfamilie, doneerde afgelopen jaar vijftigduizend euro. Zakenblad Quote meldde eerder dat hij banden heeft met Uitgeverij De Blauwe Tijger, volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) „een doorgeefluik van anti-overheidspropaganda, nepnieuws en complottheorieën”.

Volt
Verder wordt met name de nieuwe partij Volt financieel gesteund door welvarende ondernemers. Zo doneerde V&D-telg Marc Dreesmann de afgelopen twee jaar zo’n twintigduizend euro aan de partij én 17,5 duizend euro aan lijstduwer Reinier van Lanschot. IT-miljonair Marc van Goethem doneerde twintigduizend euro, investeerder Jaap Rosen Jacobsen, wiens vermogen door zakenblad Quote op zo’n 190 miljoen euro wordt geschat, tienduizend euro. Ook onder meer WeTransfer-oprichter Ronald Hans, techinvesteerder Paul Veugen en René van Geer, verkoper van kaarthouders en wallets, doneerden recent tienduizenden euro’s.

Andere grote donaties aan partijen zijn onder meer de 125.000 euro die Hans van der Wind, voormalig eigenaar van schoolboekenhandel Van Dijk, doneerde aan het CDA. Hij is al jaren een belangrijke financier van de christendemocraten. Vastgoedmagnaat Chris Thunnessen, eigenaar van Metterwoon, doneerde de afgelopen maanden iets meer dan een ton aan de nieuwe partij JA21, van FVD-afsplitsers Joost Eerdmans en Annabel Nanninga. Hij doneerde eerder al tienduizenden euro’s aan 50Plus.

Lijsttrekker Esther Ouwehand bij de elektrische campagnebus van de Partij voor de Dieren op het Binnenhof. Foto Sem van der Wal/ANP

‘VVD-klimaatplannen zorgen voor 41 procent CO₂-reductie in 2030’

Nederland gaat de gestelde klimaatdoelen in 2030 niet halen met de plannen van de VVD. Op basis van de klimaatparagraaf uit het verkiezingsprogramma van de liberalen blijft Nederland steken op 41 procent emissiereductie van CO₂-uitstoot, terwijl de VVD volgens haar eigen programma 49 procent aan broeikasgassen wil terugbrengen. „Daarmee scoort de VVD slechter dan enige andere partij in de vergelijking”, schrijven onderzoekers van adviesbureau Kalavasta, dat in opdracht van GroenLinks de klimaatplannen van de VVD doorrekende.

De onderzoekers stellen dat de VVD het klimaatakkoord en de klimaatwet weliswaar onderschrijven in het verkiezingsprogramma, maar „daar niet voldoende naar handelen” volgens de eigen plannen. Andere partijen lieten hun verkiezingsprogramma doorrekenen door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). De VVD deed dat niet omdat de partij naar eigen zeggen het vorig jaar bereikte Klimaatakkoord wilde uitvoeren – en dat is al eerder doorberekend door het PBL.

De partij van lijsttrekker Mark Rutte achtte extra klimaatbeleid ten opzichte van de wet niet nodig. Bovendien bezuinigt de partij structureel 800 miljoen euro op subsidieregelingen om bedrijven te stimuleren energiezuiniger te ondernemen. Daardoor leunt de emissiereductie van de industrie „alleen op de nationale CO₂-heffing”, schrijven de onderzoekers. Ook is de VVD een pleitbezorger van kernenergie, maar de bouw van een nieuwe centrale is niet voor 2030 klaar en zal dus geen CO₂-reductie opleveren.

GroenLinks koploper

Volgens Kalavasta suggereert de VVD in het programma dat kernenergie de komst van extra windmolens en zonneparken kan voorkomen. Maar die energiebronnen zijn „een rechtstreeks gevolg van het Klimaatakkoord, hetgeen de VVD zegt te onderschrijven”. De onderzoekers stellen daarom dat sprake is van „grote inconsistentie in de redeneerlijnen”.

Uit de analyse van het PBL vorige week dat de doorberekende plannen van GroenLinks de meeste CO₂-reductie opleveren: 63 procent in 2030. Daarna volgde D66 met 60 procent. De ChristenUnie, SP en PvdA zorgen een beperking van 52, 53 en 55 procent van de broeikasgassen. Het CDA was volgens PBL hekkensluiter als het om CO₂-reductie ging: uitvoering van dat programma zou 46 procent reductie veroorzaken. Uit het Kalavasta-onderzoek blijkt dat de VVD nog minder scoort, al zeggen de onderzoekers wel dat de VVD in tegenstelling tot de andere partijen niet de mogelijkheid heeft gehad de maatregelen na tussentijdse resultaten aan te passen of uit te breiden.

Rutte: in vluchtelingencrisis bereid de grens te sluiten

VVD-lijsttrekker Mark Rutte stelt donderdag dat hij tijdens de vluchtelingencrisis in 2016 „op het punt stond” de Nederlandse grens te sluiten. In een interview met de Volkskrant memoreert Rutte de periode waarin Nederland voorzitter van de Europese Unie was, met de toen „onvoorziene aantallen Syrische vluchtelingen”. „We zijn onder stoom en kokend water afspraken met de Turken gaan maken. Ik heb mezelf toen drie maanden gegeven. Anders was ik bereid geweest Nederland uit Schengen terug te trekken.”

Mocht zo’n situatie zich opnieuw voorden, zegt Rutte de Nederlandse grenzen te willen bewaken met „enorm veel marechaussee en grensbewaking”. Eerder liet Rutte in debatten altijd doorschemeren tegen grenssluitingen te zijn, omdat die de economie te veel schade zouden toebrengen door onder meer verhinderde export. „Als premier ben je verantwoordelijk voor twee dingen: een economie die voor banen zorgt en het land veilig houden.” Volgens Rutte kon de situatie in 2016 „tot maatschappelijke onveiligheid leiden”.

Lees ook de column van Petra de Koning over Rutte: Mark is het merk

In 2015 sloegen veel Syriërs op de vlucht naar aanleiding van de oorlog in het land. In dat jaar kwamen ruim 58.000 asielzoekers naar Nederland, van wie 34 procent de Syrische nationaliteit had. Een jaar later kwamen er zo’n 31.000 asielzoekers naar Nederland. Dat jaar maakte de EU afspraken met Turkije voor de opvang van Syrische asielzoekers tegen een miljardenvergoeding.

VVD-lijsttrekker Rutte in debat met Sigrid Kaag bij Jinek. Foto Jeroen Jumelet/EPA

Rutte en Kaag probeerden boven de partijen te staan

In een af en toe slaapverwekkend debat heeft D66-lijsttrekker Sigrid Kaag woensdag op punten gewonnen van VVD-leider Mark Rutte. De twee lijsttrekkers, te gast bij Eva Jinek in het verkiezingsprogramma ‘De strijd om de kiezer’, deden beiden hun best om zo ‘presidentieel’ mogelijk over te komen en zich te profileren als de meest geschikte nieuwe minister-president. Zowel Kaag als Rutte weigerden om hun opponent aan te vallen. „Hier zitten twee mensen die weten dat ze straks met elkaar door willen”, concludeerde Telegraaf-journalist Wouter de Winther.

Zowel Rutte als Kaag deden hun uiterste best om boven de partijen te staan. De twee lijsttrekkers spraken consequent over „we” en „wij” en deelden complimenten uit aan politieke concurrenten en vooral ook aan elkaar. Daarbij slaagde Kaag er af ten toe in te scoren, zoals toen ze mocht uitleggen dat politieke leiders een uiterste houdbaarheidsdatum hebben omdat ze anders „niet verfrissend genoeg” meer zijn. Toen Rutte (tien jaar premier) zich probeerde te verdedigen door zichzelf te vergelijken met dirigent Bernard Haitink (die in 2019 op 90-jarige leeftijd afscheid nam) zei Kaag glimlachend: „Ik merk dat je je aangesproken voelt.”

Visie
Premier Rutte bleef in het debat eenvoudig overeind, ook toen hem opnieuw de vraag werd voorgelegd waarom hij na de toeslagenaffaire en het aftreden van het kabinet zich toch weer verkiesbaar heeft gesteld. Kaag maakte het hem daarbij niet lastig: „dat is een persoonlijke keuze.” De VVD-leider had er meer moeite mee dat Kaag op sommige momenten langer aan het woord was dan hij, en dat de D66-leider veel gelegenheid kreeg om uit te stralen dat ze een politicus met visie is. Daarbij leek de verkiezingsstrategie van de VVD – Rutte positioneren als crisismanager en zo min mogelijk praten over politieke standpunten – de premier af en toe op achterstand te zetten. Het was Kaag, en niet Rutte, die onderwerpen agendeerde. Bij een minidebatje over het onderwijs (waar D66 zeven miljard extra voor wil uittrekken) had Rutte geen eigen onderwijsvisie paraat.

Heel af en toe deelden de twee lijsttrekkers steken onder water uit. Zo vertelde Kaag hoe ze Rutte had aangesproken over het feit dat hij in de ministerraad vrouwelijke bewindslieden eerder afkapte. „Maar dat nam je toen heel sportief op”, zei Kaag er meteen bij. Toen Kaag begon te spreken over Europa probeerde Rutte Kaag neer te zetten als een ja-knikkende diplomaat die belastinggeld zou weggeven, terwijl hijzelf vorig jaar bij dagenlange onderhandelingen over het EU-steunpakket het ‘tot het gaatje’ was gegaan om de Nederlandse belangen te waarborgen. Rutte zei ook dat je als politicus niet „een beetje nuffig uit de hoogte” je politieke gelijk moest proberen te halen – een stille verwijzing naar Kaags wat elitaire uitstraling. „Nuffig is een woordgebruik dat meestal voor vrouwen wordt gereserveerd”, counterde Kaag daarop. „Een speldenprikje!”, constateerde presentator Eva Jinek verheugd.

D66-lijstrekker Sigrid Kaag tijdens een uitzending van De Strijd om de Kiezer. Foto Jeroen Jumelet/ANP

Ollongren: 2,5 procent van de al uitgebrachte poststemmen is ongeldig

Zo’n 2,5 procent van de al ingestuurde poststemmen is ongeldig. Kiezers bleken de verkeerde envelop te hebben gebruikt. Dat zei demissionair minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) woensdagavond in het televisieprogramma EenVandaag.

Mensen die de verkeerde envelop hebben gebruikt, kunnen een nieuwe stempas aanvragen, zegt Ollongren. „Je kunt het corrigeren”. Bij de gemeente kan een nieuwe stempas aangevraagd worden, telefonisch of op het gemeentehuis. De oude stempas wordt dan „geblokkeerd”, dus alleen de laatste stem telt.

Bij de poststemmen zitten twee enveloppen. Eén waarop staat „Deze envelop is alleen voor het briefstembiljet” en één retour-envelop met een adres en antwoordnummer. Briefstemmers moeten hun stembiljet in de daarvoor bedoelde envelop doen en dichtplakken, zodat de stem anoniem blijft, en die envelop daarna samen met hun stempas in de envelop met het antwoordnummer doen, zodat die op het juiste adres aankomt.

Het probleem ontstond doordat mensen de envelop zonder adres in de brievenbus hebben gegooid. Op de vraag of het stemmen niet te ingewikkeld is, antwoordde Ollongren: „Ik denk dat dit de enige manier is, je moet het stemgeheim wel borgen. Dat is door die gesloten envelop waar je het stembiljet in doet. En het gaat via de post, dus er moet een envelop waar een adres op staat in de brievenbus [worden gedaan]”. „Als je de instructies opvolgt gaat het goed. Maar blijkbaar zijn mensen toch net iets te snel en iets te enthousiast.”

Alleen mensen van ouder dan 70 jaar oud kunnen via de post stemmen. Tot nu toe zijn zo’n 400.000 briefstemmen uitgebracht. In totaal zouden zo’n 800.000 mensen op deze wijze willen stemmen.

Politieke partijen kregen ruim 13,5 miljoen euro aan grote donaties

Politieke partijen kregen sinds 1 januari 2020 in totaal ruim 13,5 miljoen euro aan grote giften. Het gaat om donaties groter dan 4.500 euro, die moeten worden gemeld aan het ministerie van Binnenlandse Zaken.

De SP kreeg de meeste donaties binnen, bijna 6,7 miljoen. Het grootste deel komt van politici van de partij zelf - de partij heeft een zogenoemde solidariteitsregeling waarbij alle volksvertegenwoordigers en bestuurders een deel van hun salaris afstaan. Ook bij GroenLinks, dat ruim 1,8 miljoen aan grote donaties kreeg, bestaat het grootste deel uit salarisafdrachten van politici.

D66 kreeg de grootste donatie: het gaat om een miljoen euro van miljardair Steven Schuurman. In totaal kreeg die partij 1,4 miljoen aan grote giften. Schuurman gaf ook 350.000 euro aan Partij voor de Dieren. Die partij kreeg ook twee ton van een overleden vrouw die haar nalatenschap aan de partij achterliet. In totaal kreeg de PvdD bijna een miljoen euro aan donaties groter dan 4.500 euro.

FVD kreeg sinds vorig jaar in totaal 500.000 euro van Maarten Ruijs van private equityfonds CVC Capital. Dezelfde Ruijs doneerde in 2019 ook al bijna drie ton aan FVD.

VVD haalde bijna een half miljoen op via het Thorbecke Fonds en enkele kleinere donaties, onder meer van ict-ondernemer Ernst Nijkerk.

50Plus ruziet verder over de AOW-leeftijd

50Plus ruziet verder over de AOW-leeftijd. Dinsdag zegde lijsttrekker Liane den Haan de nummer 3 op de lijst, Ellen Verkoelen, de wacht aan omdat zij zich niet aan het verkiezingsprogramma wilde conformeren. Verkoelen houdt vast aan de oorspronkelijke tekst in het verkiezingsprogramma van 50Plus van vorig jaar december. Daarin staat dat de AOW-leeftijd terug moet naar 65 jaar: ‘50PLUS wil een volledige AOW-uitkering op 65-jarige leeftijd’ staat er letterlijk als tweede actiepunt. Daar hadden de leden vorig jaar ook mee ingestemd. Maar Den Haan wil vasthouden aan de in de pensioenwet vastgelegde AOW-leeftijd van 67 jaar.

Dat vermeldt de website van 50Plus in een voetnoot bij het verkiezingsprogramma ook sinds februari. Daarin bepleit Den Haan iets anders, de AOW-leeftijd blijft 67. Eerder moet ook kunnen, alleen moeten werkgevers én werknemers daar dan zelf de financiering voor regelen. Een flexibele AOW-regeling, dus. Verkoelen houdt vast aan een AOW-leeftijd van 65 jaar, maar kreeg van Den Haan te horen dat zij zich aan de lijn van de lijsttrekker en het verkiezingsprogramma moet houden, of anders moet opstappen.

„Of je conformeert je aan het programma, of je trekt je terug”, was de boodschap van Den Haan aan Verkoelen dinsdagochtend in het NOS Radio 1-Journaal. Dinsdagavond ruzieden lijsttrekker en de nummer 3 op de lijst verder, Verkoelen bij de actualiteitenrubriek Op1, Den Haan bij Jinek. Want Verkoelen vindt dat zij de juiste vertaling van het verkiezingsprogramma vertolkt en dat Den Haan moet inbinden. Woensdagmiddag hakte het partijbestuur de knoop door en verwijderde de gewraakte link met toelichting op de partijsite. Verkoelen vindt dat zij daarmee in het gelijk is gesteld: „het hoofdbestuur heeft nu gesproken. Het oorspronkelijke verkiezingsprogramma is in ere hersteld, 50Plus wil de AOW-leeftijd terug naar 65. Dat hebben de leden ook zo vastgesteld, dat kan ook een lijsttrekker niet zomaar veranderen.”

‘Beter dus niet stemmen op 50Plus’
Dinsdagavond beloofden Den Haan en Verkoelen nog om hun ruzie bij te leggen en snel ‘een kop koffie met elkaar te drinken’. Vanochtend kreeg Verkoelen, naar eigen zeggen, van haar lijsttrekker te horen dat ze pas na 17 maart tijd heeft om die afspraak na te komen. Volgens Den Haan staat de gewraakte toelichting toelichting nog steeds op de 50Plus-site, maar niet meer met een directe link in het verkiezingsprogramma. „Omdat we niet willen dat mensen denken dat het verkiezingsprogramma is aangepast, want dat is niet zo. Daarom staat de tekst er nu apart”, aldus haar woordvoerder. De ruzie tussen de lijsttrekker en de nummer 3 op de lijst is binnen de partij niet onopgemerkt voorbij gegaan. Twee oud-voorzitters, Jan Zoetelief en Geert Dales, roepen inmiddels op om op een andere partij te stemmen. „Dit gevecht gaat door, ook na de verkiezingen”, aldus Zoetelief op Twitter. „Beter dus niet stemmen op 50Plus.”

Lees ook: Opnieuw ruzie bij 50Plus lijsttrekker eist vertrek aspirant-Kamerlid

Portret van Liane den Haan, lijsttrekker van 50Plus. Foto Bart Maat/ANP

SP, GroenLinks, PvdA en CU willen bedrijven verplichten tot ethisch handelen

SP, GroenLinks, PvdA en de ChristenUnie presenteren deze week een initiatiefwet die bedrijven verplicht mensenrechtenschendingen, moderne slavernij en milieuvervuiling uit de productieketen te bannen. Zo willen de partijen dat meer bedrijven en organisaties ethisch verantwoord gaan ondernemen. Het niet-naleven van de gestelde criteria levert een boete op, als het aan de vier partijen ligt. Dat meldt de NOS woensdag.

Tweede Kamerlid Joël Voordewind van de ChristenUnie vindt het „onbegrijpelijk” dat de Nederlandse overheid bedrijven soms „aanzet” tot kwalijke activiteiten. Als voorbeeld noemt Voordewind het WK in Qatar, waar meer dan 6.750 arbeidsmigranten zijn omgekomen bij de bouw van de stadions. Het Kamerlid zegt het „verwerpelijk” te vinden dat het kabinet bedrijven stimuleert om in het toernooi te investeren.

De partijen zeggen niet te verwachten dat de Europese Unie met richtlijnen komt die bedrijven aanzet tot verantwoordelijk handelen. Daarom willen ze dat via Nederlandse wetgeving regelen; een vergelijkbare wet is al van kracht in Duitsland. Het is niet bekend wanneer de Tweede Kamer de wet behandelt. Volgens de NOS onderschrijft 35 procent van de bedrijven in Nederland de richtlijnen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) voor maatschappelijk ondernemen.

Orde van Advocaten kritisch op rechtsstatelijkheid van asielplannen rechtse partijen

De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) heeft onderzocht of de verkiezingsprogramma’s van Nederlandse politieke partijen in strijd zijn met de rechtsstaat. Bij veertien programma’s heeft de NOvA gekeken in hoeverre de overheid zich aan de eigen regels houdt, de rechten en vrijheden van burgers gerespecteerd worden en de burgers toegang hebben tot een onafhankelijke rechter. De Orde stelt bij de inventarisatie geen oordeel te vellen over politieke standpunten, maar deze uitsluitend te toetsen op rechtsstatelijke normen.

De advocaten oordelen overwegend positief over het rechtsstatelijke aandeel van de plannen van de meeste partijen. Er klinkt vooral kritiek op veel rechtse partijen: bepaalde plannen van de VVD, CDA, PVV, SP, SGP, Forum voor Democratie en JA21 zijn volgens de advocaten „regelrecht in strijd met de rechtsstaat”, en vallen daarmee in de meeste negatieve categorie die zij hanteren om de plannen te beoordelen. De bewuste partijvoorstellen gaan met name over migratie- en asielwetgeving. Ook het verbod op buitenlandse financiering van moskeeën „versterkt de stigmatisering van islamitische gelovigen”.

Van de onderzochte partijen scoort de PVV het slechtst op rechtsstatelijke normen. De NOvA is onder meer kritisch op het PVV-plan om jihadisten en hun sympathisanten via administratieve detentie op te sluiten. Dat opent volgens de orde „de mogelijkheid van het willekeurig vastzetten van burgers zonder rechterlijke tussenkomst”. De andere partijen doen het een stuk beter op het gebied van rechtsstatelijkheid, zo blijkt uit de inventarisatie.

Het asielzoekerscentrum in Ter Apel. Foto Vincent Jannink/ANP

Kaag wil medisch-ethische afspraken buiten regeerakkoord laten

D66 wil geen afspraken vastleggen over medisch-ethische kwesties in een nieuw regeerakkoord. In plaats daarvan moeten meerderheden in de Tweede Kamer uitsluitsel geven over vraagstukken rond medische ethiek, zoals een wetsvoorstel over voltooid leven, donorwetgeving of euthanasie. Dat heeft lijsttrekker Sigrid Kaag woensdag gezegd tegen de NOS. Volgens Kaag behoeven medisch-ethische thema’s „maatschappelijk debat” en moeten ze besproken worden in de Tweede Kamer.

Die route heeft Kaag ook voor ogen voor het wetsvoorstel van haar partij over voltooid leven. De initiatiefwet maakt mogelijk dat mensen van 75 jaar en ouder met een langdurige stervenswens de mogelijkheid krijgen euthanasie te plegen zonder medische reden. Het plan lag deze kabinetsperiode gevoelig binnen de coalitie en stuitte op forse weerstand van de ChristenUnie en in mindere mate van het CDA. Om die reden heeft het demissionaire kabinet het wetsvoorstel voor zich uit geschoven. Eerst zegt de coalitie de uitkomsten van een onderzoek af te wachten onder tienduizend Nederlanders van 55 jaar of ouder die hun leven „voltooid” vinden en een stervenswens hebben.

Vanwege de botsende opvattingen van D66 en de ChristenUnie over dergelijke onderwerpen werd in het vorige regeerakkoord afgesproken „geen compromissen” te sluiten, maar „op een respectvolle manier” om te gaan met verschillende standpunten. In de praktijk kwam dat er op neer dat er weinig veranderde op het gebied van euthanasie, orgaandonatie of abortuswetgeving. Kaag wil zich in een nieuw kabinet niet meer toeleggen op dergelijke afspraken. Dat betekent niet dat D66 de ChristenUnie vooraf uitsluit als nieuwe kabinetspartner; volgens Kaag is dat aan die partij. Een besluit over medische thema’s op basis van een parlementaire meerderheid lijkt haar een meer „transparante en eerlijke weg”.

D66-leider Sigrid Kaag wil de Kamer laten beslissen over medische ethiek. Foto Sem van der Wal

Laatste coronadebat voor de verkiezingen met tien lijsttrekkers begonnen

Het Tweede Kamerdebat over het coronavirus is begonnen. Het is het laatste debat voor de verkiezingen en maar liefst negen lijsttrekkers debatteren met demissionair premier en VVD-lijsttrekker Mark Rutte, Tamara van Ark, minister voor Medische Zorg en nummer twee op VVD-lijst en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA), die niet verkiesbaar is.

De verwachting is dat het debat meer een verkiezingsdebat zal zijn en niet alleen over de coronamaatregelen zal gaan. Het is een kans voor partijen om Rutte aan te vallen op het coronabeleid. Tot nu zijn aanvallen op dat gebied weinig succesvol gebleken, ook omdat de meeste partijen het coronabeleid en maatregelen tot nu toe gesteund hebben.

Ook biedt het debat de mogelijkheid voor partijen om hun ideeën tentoon te stellen. Lilian Marijnissen (SP) zal ingaan op een maandag gepresenteerd tienpuntenplan van de SP over de zorg, D66 over meer vrijheid voor gevaccineerden en GroenLinks zal naar verwachting een voorstel doen om snel gratis sneltesten aan te bieden.

Maandag kondigde Rutte en De Jonge op een persconferentie geen grote versoepelingen aan maar zij hopen dat er eind maart meer mogelijk is. De avondklok en de overige coronamaatregelen blijven tot 30 maart van kracht.

De sprekerslijst van het debat:

Kleinste stembureau van Nederland dit jaar in schuur: geen koffie en gebak

Het kleinste stembureau van Nederland staat dit jaar weer in de Overijsselse plaats Marle, al wijkt de exacte locatie af van eerdere verkiezingen. Toen konden kiezers terecht in de knusse huiskamer van Wim en Elly Westhoff, maar die plek biedt vanwege de coronamaatregelen te weinig ruimte. Het echtpaar heeft daarom hun schuur beschikbaar gesteld. Daar kunnen kiezers en leden van het stembureau voldoende afstand van elkaar bewaren. Ook biedt die een aparte in- en uitgang.

In voorgaande jaren verwelkomden Westhoff en zijn vrouw de kiezers met koffie en gebak in hun eigen woonkamer. „Doorgaans drinken we een kop koffie met de stemmers, en praten we even bij. Dat zit er dit jaar niet in”, baalt Westhoff tegen persbureau ANP.

Marle is een buurtschap in de gemeente Olst-Wijhe. Het inwonertal schommelt rond de zeventig. Omdat Marle aan de IJssel ligt, kreeg de plaats een eigen stembureau. Bij hoog water hoeven kiezers daardoor niet veertig kilometer om te rijden om te kunnen stemmen. Het woonhuis van Wim en Elly Westhoff werd in de afgelopen veertig jaar steevast ingericht als stembureau. De opkomst bij die locatie ligt vaak boven de 100 procent, omdat mensen uit andere plekken graag ook langskomen om de woonkamer van binnen te bewonderen.

Beeld uit 2014 van het kleinste stembureau van Nederland in Marle. Toen kon het stemmen in de woonkamer. Foto Herman Engbers/Hollandse Hoogte

Ondernemers tevreden over huidige coalitie, VVD blijft populairst volgens VNO-CNW

Veel ondernemers zijn van plan bij de aankomende Tweede Kamerverkiezingen te stemmen op de VVD. In een peiling van werkgeversorganisatie VNO-NCW onder 460 leden van regionale ondernemersverenigingen zegt 44 procent van de ondervraagden op lijsttrekker Mark Rutte te stemmen. Daarna is het CDA het populairst onder werkgevers: 15 procent zegt op de christen-democraten te gaan stemmen. Van de respondenten zegt 9 procent voor D66 te kiezen.

De steun voor de VVD en D66 is wel geslonken ten opzichte van 2017. Toen zei 58 procent van de ondernemers nog op de VVD te stemmen; D66 kon destijds op 10 procent van de werkgeversstemmen rekenen. Het CDA heeft onder lijsttrekker Hoekstra aan populariteit gewonnen: in 2017 zei 12 procent van de ondernemers voor het CDA te gaan, in 2021 is dat 15 procent.

Leden van ondernemersvereniging VNO-NCW zien het liefst dat VVD, CDA en D66 een nieuw kabinet vormen; 23 procent is voor die samenstelling. Een coalitie met ook de ChristenUnie wordt door 22 procent gesteund. De werkgevers zien liever weinig linkse partijen in een nieuw kabinet. Alleen als de PvdA gaat regeren met VVD, CDA en ChristenUnie zegt een klein deel die voorkeurscombinatie te steunen. SP en GroenLinks komen in geen van de door respondenten genoemde potentiële kabinetsvarianten voor.

Portret van VVD-lijsttrekker Mark Rutte. Foto Bart Maat/ANP

Milieuorganisaties en bouwbedrijven willen landelijke natuurstandaard in regeerakkoord

Bij de bouw van nieuwe woningbouwprojecten moet de toevoeging van voldoende natuur een bindend criterium worden. Daarvoor pleiten natuur- en milieuorganisaties samen met de grootste bouwbedrijven van Nederland. De pleitbezorgers vinden dat een nieuw kabinet de invoering van een landelijke natuurstandaard moet vastleggen in het regeerakkoord. Het manifest is opgesteld door Natuur & Milieu, NL Greenlabel en Vogelbescherming Nederland; ook grote bouwbedrijven als Ballast Nedam, BAM Wonen en Heijmans en banken ABN Amro en de Volksbank steunen het plan.

De organisaties hebben drie voorstellen voor een natuurvriendelijkere woningbouw. Zo moeten huizen standaard verblijfsruimtes krijgen voor vogelsoorten als de huismus, gierzwaluw en vleermuis. Daarnaast willen ze dat er meer groen wordt toegevoegd rondom het huis, in de daken, goten en gevels. „Groene daken zorgen voor betere isolatie en vangen, net als onverharde tuinen, regenwater op”, leggen de partijen uit. Het laatste voorstel draait om natuur in nieuwe wijken. Elke nieuwbouwwijk moet voldoende perken en parken krijgen, met daartussen veilige verbindingsroutes voor dieren.

De partijen willen dat een toekomstig kabinet hun voorstellen omzet in bindende criteria waar nieuwe woonprojecten aan moeten voldoen. Nu is het zo dat het onderdeel ‘natuur’ niet in de aanbestedingseisen zit, daarom is het volgens de bedrijven nadelig voor bedrijven die wel aandacht steken in natuur en ecologie. Door de aspecten standaard op te nemen in de procedures, creëert de overheid een „gelijk speelveld”, zo vinden ze. Ook de bouwbedrijven stellen dat de sector behoefte heeft aan „eenduidige regelgeving”.

Welkom in dit verkiezingsblog

Over precies een week zijn de Tweede Kamerverkiezingen. In aanloop daarnaar houdt NRC in dit blog het laatste nieuws over de campagne bij. Door de coronacrisis zijn de campagnes en verkiezingen anders dan andere jaren. Zo kan er op drie dagen gestemd worden om drukte te voorkomen. Ook kunnen kiezers ouder dan zeventig jaar per brief stemmen en mag iedereen een extra volmachtsstem uitbrengen.

Lees hier het vorige verkiezingsblog